YÖK Başkanı evlilik çağının ertelendiğini savundu, akademi uyardı: Üniversitelere “yukarıdan” üç yıl dayatması
- |Üniversite eğitiminin üç yıla indirilmesi gündemde
- YÖK Başkanı "Evlilik çağı ertelenmiş durumda" derken, Bilim Akademisi Başkanı Prof
GÜLSEVEN ÖZKAN |Üniversite eğitiminin üç yıla indirilmesi gündemde. YÖK Başkanı "Evlilik çağı ertelenmiş durumda" derken, Bilim Akademisi Başkanı Prof. Dr. Hakan Orer, kurumların görüşü alınmadan yürütülen sürece tepki göstererek kararların “yukarıdan” dayatılamayacağını söyledi.
Prof. Dr. Orer, eğitim süresinin sıkıştırılmasının öğrencileri ve akademisyenleri ağır ders yüküyle karşı karşıya bırakabileceğini söyledi. “Eğitimde aceleye kalkıştığınız zaman daima kötü sonuç çıkıyor” diye konuştu.
Paylaş Paylaş WhatsApp Kopyala Kısa Dalga- Geçtiğimiz günlerde Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, üniversitelerde lisans eğitiminin üç yılda tamamlanmasına yönelik çalışmayı savunurken gençlerin eğitim nedeniyle hayata atılma yaşının geciktiğine dikkat çekti.
Özvar, Türkiye'de doğurganlık oranlarının düştüğünü ve evlilik yaşının yükseldiğini belirterek, “Gençlerimiz eğitim süreçlerini tamamlayana kadar evlilik yaşları öteleniyor. Doğurganlık oranları düşüyor. Erkek öğrencilerimiz 26-27 yaşına gelmeden iş hayatına atılamıyor” ifadelerini kullandı.
Lisans eğitiminin üç yılda tamamlanmasının gençlerin daha erken mezun olarak iş hayatına katılmasını sağlayacağını belirten Özvar'ın açıklamaları, yükseköğretimde planlanan yeni düzenlemeyi yeniden gündeme taşıdı.
Bilim Akademisi Başkanı Prof. Dr. Hakan Orer, Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK) üniversitelerde lisans eğitiminin üç yılda tamamlanmasına yönelik düzenlemesine yönelik konuştu. Üç yıllık eğitimin, Avrupa’daki Bologna süreci ile bağlantılı yükseköğretim sistemi ve 3+2 modeli çerçevesinde ele alınabileceğini belirten Prof.
Dr. Orer, düzenlemenin üniversitelerle eşgüdüm içinde yapılmamasının sakıncalarına değindi.
YÖK’ün ortaya koyduğu gerekçelerin akademik açıdan yeterince tartışılmadığını ifade eden Prof. Dr. Orer, üniversitelerin kendi akademik programlarını ve eğitim ihtiyaçlarını belirleme hakkı olması gerektiğini söyledi. Prof.
Dr. Orer, karar öncesinde üniversiteler, akademisyenler ve ilgili kurumların katılımıyla kapsamlı bir tartışma yürütülmediğine dikkat çekti.
YÖK’ün hazırlık sürecinde Bilim Akademisi’nden herhangi bir görüş almadığını belirten Prof. Dr. Orer, üniversitelerde de konunun yeterince tartışılmadığına yönelik bir kanaat bulunduğunu söyledi. Prof. Dr. Orer, düzenlemenin akademik uzlaşı sağlanmadan hayata geçirilmesinin sorun yaratabileceğine işaret ederek şöyle konuştu:
“Eğitim süresinin üniversitelerle ciddi bir konsensüs oluşturmadan, hangi üniversitelerin ne tür eğitimi nasıl vereceğini çok da düşünmeden, böyle yukarıdan ‘üç yıl yaptım, beş yıl yaptım’ gibi değiştirecek meseleler olmadığını düşünüyoruz. Üniversitelerin ve ilgili meslek kuruluşlarının akademik programları ve eğitim sürelerini değerlendirme hakkı olması gerektiğine inanıyoruz. Üzerinde durduğumuz konu bu.”
