İstanbul’un su parası İBB’nin açığına gitti

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB), 2025’te nakit ihtiyacını gidermek için su idaresinin kasasına başvurdu. İBB, bağlı kuruluşu İstanbul Su ve Kanalizasyon İdaresi (İSKİ)’nden bir yılda 17 milyar 38 milyon lira borç aldı.

2020-2023 arasında yüzde 1’i bile bulmayan borcun İSKİ harcamalarına oranı, 2025’te beşte bire çıktı. Borç için meclis kararı alınmadı, başkanlık oluru yetti. Borcun iki ucu da Sayıştay’ın İBB ve İSKİ raporlarında yer alıyor.

Borcun 15 milyar 260 milyon lirası nakit olarak verildi. Mart-haziran arasında üç seferde aktarılan para 1 milyar 10 milyon lirada kalmıştı. Asıl musluk eylülde açıldı; eylül-aralık arasında altı seferde 14 milyar 250 milyon lira çekildi ve nakit borcun yüzde 93’ü bu dört aya sığdı.

En büyük dilim, 28 Kasım’daki 4,5 milyar liraydı. Para, İBB Başkanı’nın talep ve onayı üzerine İSKİ Yönetim Kurulu’nun oy birliğiyle verildi. FAİZSİZ KREDİ KAPISI OLDUSayıştay bu tabloyu İSKİ raporunun ilk bulgusu yaptı ve şu tespitte bulundu:“Büyükşehir Belediyesi’nin nakit ihtiyacının karşılanması için bağlı idaresinden rutin hale getirdiği ödünç para alma işleminin İBB tarafından bir finansman yöntemine dönüştürüldüğü ve bu durumun İSKİ’nin süreklilik gerektiren ana faaliyet hizmetlerini yapmasını geciktirdiği veya engel olduğu görülmüştür.”BORÇ KALEMİ 170 KATINA ÇIKTIBorcu verebilmek için İSKİ’nin bütçesinde değişikliğe gidildi.

Yıl başında borç verme kalemine yalnız 100 milyon lira ayrılmışken, yıl içindeki aktarımlarla bu kalem 170 katına, 17 milyar liraya çıkarıldı. Aynı aktarımlarda İSKİ’nin su ve kanalizasyon yatırımlarına ayrılan ödenek ise 9,8 milyar lira azaltıldı.

Sayıştay, İSKİ’nin “kendi yatırımlarının ve işlerinin ertelemesine” yol açacak bir borç ilişkisine girmemesi gerektiğini vurguladı. FAZLA VERECEKKEN AÇIĞA DÜŞTÜBorç, İSKİ’yi de açığa düşürdü. Bu para verilmeseydi yılı yaklaşık 8 milyar lira fazlayla kapatacak olan kurum, 2025’i 9 milyar 75 milyon lira açıkla kapattı.

Sayıştay’ın hesabı daha da çarpıcı; İBB’ye giden 17 milyar lira, devletin İSKİ’ye su ve kanalizasyon hizmetleri için verdiği 9,6 milyar liralık vergi payı ile İSKİ’nin 9 milyarlık açığının toplamına kabaca denk geliyor. Üstelik İSKİ aynı yıl kendi borçları için 225 milyon lira faiz ödedi.

İBB’ye verdiği paradan ise kanun gereği tek kuruş faiz alamıyor. İBB’nin su faturası da borca çevrildi. 2 milyar 190 milyon liralık 2025 faturasının 1 milyar 778 milyon lirası ödünç sayıldı. Böylece İSKİ, geciken fatura için alacağı gecikme zammından da vazgeçmiş oldu.

DERE ISLAHI ÜÇ YIL GECİKTİİBB, kendisi adına İSKİ’ye yaptırdığı işlerin parasını da ödemedi. İSKİ’nin kayıtlarında yağmur suyu, dere ıslahı ve Haliç çamuru işlerinden doğan alacak 15 milyar 815 milyon liraya ulaştı. İBB, 2025’te bunun yalnız 261 milyon lirasını kapattı ve yıl sonunda 15,5 milyar lira ödenmemiş durumdaydı.

