Euclid’den tarihi keşif: 900 milyon galaksi tespit edildi

Avrupa Uzay Ajansının (ESA) Euclid uzay teleskobu, 900 milyondan fazla galaksiyi içeren ilk büyük veri setini yayımladı. Bilim insanları, karanlık maddenin yapısını araştırmaya yardımcı olabilecek yaklaşık 15 bin kütleçekimsel merceklenme adayı da belirledi.

12 Kasım’da açıklanan veriler, teleskobun yaklaşık 13 aylık gözlemlerinden elde edildi. Toplam 1,7 milyon gigabaytlık veri, Euclid’in haritalamayı hedeflediği gökyüzü alanının yüzde 14’ünü kapsıyor.

Euclid’in ilk büyük veri yayını, 900 milyondan fazla galaksinin yanı sıra 60 milyondan fazla kuasar adayını içeriyor. Kuasarlar, uzak galaksilerin merkezindeki süper kütleli kara deliklerin çevresinde oluşan son derece parlak gök cisimleri olarak biliniyor.

The Guardian’ın haberine göre Edinburgh Üniversitesinden Prof. Andy Taylor, verilerin şimdiye kadar elde edilen en geniş kapsamlı yüksek çözünürlüklü evren görüntüsünü sunduğunu belirtti. Taylor, Hubble teleskobunun daha küçük alanlarda ayrıntılı görüntüler elde ettiğini, Euclid’in ise geniş alanları yüksek çözünürlükle gözlemlediğini anlattı.

Bilim insanları, yeni verilerde yaklaşık 15 bin güçlü kütleçekimsel merceklenme adayı belirledi. Bu olay, öndeki bir galaksinin kütleçekiminin daha uzaktaki galaksiden gelen ışığı bükmesiyle meydana geliyor. Böylece uzaktaki gök cismi büyümüş veya şekli bozulmuş biçimde görülebiliyor.

Merceklenmenin gücü, ışığı büken galaksinin toplam kütlesi hakkında bilgi sağlıyor. Araştırmacılar bu ölçümlerle doğrudan görülemeyen karanlık maddenin galaksilerde nasıl dağıldığını incelemeyi hedefliyor. Belirlenen 15 bin örneğin henüz kesinleşmiş keşif değil, doğrulanması gereken adaylar olduğu vurgulanıyor.

Temmuz 2023’te uzaya gönderilen Euclid, gökyüzünün yaklaşık üçte birini inceleyerek evrenin 10 milyar yılı aşkın geçmişini kapsayan üç boyutlu harita hazırlamayı amaçlıyor. Projenin temel hedefi, evrenin genişlemesini etkileyen karanlık enerji ile galaksilerin oluşumunda rol oynayan karanlık maddeyi araştırmak.

Mevcut kozmoloji modellerine göre evrenin yaklaşık yüzde 70’ini karanlık enerji, yüzde 25’ini ise karanlık madde oluşturuyor. Euclid’in geniş alanlı gözlemleri, bu iki bileşenin evrenin gelişimindeki etkilerinin ölçülmesine katkı sağlayacak.

ESA, araştırmanın sonraki aşamasında galaksilerin uzaydaki dağılımı ile zayıf kütleçekimsel merceklenmeye ilişkin ölçümleri paylaşmayı planlıyor. Bu veriler, karanlık maddenin büyük ölçekli dağılımının incelenmesine yardımcı olacak.

Euclid görevinin kapsamlı ilk veri yayınının 2027 ortasında tamamlanması bekleniyor. Proje ilerledikçe bilim insanları, galaksilerin nasıl oluştuğunu ve evrenin genişlemesinin zaman içinde nasıl değiştiğini daha ayrıntılı inceleyebilecek.