Hastayız ama farkında değiliz

Türkiye’de halkın sağlık algısını, alışkanlıklarını ve bilgi seviyesini ölçen 3. Sağlık Okuryazarlığı Araştırması’nın sonuçları, çarpıcı bir gerçeği ortaya koydu: Hastayız ama farkında değiliz... Siemens Healthineers Türkiye’nin iki yılda yaptığı ve halkın sağlık algısı ve düzeyindeki değişimi belgeleyen araştırmanın bu yılki sonuçlarına göre kendini sağlıklı görenlerin oranı yüzde 64’ten yüzde 76’ya yükseldi. Ancak hiç spor yapmadığını söyleyenlerin oranı yüzde 21’den yüzde 39’a çıktı, sigara kullanımı yüzde 46,5 ile yüksek seyrini korudu. Katılımcıların yaklaşık yarısı da kendini stresli olarak tanımladı. Kronik hastalık sahipliği yüzde 23’e ulaşırken, tansiyon (yüzde 4’ten yüzde 10,3’e) ve şeker hastalığı (yüzde 4’ten yüzde 8’e) görülme sıklığı belirgin biçimde arttı. Araştırma sonuçlarını değerlendiren Panelde İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Radyoloji Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Şükrü Mehmet Ertürk, iyi hissetme yanılgısında sosyal medyanın da rolü olduğunu belirterek “Sosyal medyada sürekli olarak sağlık tavsiyeleri alan vatandaş, bunların bazılarına uyduğunda içi rahatlıyor ve kendini iyi hissediyor. Kendimizi iyi hissetmemiz, her şeyin yolunda olduğu anlamına gelmiyor. Toplumun yarısından fazlası hâlâ bir şikâyet ortaya çıkmadan doktora gitmiyor; bu da erken tanı şansını en başından kaçırdığımız anlamına geliyor. Özellikle inme ve kalp krizi gibi zamanla yarıştığımız hastalıklarda belirtileri tanımak hayat kurtarıyor. Sağlık okuryazarlığı dediğimiz şey aslında tam da burada başlıyor: Vücudumuzun bize verdiği sinyalleri doğru okuyabilmek” değerlendirmesini yaptı. Kadın sağlığında ise umut veren bir gelişme var. 30 yaş üstü kadınlarda mamografi yaptırma oranı iki yılda yüzde 23’ten yüzde 54’e yükseldi. Ancak mamografi yaptırmayan kadınların yüzde 54’ü “Şikâyetim olmadı” diyor. Bu sonuç, taramaların hastalık belirtisi ortaya çıkmadan da yapılması gerektiğini gösteriyor. “YA HASTALIK ÇIKARSA” KORKUSU Katılımcıların yüzde 52,7’si ancak bir şikâyet ortaya çıktığında sağlık kontrolüne gittiğini belirtiyor. Rutin kontrol maksadıyla doktora başvuranların oranı ise sadece yüzde 23,5. Kontrolünü erteleyenlerin yüzde 32’si bunun gerekçesini ‘Hastalık çıkar’ korkusuyla açıklıyor. İLK OLARAK YAPAY ZEKÂYA DANIŞIYORUZ Araştırmanın en dikkat çekici sonuçlarından biri de yapay zekâyla kurulan ilişkide ortaya çıktı. Katılımcıların yüzde 40’ı tahlil sonuçlarını yapay zekâya yorumlattığını belirtirken, bunu yapanların yüzde 76’sı sağlığı üzerinde daha fazla kontrol hissettiğini söylüyor. Ancak aynı grubun yüzde 67’si bu deneyimin kafa karışıklığı, yüzde 62’si ise endişeye sebep olduğunu ifade ediyor. Toplum yapay zekânın doktorun yerine değil, doktorun kararlarını destekleyen bir yardımcı olarak kullanılmasına daha sıcak bakıyor.