Üniversitelerin eğitim süreleri ve programları konusunda kendi ihtiyaçlarını belirleyebilmesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Orer, düzenlemenin merkezi bir kararla bütün üniversitelere aynı biçimde uygulanmasına karşı çıktı.
Orer, “Bu konuların üniversitelere dışarıdan empoze edilmemesi ve daha yaygın tartışılması lazım. Tartışıldığını pek zannetmiyorum” dedi.
Prof. Dr. Orer, Bilim Akademisi'nin konuya ilişkin henüz kurumsal bir görüş oluşturmadığını da belirterek, “akademik camiada kapsamlı biçimde tartışılmadan, muhtemel akademik, pedagojik, toplumsal ve psikolojik etkileri bütüncül biçimde analiz edilmeden ve üniversitelerin, öğretim üyelerinin ve öğrencilerin sürece etkin katılımı sağlanmadan eğitim süresinin gündeme getirilmesini yanlış buluyoruz.
Bu tür düzenlemeler yalnızca idari ve süre odaklı yaklaşımlarla değil, bilimsel veriye dayalı, katılımcı ve şeffaf bir süreçle ele alınmalıdır.”
Prof. Orer'in dikkat çektiği bir diğer konu ise üç yıllık eğitime geçilmesi durumunda ders ve kredi yükünün nasıl düzenleneceği oldu. Dört yıllık eğitim için belirlenen kredi miktarının üç yıla sıkıştırılmasının hem öğrenciler hem de öğretim üyeleri açısından ağır bir iş yükü oluşturabileceğini söyledi.
Türkiye'de eğitimde sıkıştırılmış programların yaygın olduğuna işaret eden Prof. Dr. Orer, üç yıllık modele geçişte kredi yükünün de yeniden düzenlenmesi gerektiğini belirtti.
“Üniversitede ders yüküne göre ayarlanmış AKTS kredi sistemi var. Kredi miktarının da iki, üç ya da dört yıla göre ayarlanması gerekiyor. Biz dört yıllık eğitimde gereken krediyi üç yıla sıkıştıracağız dersek, ders yüküne göre öğrenciye kaldıramayacağı bir yükü de yüklemiş olabiliriz.
Sonuçta Avrupa'da üç yılda eğitim yapan kurumların birçoğu kredi miktarını da, bu ilkeye göre belirliyorlar.”
Aynı kredi miktarının daha kısa sürede tamamlanmasının yaratacağı sorunlara dikkat çeken Prof. Dr. Orer, şöyle devam etti:
“Dört yıllık eğitimi üç yılda yapalım, aynı miktarda da kredi alsın. Bu hem öğrencinin kaldıramayacağı bir yükün altına girerek eksik öğrenmesine yol açabilir. Hem de öğretim üyesinin işini artırır ve öğrencilerin değerlendirmesini zorlaştıran bir hâl alabilir.”
Prof. Dr. Orer, eğitim süresinin kısaltılmasının yalnızca takvim üzerinden değerlendirilemeyeceğini belirterek, “Eğitimde bir şeyi acele yapmaya kalktığınız zaman daima kötü sonuç çıkıyor. Eğitim alanları, hedefleri, akademik gelişmişlik düzeyi ve toplumun ve ülkenin koşullarına göre ölçülüp biçilmesi gerekiyor” dedi.
Karar alma sürecinin katılımcı olarak yürütülmesi gerektiğini de vurgulayan Prof. Dr. Orer, “Bu tartışmanın içine kimler girdi, ne oldu, nasıl karar verildi, nasıl bir süreçten geçti bilmiyoruz. Bu tartışmanın kapalı kapılar ardında dar bir çerçevede değil, daha açık yapılıyor olmasında fayda var” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Orer, üç yıllık lisans eğitiminin tek başına değerlendirilmemesi, Avrupa'da uygulanan 3+2 modeliyle birlikte ele alınması gerektiğini söyledi. Bologna süreci kapsamında Avrupa yükseköğretim sisteminde üç yıllık lisans ve ardından yüksek lisans eğitiminden oluşan modellerin bulunduğunu hatırlatan Prof.
Dr. Orer, bu sistemin eğitim süresini yalnızca kısaltmak anlamına gelmediğini, farklı eğitim yollarına da imkân sağlayabileceğini belirtti.
