İzmit Körfez'nin incisi DEĞİRMENDERE

Değirmendere'de yandan çarklı su değirmeni

Değirmendere eskiden de çok ünlüydü. Gezmek istenildiğinde ilk akla gelen yerlerden biriydi. İstanbul'dan önceleri Seyri Sefain'in, daha sonra da Şirket-i Hayriye'nin vapurları ile gelinirdi. Geziye katılanlar için gün boyu vapurda ve Değirmendere yalısında çeşitli eğlenceler düzenlenirdi.

Hafta sonları İzmit ve Tütünçiftlik'ten vapur ve motorla Değirmendere'ye gelenler sahildeki gazinoları, meyve bahçelerini doldururlardı. Bağlantı sadece denizyolu ileydi.

DEĞİRMENDERE PLAJLARI VE KURUÇEŞME MESİRESİ

Değirmendere'nin en güzel mesire yerlerinden Kuruçeşme'de bir kır kahvesi açılmıştı. 19 Ağustos 1941 günlü Türk Yolu'nun verdiği habere göre geçen pazar günü Vali Ziya Tekeli ve Vali Muavini İsmail Vehbi Berk aileleri ile birlikte Kuruçeşme'yi şereflendirmişlerdi.

6-7 Ağustos 1966 2.Fındık Festivali biletinde "Mesiresi içinde, dinlenme şehirciği Değirmendere. Fındık, üzüm, balık, serin gölge, ılık deniz, otel, su, elektrik, karayolu, deniz yolu. Hepsi Değirmendere'de." diyerek tanımlanıyordu.

İzmit'e ilk geldiğim 1970 yılında başlayarak başlıca hafta sonu uğrağımız Değirmendere idi. Vapurun güneye bakan açıktaki banklarına oturup esintili ve seyirli yol alarak, Değirmendere iskelesine varırdık. Vapurun büyük bölümü burada boşalırdı.

Belediye gazinolarında masa kapmaca başlardı. Çay kahve fiatları da uygundu. Buradan da denize girilebilirdi. Plajı tercih edenler İskeleden sonra batıya doğru sahili takibederdi. Kuruçeşme plajlarına gelince çoluk çocuk herkes kum, güneş, deniz içinde gün geçirirdi.

Sıcaktan güneşten bunalan ağaç altına çekilirdi. Kendin getir, kendin ye dönemiydi. Kuru köfte, katı yumurta, yeşil soğan, domates, salatalık, börek türleri sepet sepet taşınırdı. Termos kullanılmaya başlayana kadar çay - kahve için ocak dahi yakılırdı.

Gazocağı çıktı, o da taşındı. Değirmendere sahilleri günübirlikçi taarruzuna en çok uğrayan tatil yerlerimizdendi. Başka yerde denize giremeyenler hafta içinde Kuruçeşme'de rahatça girebilirdi. Gözden ırak ve tertemiz.

12 Eylül 1929, Milliyet19 Mayıs 1939, Cumh., s.7****

DEĞİRMENDERE 1921'E KADAR YUKARIDAYDI

Değirmendere, söylenceye göre Deliloğulları namında iki kardeşten türemiş, çok eski bir köydü. İşgale kadar kıyıdan biraz içeride ve yüksekteydi. Köyün iskelesi, bir iki ev, kahve ve depo gibi yapılar sahildeydi. Yunanlar, ağır yenilgi ile geri çekilirken tüm körfez kıyılarında olduğu gibi Değirmendere'de evlerin neredeyse tamamını yaktılar.

Bu yangından sonra köyün yarısı, yukarıdan sahile indi. 100 ev, 4 dükkan, 1 fırın, 5 kahve, 1 berber dükkan, bir camii inşa ederek yalıda yerleştiler. Otuzlu yıllarda işinde - gücünde, çalışkan bu insanların kahvelerinde tavla ve iskanbil bilinmezdi. Memur ve misafir uğrağı bir iskele olduğundan onlar için yalnız tavla bulundurulurdu.

Değirmendere'de ilk okullar

Başlangıçta aşağı köyün çocukları da yukarı köydeki okula gelip okumaktadırlar. 1932'de Başöğretmen Mehmet Rifat Bey ile Saime ve Sabahat hanımların öğretmenlik yaptığı üç odalı okulda, 94 öğrenci vardı. Köyde yetişkinler için açılan Millet Mektebi'nde büyük olasılıkla aynı öğretmenler ders verdiler.

