14 Kasım Dünya Diyabet Günü: Belirtilere dikkat!

Her yıl 14 Kasım'da kutlanan Dünya Diyabet Günü, 2026 yılında erken tanı ve hastalık riskinin azaltılması konusuna dikkat çekiyor. İnsülinin keşfine katkı sağlayan Sir Frederick Banting'in doğum günü nedeniyle belirlenen bu tarih, diyabet belirtilerinin tanınması ve sağlık kontrollerinin aksatılmaması için farkındalık oluşturmayı amaçlıyor.

2026 yılının teması "Diyabette erken harekete geçmek" olarak açıklandı. Kampanya kapsamında erken teşhis, sağlık hizmetlerine zamanında erişim ve Tip 2 diyabet riskinin azaltılması başlıkları öne çıkarılıyor.

DÜNYA DİYABET GÜNÜ'NÜN SİMGESİ MAVİ HALKA Dünya Diyabet Günü'nün simgesi olan mavi halka, diyabetle mücadelede küresel dayanışmayı ve ortak hareket etme çağrısını temsil ediyor. İlk kez 1991 yılında Uluslararası Diyabet Federasyonu ve Dünya Sağlık Örgütü tarafından oluşturulan farkındalık günü, 2006 yılında Birleşmiş Milletler tarafından da resmî gün olarak kabul edildi.

DİYABETİN ÜÇ FARKLI TÜRÜ BULUNUYOR Diyabet, pankreasın yeterli insülin üretememesi veya vücudun üretilen insülini etkili kullanamaması sonucunda kan şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan kronik bir metabolizma hastalığıdır.

Hastalığın Tip 1, Tip 2 ve gestasyonel diyabet olmak üzere üç temel türü bulunuyor.

Tip 1 diyabet: Bağışıklık sisteminin pankreastaki insülin üreten hücrelere saldırması sonucunda gelişiyor. Her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte çocukluk ve gençlik döneminde daha sık teşhis ediliyor. İnsülin tedavisi gerekiyor.

Tip 2 diyabet: Vücudun insülini etkili kullanamaması veya yeterli insülin üretememesiyle ortaya çıkıyor. En sık görülen diyabet türü olarak biliniyor. Genetik yatkınlık, fazla kilo ve fiziksel hareketsizlik risk faktörleri arasında bulunuyor.

Gestasyonel diyabet: Gebelik döneminde ortaya çıkan kan şekeri yüksekliğini ifade ediyor. Doğum sonrasında kan şekeri normale dönebilse de ilerleyen yıllarda Tip 2 diyabet gelişme riskini artırabiliyor.

BU BELİRTİLER DİYABETİN HABERCİSİ OLABİLİR Diyabet bazı kişilerde belirgin şikâyetlerle ortaya çıkarken özellikle Tip 2 diyabet uzun süre fark edilmeden ilerleyebiliyor. Hastalığın erken dönemde tespit edilmesi için belirtilerin bilinmesi önem taşıyor.

Diyabetin başlıca belirtileri şöyle sıralanıyor:

Aşırı susama ve ağız kuruluğu Sık idrara çıkma, özellikle gece saatlerinde tuvalet ihtiyacının artması Sürekli açlık hissi Açıklanamayan kilo kaybı Yorgunluk ve halsizlik Bulanık görme Yaraların geç iyileşmesi Ayaklarda uyuşma ve karıncalanma Bu belirtilerin görülmesi durumunda sağlık kuruluşuna başvurulması ve gerekli tetkiklerin yapılması gerekiyor.

KAN ŞEKERİ DEĞERLERİNE DİKKAT Diyabet tanısında açlık kan şekeri, oral glukoz tolerans testi (OGTT) ve HbA1c ölçümü gibi laboratuvar testlerinden yararlanılıyor.

Açlık kan şekeri ölçümünde 70-99 mg/dL aralığı normal kabul edilirken 100-125 mg/dL arasındaki değerler prediyabet olarak değerlendiriliyor. 126 mg/dL ve üzerindeki sonuçlar ise diyabet açısından tanı ölçütü olarak kullanılıyor.

Diğer tanı ölçütleri arasında HbA1c değerinin yüzde 6,5 ve üzerinde olması ile 75 gramlık şeker yükleme testinin ikinci saatinde kan şekerinin 200 mg/dL ve üzerinde ölçülmesi bulunuyor. Rastgele ölçülen kan şekerinin 200 mg/dL ve üzerinde olması da özellikle diyabet belirtileriyle birlikte tanı açısından değerlendiriliyor.

Tek bir ölçüm her durumda kesin tanı anlamına gelmiyor. Sonuçların hekim tarafından değerlendirilmesi ve gerektiğinde testlerin tekrarlanması gerekiyor.

DİYABET TEDAVİSİNDE DÜZENLİ TAKİP ÖNEM TAŞIYOR Diyabetin kontrol altına alınmasında beslenme düzeni, fiziksel aktivite, ilaç tedavisi ve kan şekeri takibi birlikte değerlendiriliyor. Tedavi yöntemi hastalığın türüne ve kişinin sağlık durumuna göre belirleniyor.

Dengeli beslenme, lif içeren gıdaların tüketilmesi ve karbonhidrat alımının kontrol edilmesi kan şekeri yönetiminde rol oynuyor. Düzenli fiziksel aktivite de insülin duyarlılığının artırılmasına katkı sağlıyor.

Tip 1 diyabette insülin tedavisi zorunlu olurken Tip 2 diyabette ağızdan alınan ilaçlar, enjeksiyon tedavileri veya insülin kullanılabiliyor. Kan şekeri ölçümlerinin ve doktor kontrollerinin düzenli yapılması, hastalığa bağlı komplikasyonların önlenmesi açısından önem taşıyor.

14 Kasım Dünya Diyabet Günü kapsamında verilen mesaj ise erken tanının, zamanında tedavinin ve diyabet riskine karşı bilinçli hareket etmenin hastalığın yönetimindeki rolüne dikkat çekiyor.