Üç yıllık eğitimin ardından öğrencilerin başka bir alanda ya da daha çok derinleşmelerini sağlayacak şekilde yüksek lisans yapabilmesinin eğitimde çeşitlilik sağlayabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Orer, şu değerlendirmeyi yaptı:
“Eğitim ihtiyacı yeni dünyada çok değişik şekilleniyor. Üniversite eğitiminin ülkenin ihtiyacı olan kalifiye işgücünün yetiştirilmesinde hayati bir önemi olduğunu unutmayalım. Üniversitelileşme oranımız son 15-20 yılda çok arttı.
Bu genç nüfusun işsiz diplomalılar haline gelerek heba edilmemesi gerekiyor. Türkiye'de insanların üniversiteye girişte verdikleri kararlarla hayatlarının geri kalanını o karar üzerinden ilerletmeye çalışması, yani eğitimde seçeneklerin olmaması bir problem.
Bu üç yıl onu sağlayabilir aslında. Yani üç yılda lisansı bitirip yüksek lisansını başka bir alanda yapabilir. Kendi eğitim gereksinimlerine ya da iş piyasasının taleplerine göre programını şekillendirebilir.”
Prof. Dr. Orer, bazı ülkelerde üç yıllık lisans eğitiminin ardından yüksek lisansın bir veya iki yıl sürdüğünü, bu nedenle lisans ve yüksek lisansın birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi. Üç yıllık lisansın ardından farklı bir alanda yüksek lisans yapılabilmesinin öğrencilerin eğitimlerini kendi ihtiyaçlarına göre şekillendirmesine olanak tanıyabileceğini belirtti.
Prof. Dr. Orer, bu modelin eğitim süresini kısaltmanın ötesinde bir uzmanlaşma ve eğitim çeşitliliği tartışması olarak ele alınması gerektiğini ifade etti.
YÖK Başkanı Prof. Dr. Erol Özvar, üç yıllık lisans eğitimi hazırlığını anlatırken gençlerin eğitim sürecinin uzamasının hayata atılma yaşını geciktirdiğini, Türkiye'de doğurganlık oranlarının düştüğünü ve evlilik yaşının ertelendiğini söylemişti.
Prof. Dr. Özvar, 12 yıllık zorunlu eğitim ve dört yıllık lisans eğitimiyle gençlerin toplam 16 yılını eğitim kurumlarında geçirdiğine dikkat çekerek askerlik, staj ve iş arama süreçlerinin de eklenmesiyle erkek öğrencilerin hayata atılma yaşının 26-27'ye çıktığını belirtmişti.
Prof. Dr. Orer ise istihdam ve gençlerin hayata atılma sürecinin yalnızca üniversite eğitiminin süresi üzerinden açıklanamayacağını belirtti. İş gücü piyasasının ekonomik koşullardan bağımsız değerlendirilemeyeceğine dikkat çeken Prof.
Dr. Orer, istihdamın ekonominin genel ihtiyaçları ve talepleri doğrultusunda şekillendiğini söyledi.
Üniversite eğitiminin veya dört yıl sürmesinin tek başına istihdam sorununu çözebilecek bir unsur olmadığını ifade eden Prof. Dr. Orer, bu konunun daha geniş bir çerçevede ele alınması gerektiğine işaret etti.
Üç yıllık eğitimin her alanda aynı şekilde uygulanamayacağını belirten Prof. Dr. Orer, eğitim ihtiyaçlarının ve hedeflenen akademik yeterliliklerin birbirinden farklı olduğunu söyledi. Özellikle teknik ve mesleğe yönelik eğitimlerle akademik kariyer hedefleyen öğrencilerin aynı eğitim modeli üzerinden değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Prof. Dr. Orer, “Yüksek seviyede bir eğitim kalitesinden söz ediyorsak eğer, bazı alanlarda bunu üç ya da dört yılda yapmak mümkün olabilir. Hatta bazı ülkelerde aynı alanda teknik eğitim 3 yıl, akademik eğitim 4 yıl olarak uygulanabilmektedir. Bunları çeşitlendirmek mümkün” dedi.