Bu okulun öğrenci sayısı artınca 1945 yılında kasabanın güneyinde İzmit -Karamürsel şosesi üzerinde beş sınıflı yeni ilkokul binası inşa edildi. 16 Ağustos 1945 günü, Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel, Arifiye Köy Enstitüsü'nden İzmit'e gelmiş.

Liseye çevrilecek olan ortaokulu, kız enstitüsü ve erkek sanat okulu yapılacak binaların yerlerini görmüş, akşam üzeri de Değirmendere'de yapılmakta olan ilkokulu ziyaret etmiştir (17.08.1945, Türk Yolu).

Ortaöğretim için öğrenciler uzun bir dönem İzmit'e gidip geldiler. 1958 Üsküdar Faciası'ndan sonra bu yörede okul ihtiyacının karşılanmasına öncelik verildi.

Tersanesi'nin etkisi

Gölcük Tersanesi'nin kurulmaya başlamasıyla Değirmendere yalısında nüfus artmaya başladı. Yumuşak havası, bol meyve - sebzesi, şahane denizi, lezzetli balıkları ile Değirmendere, sahilde güzel bir yaşam alanı arayanların da gözdesi oldu.

DEĞİRMENDERE FINDIĞI

Değirmendere'de önce kiraz ve can eriği çıkar. Bunların çeşitleri çok olduğundan hazirana kadar devam eder. Değirmendere asıl fındığı ile ünlüdür. Karadeniz'in tombul fındıklarından uzun şekli ve yeşilken, taze tüketimi ile ayrılır.

Sahil kesimindeki fındıklıklar binaların istilasına uğramıştır. Artık büyük bir sahil yerleşimi olduğundan fındıklıklar yukarılardadır.

Fındık Festivali

13.08.1985 günlü Kocaeli gazetesi Değirmendere Fındık Festivali programı içinde yapılan Fındık Güzeli seçimi sonuçlarını veriyordu. 29.07.1986 günlü Kocaeli gazetesi üç gün devam eden 2. Fındık Festivali'nin sona erdiğini duyurdu.

Fındık yetiştiricileri arasında düzenlenen yarışmada Şaban Gemici Birinci, Mustafa Aksakal ikinci, Murat Eker üçüncü seçilmişti.

DEĞİRMENDERE'DE ÜZÜM BAYRAMLARI

20.09.1955, İstiklal Gazetesi18.09.1959, Hürsözİzmit, Kulfallı, Gebze, Eskihisar, Tavşancıl, Değirmendere ve çevresinin en kaliteli, lezzetli üzümleriyle yarışmaya katıldığı üzüm bayramları düzenlenirdi. Bayramlar bazen Eskihisar'da, bazen Tavşancıl'da, çoğu zaman da bağları bahçeleri ile cennetten bir köşe olan Değirmendere'de yapılırdı. Üzümlerin seçimleri Çavuş, Balbal ve Yapıncak olmak üzere üç kategoride yapılırdı.

18 Eylül 1955 Pazar, Değirmendere'de Üzüm Bayramı Vali Cemal Babaç'ın konuşmasıyla açıldı. Üzüm yarışmasınının jüri Başkanı Kocaeli Milletvekili Nüzhet Unat idi.

20 Eylül 1959 Pazar, Değirmendere'de Kocaeli Üzüm Bayramı Üzüm Yarışması, Kocaeli Valisi Alaaddin Eriş tarafından açıldı. Yarışma hakkında Teknik Ziraat Müdürü tarafından bilgi verildi. Jürinin yarışmaya katılan üzümleri değerlendirmesinden sonra derece alanlara Vali Alaaddin Eriş, takdirname ve ödüllerini verdi. Misafirlere de üzüm ikram edildi.

26 Eylül 1971, Değirmendere Üzüm Teşvik Müsabakası

Çavuş üzümünde: Ahmet Battal (Şirinköy), Yapıncakta: Ahmet Erkal (Değirmendere), Balbalda: Esat İnce (Değirmendere) derece aldı. Teknik Ziraat Müdürlüğünün hediyelerini Vali Ünlüer verdi.

