Avrupa’da 1.600 Yıllık Karanlık İz: Antik Mezarda Nadir Görülen Bir Cüzzam Varyantı Tespit Edildi

Almanya’nın kuzeybatısındaki Fallward mezarlığında bulunan yaklaşık 1.600 yıllık bir erkek iskeleti, Geç Antik Çağ’da insanların ve hastalıkların Avrupa boyunca nasıl hareket etmiş olabileceğine dair yeni ipuçları sundu.

5. yüzyılın ikinci çeyreğinde öldüğü düşünülen kişinin genetik kökenlerinin Tuna bölgesi ne uzandığı belirlendi. Araştırmacılar ayrıca bireyin, daha önce Orta Avrupa veya Kuzey Avrupa’da tespit edilmemiş nadir bir cüzzam bakterisi soyunu taşıdığını ortaya çıkardı.

Fallward mezarlığı, 1990’lı yıllarda günümüzdeki Almanya topraklarında keşfedildi. Alanda Geç Roma Demir Çağı ile Kavimler Göçü Dönemi’ne tarihlenen yaklaşık 200 kremasyon gömüsü ve 60 iskelet mezarı tespit edildi.

Yeni araştırmada bilim insanları 11 bireye ait 12 iskelet örneğinden DNA elde etti.

Bunların arasında “Mezar 265” olarak adlandırılan gömü özellikle dikkat çekti.

Yaklaşık 50 yaşında öldüğü tahmin edilen erkek, meşe ağacından yapılmış bir teknenin içine gömülmüştü. Mezarında çok sayıda ahşap ve metal eşyanın yanı sıra Geç Roma dönemine ait askerî bir kemer de bulundu.

Teknenin dışına ise kızılağaç gövdesinden oyularak hazırlanmış, ayrıntılı biçimde süslenmiş bir sandalye yerleştirilmişti.

Araştırmacılar, bu zengin ve sıra dışı gömü düzeninin kişinin toplum içinde yüksek bir statüye sahip olabileceğini düşündürdüğünü belirtiyor.

DNA analizleri, erkeğin kendisinin veya yakın atalarının Roma etkisi altındaki Tuna bölgesi nden Fallward çevresine gelmiş olabileceğini gösterdi.

Aşağı Saksonya Tarihsel Kıyı Araştırmaları Enstitüsü’nden Hauke Jöns, mezarda bulunan Roma askerî kemerinin de kişinin uzak bölgelerle bağlantısına işaret ettiğini söylüyor.

Ancak kemerin doğrudan askerlik yaptığı anlamına gelmediği vurgulanıyor.

Araştırmacılara göre kişi Roma ordusunda paralı asker olarak görev yapmış olabilir. Bununla birlikte kemeri ticaret yoluyla, miras olarak veya savaş ganimeti şeklinde edinmiş olması da mümkün.

Kemik incelemelerinde üst kol kaslarının gelişmiş olduğu belirlendi. Bu durum, kişinin kayıkçılık veya balıkçılık gibi yoğun fiziksel güç gerektiren bir işle uğraşmış olabileceğini düşündürüyor.

Bulgular birlikte değerlendirildiğinde, erkeğin yaşamı boyunca uzun mesafeler kat etmiş olabileceği sonucuna varılıyor.

Genetik analizde en dikkat çekici sonuçlardan biri, kişinin Mycobacterium leprae bakterisinin nadir bir soyunu taşıdığının belirlenmesi oldu.

Çalışmanın başyazarı Daniel Myburgh, söz konusu bakteriyel soyun bu gruba ait Avrupa’da tespit edilen ilk örnek olduğunu belirtiyor.

Bu cüzzam soyunun bilinen en eski örneği Mısır’da bulunmuş ve MÖ 4. ile 2. yüzyıllar arasına tarihlenmişti.

Ancak aynı soyun daha önce Orta Avrupa veya Kuzey Avrupa’da varlığı gösterilmemişti.

Bu durum, hastalığın insanların hareketleriyle birlikte geniş coğrafyalara taşınmış olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

İskelette cüzzamın ileri evrelerinde görülebilen belirgin kemik hasarlarına rastlanmadı.

Kiel Üniversitesi’nden biyolog Almut Nebel, bunun iki olası açıklaması bulunduğunu belirtiyor.

Kişi hastalığın belirti göstermeyen bir formunu taşıyor olabilir ya da enfeksiyon henüz yalnızca yumuşak dokuları etkilemiş olabilir.

Cüzzamın belirtilerinin ortaya çıkması yıllar sürebildiği için, kişinin enfeksiyonu taşıdığı hâlde uzun mesafeler boyunca seyahat etmiş olması mümkün.

Araştırmacılar ölüm nedeninin büyük olasılıkla cüzzam olmadığını da belirtiyor.

Çalışma, Geç Antik Çağ’da Avrupa’daki nüfus hareketlerinin yalnızca kültürleri, malları ve teknolojileri değil, hastalıkları da farklı bölgelere taşıyabileceğini gösteriyor.

Mezarın yapısı, Roma dünyasıyla bağlantılı eşyalar, kişinin genetik kökenleri ve taşıdığı nadir bakteri soyu birlikte ele alındığında hareketli bir yaşam öyküsü ortaya çıkıyor.

Araştırmacılar, antik DNA örneklerinin sınırlı olması nedeniyle kişinin yaşamına ilişkin bazı ayrıntıların kesinlik taşımadığını vurguluyor. Buna rağmen Mezar 265, yaklaşık 1.600 yıl önce Avrupa’da yaşayan insanların beklenenden çok daha hareketli ve bağlantılı bir dünyada yaşadığını gösteren dikkat çekici örneklerden biri olarak değerlendiriliyor.

: Milyonlarca İnsanın Öldüren Veba Salgını “Kara Ölüm”ün Kökeni Bulundu

Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü mezunuyum. 2016'dan beri serbest editörlük yapıyor, çeşitli internet siteleri ve dergiler için haber ve incelemeler kaleme alıyorum.