1906’da yıkılan Şahna Kümbeti Sivas’ta yeniden yükseliyor
- Sivas’ta Kümbet Mahallesi’ndeki Karayolları Kavşağı’nın ortasında kesme taştan sekizgen bir yapı yükseliyor
- 1231 tarihli Şahna Kümbeti, 1906’da yıkılmıştı
Kümbet Mahallesi'ne adını veren 1231 tarihli yapı, yıkılışından yüz yirmi yıl sonra kavşakta yeniden inşa ediliyor. Özgün taşları için kaynaklarda üç ayrı adres var.
Dinle A- A+ Fotoğraf: Sivas Gazetesi Sivas’ta Kümbet Mahallesi’ndeki Karayolları Kavşağı’nın ortasında kesme taştan sekizgen bir yapı yükseliyor. Yapı yeni değil. 1231 tarihli Şahna Kümbeti, 1906’da yıkılmıştı.
Sivas Belediyesi kümbeti, tarihî belgelere ve eski fotoğraflara dayanarak yeniden inşa ediyor.
Sivas haberlerini Google'da önce görün Sivas Gazetesi'ni Google'da tercih edilen kaynaklarınıza ekleyin. Google'da ekle Yüz yirmi yıl önce ortadan kalkan bu yapının izleri bugün şehrin birkaç yerine dağılmış durumda: bir mahallenin adında, eski bir caddenin güzergâhında ve ortalıkta görünmeyen bir yığın taşta.
Adını mahalleye veren yapı Şehrin protokol caddesinin ucundaydı Yıkılış tarihinde kaynaklar ayrışıyor Taşlar için üç ayrı adres 15 Temmuz 1978: taşlar Gök Medrese avlusunda Yeniden yapmak ne demek Boyut ve kavşak tartışması Adını mahalleye veren yapı Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi’nin Sivas maddesine göre kümbet, kitâbesinden Hüseyin b. Ca’fer’e ait olduğu anlaşılan 1231 tarihli bir yapı.
Kare planlı bir kriptanın üzerinde sekizgen gövdeli, içten kubbeli, dıştan piramit çatılı.
“Şahna” bir isim değil, unvan. Selçuklu’da şehrin güvenliğinden sorumlu askerî ve idarî yöneticiye şahne deniyordu. Belediyenin proje metnine göre Cafer oğlu Hüseyin bu görevi yürütmüş bir isim.
Yapı, bulunduğu mahalleye adını verdi. Kümbet Mahallesi adını bu kümbetten alıyor. Bugün mahalle duruyor, adını aldığı eser ise yüz yirmi yıldır yok.
Kümbetin nerede durduğu, araştırmacı yazar İbrahim Yasak’ın Şehir Defteri adlı kitabında tarif ediliyor. Yasak’a göre Taşlı Sokak, Atatürk Anıtı’nın arkasından başlayıp Sofu Yusuf Camisi, Ticaret Lisesi, eski Kayserikapı Karakolu ve Meteoroloji Müdürlüğü güzergâhıyla Şahna Kümbeti’ne ulaşan, şehrin en önemli ve en eski protokol caddesiydi.
Araştırmacı Abdulhalim Durma ise Evliyalar Şehri Sivas adlı çalışmasında kümbetin Kayseri’ye giden yolun sol tarafında, Kümbet Mahallesi’nde bulunduğunu yazıyor.
Belediyenin proje metni, kümbetin zamanla ağır hasar aldığını ve 1906 yılının haziran ayında tamamen yıkıldığını belirtiyor. Yerel anlatı da bu tarihte birleşiyor.
Ancak kaynaklar tam olarak örtüşmüyor. TDV İslâm Ansiklopedisi yapının “XIX. yüzyılın sonlarına kadar ayakta kaldığını” yazıyor. Durma ise yıkılışı “1906 (veya 1917)” diye kaydediyor. Yani tarih, sanıldığı kadar kesin değil.