Borcun bedeli İSKİ’nin işlerine de yansıdı. İSKİ’nin İBB ile yaptığı protokolle yürüttüğü bir dere ıslahı ve peyzaj projelendirme işine defalarca süre uzatımı verildi ve bunların ikisi dışında hepsinin gerekçesi ödenek yetersizliği oldu.

Sonunda 22 Mayıs 2021’de bitmesi gereken iş, ancak 23 Temmuz 2024’te teslim alınabildi. Sayıştay, gecikmeyi anlatırken İBB’nin İSKİ’ye “yüksek miktarda borcunun” bulunduğunu hatırlattı. Uzatımlar, fiyat farkı ödemeleriyle İSKİ aleyhine “maddi külfete” yol açtı.

BORÇ DEĞİL ‘EMANET’İBB, İSKİ’den aldığı ödünçten kalan yaklaşık 20,3 milyar lirayı bilançosunda borç olarak değil, “Emanetler” hesabında gösterdi. Sayıştay, bu kayıt yüzünden İBB’nin mali borçlarının kâğıt üzerinde 20 milyar lira az göründüğünü tespit etti.

İBB, cevabında işlemi “meclis kararı olmaksızın yalnızca başkanlık oluru ile sağlanan bir ödünç verme işlemi” diye tanımladı. Borçlanma sayılsaydı Belediye Kanunu gereği meclis kararı gerekeceğini de kendisi belirtti. Yani borç sayılmadığı için meclisin onayına sunulmadı.

Sayıştay ise savunmayı kabul etmedi ve faizsiz bir ödünç olmasının, tutarın “ödenmesi gereken bir borç olduğu gerçeğini” değiştirmediğini vurguladı. ÖDEME 2028’E ATILDIİBB, İSKİ’den 2009’dan bu yana borç alıyor. Yüksek tutarlı ödünç de ilk kez alınmıyor.

İSKİ’nin verdiği borcun bütçesine oranı 2016’da yüzde 25,6’ya çıkmıştı. Geri ödemeler ise protokollerle sürekli ertelendi. Son erteleme, 22 Ocak 2025’te dönemin Başkanı Ekrem İmamoğlu’nun oluruyla yapıldı. Yeni takvimde 2026’da 2,5 milyar, 2027’de 7 milyar lira ödenmesi, kalan yaklaşık 10,8 milyar liranın da 2028’e bırakılması öngörülüyor.

Ödeme de yine nakit imkânlarına bağlandı. Faizsiz alacak her ertelemede eriyor. Sayıştay da bunun “İSKİ’nin mali yapısını olumsuz yönde” etkilediğini kaydetti. Ödünç ve ödenmeyen iş bedelleriyle İSKİ’nin İBB’den toplam alacağı bir yılda yüzde 168 artarak 35,8 milyar liraya çıktı.

İBB ve İSKİ’nin raporlara yansıyan cevaplarında ise son dört ayda İSKİ’nin kasasından çekilen 14 milyar 250 milyon liranın hangi ödemelere gittiğine dair bir açıklama yer almıyor. İBB VE İSKİ NE DEDİİBB, İSKİ borcuna ilişkin cevabında nakit sıkışıklığını merkezi idarenin düzenlemelerine bağladı.

Raylı sistem hatlarının KHK ile “belediyenin nakit durumu dikkate alınmadan” devredildiğini, hizmet aksamasın diye önceliği yatırıma verdiğini ve borçların bir kısmını bu yüzden ertelediğini savundu. Sayıştay ise bu düzenlemelerin benzer durumdaki bütün idareler için geçerli olduğunu, İBB’nin nakit yönetimini sağlıklı planlaması gerektiğini vurguladı.

İSKİ de işlemin Büyükşehir Belediyesi Kanunu’na uygun olduğunu savundu ve bundan sonra “daha dikkatli” davranacağını bildirdi. Ama aynı raporda, İBB’den alacaklarının tahsili için çalışma başlattığını da açıkladı. Sayıştay ödünç vermenin kendisini mevzuata aykırı bulmuyor. İtiraz, ödüncün kalıcı bir finansman yöntemine dönüşmesi ve sürekli ertelenmesi üzerine.