Şanlıurfa’da keklik yavrusuna ferik deniyordu! Bir sürünün adı ise zürbe

Şanlıurfa’nın geleneksel avcılık kültüründe keklik yavrusuna ferik veya enik, aynı kuluçkadan çıkan ve birlikte yaşayan keklik topluluğuna ise zürbe adı veriliyordu. Kültür ve Turizm Bakanlığının dijital yayınları arasında bulunan Şanlıurfa Halk Kültüründe Avcılık ve Keklik başlıklı derleme, yörede kullanılan bu kelimeleri ve kekliklerle ilgili eski halk inanışlarını kayıt altına alıyor.

Çalışmada yalnızca kuşların adları değil, avcıların kullandığı araçlara verilen isimler ve farklı bölgelerdeki avcılık gelenekleri de anlatılıyor. Şanlıurfa’nın taşlık ve kayalık alanlarıyla bağlantılı bu kültürde, kekliğin türüne ve yaşına göre kullanılan kelimeler dikkat çekiyor.

Keklik yavrusuna ferik, topluluğuna zürbe deniliyordu

Bakanlığın yayımladığı derlemede, Şanlıurfa halk kültüründeki keklik adları ayrı ayrı açıklanıyor. Ferik ve enik kelimeleri yavru keklik için kullanılırken zürbe, aynı kuluçkadan çıkan ve birlikte yaşayan keklikleri tanımlıyor.

Yöresel adlandırmalar bunlarla sınırlı değil. Derlemede bazı keklikler için Bişri, dişi keklik için Mari adlarının kullanıldığı belirtiliyor. Siverek çevresinde ise kekliğin Keví Gozel adıyla anıldığı aktarılıyor.

Bu sözcükler, Şanlıurfa’nın geçmişteki sözlü kültürüne ilişkin kayıtlar arasında bulunuyor. Derlemenin saha araştırması tarihi belirtilmediğinden kelimelerin günümüzdeki kullanım yaygınlığına ilişkin bir sonuç ortaya koymuyor.

Keklikle karşılaşmak uğurlu sayılıyordu

Şanlıurfa’nın eski avcılık inanışlarında kekliğin özel bir yeri bulunuyordu. Derlemeye göre avcının karşısına ilk olarak keklik çıkması, avın uğurlu, kazasız ve bereketli geçeceğine işaret sayılıyordu.

Bu inanış, yörede kuşlarla ilgili oluşan geleneksel anlatılardan biri olarak kaydedilmiş durumda. Avcılıkla bağlantılı yerel sözcükler de aynı kültürün başka bir bölümünü oluşturuyor.

Çalışmada avcıların kullandığı fişeklik için raht, avın asıldığı halkalar için susik kelimelerine yer veriliyor. Kekliklerin sıkıştırıldıktan sonra saklanmasıyla ilgili kullanılan pustu sözcüğü de derlemede geçen terimler arasında bulunuyor.

Karacadağ’dan Fırat Vadisi’ne uzanan avcılık geçmişi

Şanlıurfa’nın tarihî avcılık alanları arasında Kırkmağara, Tektek Dağları, Germüş Dağları ve Bozova çevresi sıralanıyor. Siverek’teki Karacadağ ile Fırat Vadisi de derlemede adı geçen bölgeler arasında yer alıyor.

Kaynakta kekliklerin geçmişte kentin taşlık ve kayalık dağlık alanlarında yaygın olarak görüldüğü anlatılıyor. Aşırı avlanmanın kuşların sayısının azalmasında etkili olduğu da çalışmada belirtiliyor.

Derleme, avcılıkla uğraşan bazı kişilerin adlarını da koruyor. Bozova’nın Köseşahin köyünde tuzak kementleri yapan Bozan Usta ile Yaylaklı keklik avcısı Seydi Çoban, geçmiş saha anlatısında yer verilen isimler arasında bulunuyor.

Kültür ve Turizm Bakanlığının dijital yayını, Şanlıurfa’nın eski avcılık yaşamına ilişkin bu bilgileri halk kültürü kaydı olarak aktarıyor. Çalışmada yer alan bölge ve kişi bilgileri geçmiş döneme ait anlatımlara dayanıyor.