Yıkılan bir yapının işlenmiş taşları genellikle ortadan kaybolmaz; başka yapılarda kullanılır ya da bir yerde toplanır. Şahna Kümbeti’nin taşları için kaynaklarda üç farklı adres geçiyor.
Gökmedrese. TDV İslâm Ansiklopedisi, kümbetin “çeşitli süsleme ve kitâbe parçalarının Gökmedrese’de” olduğunu yazıyor.
Kesik Köprü. Hem belediyenin proje metni hem de mimarlık tarihçisi Orhan Cezmi Tuncer, yıkılan kümbetin taşlarının Kesik Köprü’nün yirminci yüzyıl başındaki onarımında kullanıldığını belirtiyor.
Kongre Binası. Durma ise parçaların Kongre Binası’na, yani eski Sivas Lisesi’ne taşındığını aktarıyor.
Üçü birden doğru olabilir; taşlar bölünmüş olabilir. Ama kaynakların hiçbiri bunu söylemiyor.
Konuyla ilgili en somut kayıt bir restorasyon günlüğünde duruyor.
Orhan Cezmi Tuncer, 1978’de Gök Medrese’nin restorasyonunu yürüttü ve çalışmayı gün gün yazdı. Sivas Gök Medrese adlı kitabında yer alan bu notlara göre, işe başladığı 1978 temmuzunda medresenin avlusu bir depo gibiydi. Tuncer, avluda bulunanları sayarken “Şahne Kümbetinden getirilen mihrap taşları”nı da yazıyor.
Günlüğün 15 Temmuz 1978 tarihli satırı daha da açık: avlu temizliğinin bittiğini, Buruciye’den getirildiği söylenen dendanların odaya alındığını, Şahne Kümbeti’ne ait taşların ise avluda ayrı bir yere konulduğunu kaydediyor.
Yani kırk sekiz yıl önce kümbetin mihrap taşları Gök Medrese’nin avlusundaydı ve bir mimarlık tarihçisi tarafından ayrı bir yere toplandı.
Yok olmuş bir eserin yeniden inşası, koruma alanında kendi kuralları olan bir uygulama. Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu’nun 1999 tarihli 660 sayılı ilke kararı, yok olan tescilli bir kültür varlığının kalıntılar, rölöve ve restitüsyon projeleri ile arşiv belgelerine dayanarak kendi parselinde yeniden yapılabileceğini düzenliyor.
2018’de yayımlanan 922 sayılı ilke kararı ise cami, mescit ve türbeler için bir esneklik getiriyor: 660 sayılı kararın uygulanamadığı durumlarda yapı, kendi parselinde farklı bir konumda ya da yakın çevresindeki başka bir parselde, kapsamlı restitüsyon etüdüne dayanarak yeniden yapılabiliyor.
Şahna Kümbeti bir türbe ve yeniden inşa edildiği kavşak, adını verdiği Kümbet Mahallesi sınırları içinde.
Projeye yönelik iki eleştiri dile getiriliyor. Birincisi, ortaya çıkan yapının 1231’in özgün eseri değil, belgelere dayanılarak bugün yapılmış bir rekonstrüksiyon olduğu. İkincisi yapının boyutu ve kavşağın görünümüne etkisi; düzenleme sırasında yolun daralması da sürücü tepkisi çekmişti.
Birinci eleştiri teknik olarak doğru, ancak koruma mevzuatı bu tür yeniden yapımı belirli koşullarla zaten tanımlıyor. İkincisi yerinde görülebilecek bir tartışma: kümbet, dört koldan trafik dönen bir kavşak adasının ortasında duruyor.
Çalışma tamamlandığında Sivas, adını bir mahalleye vermiş yapıyı yüz yirmi yıl sonra yeniden görecek. Özgün taşlarının izi ise kayıtlarda kayboluyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Trafik · Bölge: Sivas
Yayın: 17 Kasım 2026 07:05 · Kaynak: Sivas Gazetesi