Eğitim süresinin belirlenmesinde üniversitelerin akademik yapılarının, bölümlerin ihtiyaçlarının ve öğrencilerin eğitim hedeflerinin dikkate alınması gerektiğini belirten Prof. Dr. rer, üç yıllık modelin akademik düzeyde tartışılabilecek bir konu olduğunu ancak mevcut tartışmanın bu çerçevede yürütülmediğini söyledi.
Prof. Dr. Orer, üç yıllık lisans eğitimi tartışmasının kısa sürede sonuçlandırılabilecek bir konu olmadığını, Bilim Akademisi olarak bu konuda daha kapsamlı bir çalışma yapmayı düşündüklerini söyledi. Prof. Dr. Orer, konunun farklı yönleriyle incelenmesi ve üniversitelerin sürece doğrudan katılması gerektiğini vurgulayarak, akademik ihtiyaçların üniversiteler tarafından belirlenmesinin önemine vurgu yaptı.
Eğitim uzmanı Salim Ünsal ise, eğitim süresinin bölümlerin niteliği, uluslararası standartlar ve mezuniyet koşulları dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğini söyleyen Ünsal, bazı bölümlerde üç yıllık eğitimin yeterli olmayabileceğine dikkat çekti. Ünsal, çift anadal ve yandal uygulamalarının yaygınlaştırılmasını da destekledi.
Üniversitelerde lisans eğitiminin süresinin belirlenmesinde bölümün akademik ağırlığının ve uluslararası standartların esas alınması gerektiğini belirten Ünsal, her bölüm için aynı süreyi öngörmenin doğru olmayacağını söyledi.
Bazı bölümlerde dört, beş, hatta tıp eğitiminde olduğu gibi altı yıllık eğitimin zorunlu olduğunu ifade eden Ünsal, şöyle konuştu:
"Burada elbette eğitimde bir süre kısıtlamasına gitmek çok doğru olmayabilir. Bazı bölümler için dört yıllık eğitimi üç yıla indirmek çok düşünülmemesi gereken bir şeydir. Özellikle bazı bölümlerde üç yılda alınacak eğitimin lisans eğitimi olarak verilmesinde çok büyük sakınca olduğunu düşünüyorum."
Diplomanın uluslararası geçerliliği önemli
Üniversite eğitiminin yalnızca diploma almaktan ibaret olmadığını, öğrencilerin akademik ve kişisel gelişimlerine de katkı sunduğunu belirten Ünsal, eğitim süresinin kısaltılmasına karşı olmadığını ancak bunun uluslararası geçerlilik açısından değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı.
Ünsal, "Temel gerekçe şu olmalı. Uluslararası standartlarda bir bölümden mezun olabilmek için gereken süre ne kadarsa biz de o süreyi veriyor muyuz, vermiyor muyuz?" dedi.
Türkiye'deki üniversitelerden mezun olan öğrencilerin yurt dışında diplomalarının tanınması ve akreditasyon süreçlerinde yalnızca eğitim süresi nedeniyle sorun yaşamaması gerektiğini belirten Ünsal, şöyle devam etti:
"Benim üniversiteden mezun olan bir öğrencim yurt dışına gittiğinde sırf süre sorunu nedeniyle diplomasının geçerliliği veya akreditasyonu konusunda sorun yaşıyorsa evet, burada kısıtlamaya gidilmemeli. Ama başka yerlerde okuduğunda buradan alınan diploma uluslararası geçerliliğini olumsuz etkilemeyecekse bu sürenin kısa olmasının çok büyük bir sakıncası olduğu kanaatinde değilim."
Ünsal, üniversitelerde çift anadal uygulamasının farklı bölümler arasında yaygınlaştırılmasını da destekledi. Öğrencilerin üniversite tercihi yaparken zaman zaman bölümlerin içeriğini yeterince bilmeden, yalnızca puanlarına göre tercih yaptıklarını belirten Ünsal, farklı alanlarda eğitim alma imkânlarının artırılmasının öğrencilere yeni seçenekler sunacağını söyledi.
Çift anadal, yandal ile yatay ve dikey geçiş gibi uygulamaların önündeki engellerin azaltılması gerektiğini ifade etti.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.

Kategori: Eğitim
Yayın: 17 Kasım 2026 21:14 · Kaynak: kisadalga.net