Yapılaşma fındıklıkların, bağların ve meyve bahçelerinin bulunduğu alanları istila etti. Neredeyse her yıl yapılan üzüm bayramları, fındık festivalleri anılarda kalsa da Değirmendere çoktandır ahşap heykeller üreten bir sempozyum ve sanat festivalleri ile gündemde.

Değirmendere Meyve Müstahsilleri Derneği bağcı kurucu üyeleri (1973):

Hüseyin Tezer, Mehmet Aktaş, Hüseyin Yücel, Esat İnce, Mustafa Solak, Abdurrahman Üstüner, İbrahim Tüfekçi, Mehmet Özkanlı, Halit Özbağ

Çınarlık

Genelde köy meydanlarını bir çınarın yaprakları gölgeler. Değirmendere Meydanı ise bir çınarlıktır. İri ve yüksek çok sayıda asırlık çınarlar, meydanı doldurur. Gelip geçenlere de, çay kahve içenlere de güzel ve hoş bir ortam sunar.

Hafta sonlarında İzmit'ten ve diğer başka yerlerden gelenlerin çoğunun eskiden beri iyi vakit geçirdikleri mekanlar çınarlıktır.

Güzel Değirmendere Kulübü

18 Mayıs 1948'de kurulan Güzel Değirmendere Kulübü, Ali Rıza Sanbay (Gölcük İlçesiTahrirat Katibi, Bekir Sami Toksöz: Davavekili, Hüseyin Namlı: Gölcük Nüfus Memuru, Hüseyin Yüksel: Değirmendere Belediye Başkanı, Zafer Akyonlu: Gölcük Mal Müdürü, Aziz Fıçıcıgil: Gölcük İlçesi Ziraat Muallimi, Zihni Uzuner: Köy Bürosu katibi) yerleşimin şekillenmesinde söz sahibi oldu.

DEĞİRMENDERE - İZMİT DENİZ HATTI

1945 yılı sonunda İzmit Karamürsel şosesinin tamamlanması üzerine Değirmendere Belediyesi'nin 40 kişilik otobüsleri İzmit seferlerine başladı. 1945 yılı Aralık ayına kadar sadece deniz vasıtaları kullanılıyordu.

II. Dünya Harbi'nin başlangıcından beri hergün İzmit'ten Kazıklı, Gölcük, Değirmendere ve Karamürsel'e sefer yapan Körfezdeki tek vapur, 250 kişilik dar ve eski bir tekne olan Suvak'dı. 01 Eylül 1945 günlü gazeteye göre İzmit'ten Değirmendere'ye izdiham yüzünden kıpırdayamayan vapur, polis ve inzibat ile bir kısım yolcuları indirilerek, iki saat sonra hareket edebilmişti.

2 Temmuz 2004, İzmit-Gölcük-Derince-Değirmendere-Ulaşlı, Tütünçiftlik ve İzmit, Karamürsel hattında deniz ulaşımı bugün başlıyor. İstanbullu Koralp Armatörlük Şirketi bünyesinde faaliyet gösteren ve Derince'de şubesi bulunan Tayfun Lojistik, deniz ulaşımını şimdilik iki gemiyle başlatacak.

DEĞİRMENDERE-TÜTÜNÇİFTLİĞİ DENİZ HATTI

Tütünçiftliği tren istasyonu, Değirmendere için çok önemliydi. İstanbul'a gidip gelmenin denizyolundan başka bir yolu da demiryolu idi. Tren saatlerine göre Değirmendere-Tütünçiftliği arasında motor seferleri düzenlenirdi.

Bunun dışında da karşı kıyıdan düğün, bayram, güreş gibi nedenlerle de denizden ulaşım yapılırdı.

16 Haziran 1949 günlü Türk Yolu'nda yer alan "Değirmendere'ye lüks bir deniz motoru alındı." başlıklı haber önemliydi. Değirmendere-Tütünçiftliği arasında seferlere başlayacak motor, 120 kişilikti. Emin Bulgurcu adlı girişimci, motorunu aynı zamanda Körfez'de gezi teknesi olarak kullanacaktı.

27 Aralık 1942'de, Ordu Saylavı ve Servet-i Fünun sahibi Ahmet İhsan Tokgöz, Değirmendere'deki köşkünde öldü. Vasiyeti nedeniyle 29 Aralık 1942 günü Değirmendere'de Garipler mezarlığında merasime toprağa verildi. Merasimde Amiral Şükrü Okan ve diğer amiraller, Değirmendere nahiye müdürü, bir kıta deniz efradı, jandarma, polis, kalabalık bir halk ve deniz bandosu bulunmuştur.

