Körfez’in yeni bir savaşa dayanacak gücü kaldı mı?

CGTN Türk Dış Haberler Servisi

Körfez ülkeleri, dünyanın başlıca enerji tedarikçileri arasındaki konumlarını korumak için onlarca yıl boyunca rafinerilere, ihracat terminallerine ve alternatif boru hatlarına yatırım yaptı. Hürmüz Boğazı’nın kapanması ihtimaline karşı geliştirilen güzergâhlar ve Suudi Arabistan’ın yedek üretim kapasitesi, bölgedeki savaşların küresel ekonomiye etkisini sınırlayan güvenceler arasında gösteriliyordu.

İran’la 28 Şubat’ta başlayan savaşın ardından petrol sevkiyatının sürmesi de bu sistemin dayanıklılığını koruduğu düşüncesini besledi. Enerji tesislerinde biriken hasar ise yeni bir çatışmanın çok daha ağır sonuçlar doğurabileceğine işaret ediyor.

Quincy Enstitüsü Yönetim Kurulu Üyesi Amir Handjani, Foreign Policy’de 30 Ekim’de yayımlanan “Körfez, İran’la yeniden savaşa hazır değil” başlıklı analizinde bu kırılganlığa dikkat çekti. Yazarın aktardığı Kpler verilerine göre, 18 Ekim’de sona eren haftada Hürmüz ve alternatif güzergâhlardan yapılan petrol sevkiyatı günlük ortalama 24 milyon varili aşarak savaş öncesindeki 23,3 milyon varilin üzerine çıktı.

Handjani’ye göre, taşınan petrol miktarına odaklanılması, üretimi ve ihracatı mümkün kılan altyapının ne ölçüde yıprandığını gölgeliyor.

Amerikan korumasının sınırları

Körfez’in enerji güvenliği uzun süre ABD’nin askerî gücünün kritik tesislere yönelik saldırıları caydıracağı varsayımına dayandı. Bölge ülkeleri de ihracat güzergâhlarını çeşitlendirerek bu güvenceyi güçlendirmeye çalıştı.

Suudi Arabistan petrolünü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na taşıyan Doğu-Batı Boru Hattı’nı genişletti; Birleşik Arap Emirlikleri ise Hürmüz’ü kullanmadan Füceyre’ye ulaşan bir hat inşa etti. Handjani’nin aktardığı Reuters araştırmasına göre, savaşın başlangıcından bu yana yedi Körfez ülkesindeki en az 84 altyapı noktasına en az 135 İran füze ve insansız hava aracı saldırısı düzenlendi.

Suudi Arabistan’ın en büyük dokuz rafinerisinden beşi ve Füceyre’deki iki kritik petrol dağıtım sistemi zarar gördü.

Katar’daki Ras Laffan sıvılaştırılmış doğal gaz kompleksinde yaşananlar, hasarın uzun vadeli boyutunu ortaya koyuyor. Analize göre, saldırılarda Katar’ın ihracat kapasitesinin yaklaşık yüzde 17’sini oluşturan iki LNG üretim hattı devre dışı kaldı.

QatarEnergy, onarımların üç ila beş yıl süreceğini ve yıllık gelir kaybının yaklaşık 20 milyar doları bulacağını öngörüyor. Tesise özel üretilen ekipmanların yenilenmesi zaman aldığı için ateşkes ya da barış anlaşması da kaybedilen kapasiteyi hemen geri getiremeyecek.

Handjani, hava savunma sistemlerinin başarısının bu riski ortadan kaldırmadığını vurguluyor. Yazar makalede bu bağlamda “Bir rafinerinin ya da LNG kompleksinin devre dışı kalması için defalarca vurulması gerekmez. Aksine tek bir kritik bileşenini kaybetmesi yeterlidir.” değerlendirmesinde bulundu.

Katar Savunma Bakanlığı’nın 18 Mart saldırısında ateşlenen beş balistik füzenin dördünün önlendiğini açıklaması, Ras Laffan’daki ağır kaybı engellemedi. Analizde aktarılan Amerikan Ulusal Güvenliği için Yahudi Enstitüsü’nün mart sonundaki tahminleri de Bahreyn’in Patriot önleme füzelerinin yüzde 87’sine kadarını, Birleşik Arap Emirlikleri ve Kuveyt’in yaklaşık yüzde 75’ini tükettiğine işaret ediyordu.

Alternatif güzergâhlar da baskı altında

Kızıldeniz’de Husilerin yürüttüğü saldırılar, Suudi Arabistan’ın Hürmüz’e bağımlılığını azaltmak için geliştirdiği altyapıyı da hedef aldı. Analize göre, günlük 400 bin varil kapasiteli Cizan Rafinerisi üç saldırının ardından ağustosta onarım için durduruldu.

Eylülde Doğu-Batı Boru Hattı’na yönelik saldırılar ise hattın 11 gün kapatılmasına ve Yanbu’daki yüklemelerin kesilmesine yol açtı. Husiler, 24 ve 26 Ekim’de pompa istasyonlarına yeni saldırılar düzenlediklerini duyurdu.

İran’ın Körfez kıyısındaki tesisleri, Husilerin de Kızıldeniz’e uzanan altyapıyı vurması, Suudi Arabistan’ın iki ana ihracat güzergâhını eş zamanlı baskı altında bırakabilir. Handjani, böyle bir senaryoda onarım sürelerinin on yıla yaklaşabileceğini ve Riyad’ın geçmişte arz şoklarını hafifletmek için kullandığı yedek kapasitenin aşınabileceğini savunuyor.

Fatura Asya’dan Avrupa’ya uzanıyor

Enerji altyapısındaki kayıpların etkisi, Körfez’in çok ötesinde hissediliyor. Savaş öncesinde Hürmüz’den taşınan ham petrolün yaklaşık onda dokuzunu alan Asya ülkeleri, kesintilerin başlıca yükünü taşıdı. Handjani’nin aktardığı örnekler arasında Bangladeş’in elektrik üretimini sürdürebilmek için gübre fabrikalarına verilen gazı kısması, Pakistan’ın dört günlük çalışma haftasına geçmesi ve Hindistan’ın sübvansiyonlu mutfak gazına erişimi sınırlaması bulunuyor.

Bangladeş’te tekstil üreticilerinin iptal edilen siparişlerle karşılaşması ve hastanelerde yaşanan elektrik kesintileri, krizin üretimden kamu hizmetlerine uzanan sonuçlarını gösteriyor.

Avrupa’nın kırılganlığı ise ağırlıklı olarak rafine petrol ürünlerinde ortaya çıktı; analizde eylülde dizel fiyat primlerinin rekor seviyelere ulaştığı belirtiliyor. Handjani’ye göre, yeni kesintiler ithalatçıların başka tedarikçilere ve yakıtlara yönelişini kalıcı hale getirebilir.

Körfez üreticileri, ABD’ye, kömüre ve diğer kaynaklara kaptırdıkları pazar payını yeniden kazanmakta zorlanabilir.