Cenaze merasimi İstanbul'a geç haber verildiği için İstanbul heyeti gidememiştir. Heyet bu sabah 11.15 treni ile Tütünçiftliği'ğine, oradan sandalla Değirmendere'ye geçti.

ULUSLARARASI DEĞİRMENDERE ZÜHTÜ MÜRİDOĞLU AHŞAP HEYKEL SEMPOZYUMU

Temmuz 1993 tarihinde Türkiye'de ilk defa gerçekleştirilen açıkhava heykel sempozyumu olarak kurulmuştur. Değirmendereyi bir açıkhava müzesi haline getirmek, devasa ağaç kütüklerini kalıcı sanat eserlerine dönüştürmek amacıyla hayata geçirildi.

Etkinlik başta Değirmendere Belediyesinin insiyatifiyle başlamıştır (Değirmendere Belediye Başkanı Ertuğrul Akalın Dönemi: 1989-2004).

Günümüzde Gölcük Belediyesi, Kocaeli Ünivesitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Heykel Bölümü, Gölcük Kent Konseyi işbirliği ile geleneksel olarak sürdürülmektedir. Bu seneki 29. Sempozyum'a Türkiye'den Mehmet Ali Çetinkaya, Songül Çoşkun ve Süleyman Engin; Çin'den Dawen Zou; İran'dan Hedayat Sahraei; Sırbistan'dan Masa Pounovic gibi sanatçıların katılımı ile başarıyla gerçekleştirilmiştir.

Ve Değirmendere Yaz Festivalleri

32. Değirmendere Fındık ve Kültür Sanat Festivali

Geleneksel El Sanatları Festivali

Kırkyama Festivali

Deniz Festivali

1999 DEPREMİ

Değirmendere'yi dünyaya tanıtan "Ahşap Heykel Sempozyumu" ve Fındık Festivalinin yapıldığı alanın yarısı yok! 300 yılı geçkin güngörmüş çınar ağaçlarının bir çoğu sular altında. Deniz, yüz metre kadar içerde. Gemilerin yanaştığı iskele, çayların yudumladığı şenlikli çay bahçeleri artık yok! diyerek yandık.

1999 Depremi'nde sahilinin önemli bir bölümü sulara gömülen, pek çok yapısı enkaz haline gelen tabiat harikası belde, depremden sonra inanılmaz bir hızla büyüdü...

DEĞİRMENDERE BELEDİYESİ

Değirmendere, 1941yılı başında Gölcük Belediyesi'nden kendi isteği ile ayrıldı.

Değirmendere, 1970 yılına kadar Kocaeli'deki 14 belediyeden biriydi (İzmit, Kandıra, Gebze, Karamürsel, Gölcük, Darıca, Hereke, Değirmendere, Bahçecik, Suadiye, Yuvacık, Kullar, Yarımca, İhsaniye (18 Mart 1970, Hürsöz).

Belediye Başkanları

Hüseyin Yücel

Saniye AltuncuMustafa Kuzu 1938-1945

Mustafa Armay:1945-1950

Hüseyin Yüksel:

Hüseyin Yücel: 1950-1957

Ahmet Erkal: 1958-1964

Saniye Altuncu 1964-1973

Çetin İnce 1973-1977

Faruk Demirer: 1977-1980

İlhan Kanbay: 1980-1981

Suat Ayanoğlu: 1981-1982

Vehbi Tiryaki: 1982-1983

Hayrettin Tanrıverdi:1983-1984

İbrahim Kaba: 1984-1989

Ertuğrul Akalın: 1989-2004

Hasan Özer: 2004-2009

2008'de Gölcük Belediyesi

Değirmendere günümüzde de yaşanılası bir yer. Yeşili de maviyi de kaybetmedi. Upuzun sahili gezinti, yelken, yüzme, balıkçılık ve dahası deniz havası alma imkanı sunuyor. Yerlisinden başka yazarların, bilim adamlarının, sanatçıların, denizcilerin, eski bürokratların yaşam alanı.

Serveti Fünun dergisi sahibi İhsan Tokgöz, hayat bulmak ve hatta ölmek için boşuna Değirmendere'yi seçmemişti.