Ankara’nın eski otellerinde hangi yazarlar kaldı? Edebiyat tarihinin bilinmeyen konukları

NÂZIM HİKMET VE VÂLÂ NUREDDİN TAŞHAN'A YERLEŞTİEn sağlam belgelenen örneklerden biri Nâzım Hikmet ile Vâlâ Nureddin. İki genç şair, Millî Mücadele’ye katılmak amacıyla İnebolu üzerinden Ankara’ya ulaştıklarında 19 Ocak 1921’de Taşhan’a yerleşti.

Dönemin Ankara’sında ciddi bir konut sıkıntısı bulunuyordu ve Taşhan, şehre gelenler için başlıca konaklama seçeneklerinden biriydi. Necati Tonga’nın Ankara Araştırmaları Dergisinde yayımlanan çalışmasına göre Taşhan’ın oda ücretleri iki genç şair için oldukça yüksekti.

Nâzım Hikmet, daha sonra Yaşamak Güzel Şey Be Kardeşim adlı eserinde burayı Ankara’nın Pera Palas’ına benzeterek konaklama masrafından söz etti. Paralarının uzun süre yetmeyeceğini anlayan Nâzım Hikmet ile Vâlâ Nureddin daha sonra Ulus’taki Yahudi Mahallesi’nde bulunan bir pansiyona geçti.

YAHYA KEMAL TAŞHAN'DAN AYRILDI, SONRA GERİ DÖNDÜTaşhan’da kaldığı doğrulanabilen bir başka önemli isim Yahya Kemal Beyatlı. Akademik kaynaklara göre Yahya Kemal, Millî Mücadele döneminde Ankara’da bulunduğu sırada Taşhan’da konakladı.

Dostlarının tavsiyesi üzerine bir süre Samanpazarı’ndaki Yahudi Mahallesi’nde eve taşındı ancak evin kötü koşulları nedeniyle kısa süre sonra yeniden Taşhan’a döndü. Şairin bu deneyimi Ankara edebiyat tarihinin küçük anekdotlarından birine de dönüştü.

Yahya Kemal’in daha sonra Taşhan’ın konforunu, taşındığı evdeki sıkıntılı geceyle karşılaştıran nükteli bir beyit söylediği aktarılıyor. Yahya Kemal’in Ankara’daki otel hikâyesi Taşhan’la sınırlı kalmadı. ANKARA PALAS'TA 257 NUMARALI ODAYahya Kemal’in Cumhuriyet döneminde milletvekili olarak Ankara’da bulunduğu yıllarda Ankara Palas’ın 257 numaralı odasında kaldığı edebiyat tarihi çalışmalarında aktarılıyor.

Ankara’nın edebî mekânlarını inceleyen kaynaklar, Ankara Palas’ın Yahya Kemal açısından İstanbul’daki Park Otel’e benzer bir işleve sahip olduğunu; şairin burada hem konakladığını hem de sosyal çevresiyle buluştuğunu kaydediyor. Bu bilgi, Necati Tonga’nın çalışmalarında kullanılan daha eski bir yüksek lisans araştırmasına dayanıyor.

Ankara Palas’ın böylesi bir buluşma noktası haline gelmesi şaşırtıcı değildi. Millî Saraylar’ın resmi tarihçesine göre yapı, erken Cumhuriyet döneminde yabancı heyetleri ağırlayan, milletvekilleri, gazeteciler ve sanatçıların bir araya geldiği başlıca mekânlardan biriydi.

Otel işlevi 1975’e kadar sürdü. SUAT DERVİŞ OTELİN UCUZ ODALARINDAN BİRİNDE KALDIAnkara Palas’ın belgelenmiş edebiyatçı konuklarından biri de romancı ve gazeteci Suat Derviş. Fahir Aksoy’un hatıralarına ve Suat Derviş üzerine yapılan biyografik çalışmalara göre yazar, eşi Reşat Fuat Baraner’in Ankara’da tutuklu bulunduğu dönemde başkente yaptığı ziyaretlerde Ankara Palas’ın “aneks” olarak anılan daha ucuz odalarından birinde kalıyordu.

Fahir Aksoy, Nusret Baban, Mehmed Kemal ve Suphi Taşhan gibi isimlerin Suat Derviş’i burada ziyaret ettiğini anlatıyor. Böylece Ankara Palas’ın bazı odaları yalnız konaklama amacıyla değil, dönemin gazeteci ve edebiyatçılarının sohbet ettiği küçük buluşma noktaları olarak da işlev gördü.

CİHAN PALAS BİR AMERİKALI YAZARIN ANILARINA GİRDİBugün Ankara’nın eski otelleri arasında adı çok daha az bilinen Cihan Palas ise Amerikalı yazar Elizabeth McNeill Leicester’ın hatıralarında ayrıntılarıyla yer alıyor. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Tarih Bölümünden Gizem Mahmuriye Çiftçi’nin Ankara Araştırmaları Dergisinde yayımlanan çalışmasına göre Leicester, 1949’un sonunda Ankara’ya geldiğinde Cihan Palas Otel’de kaldı.

Daha sonra Memories of 1950 in Ankara, Turkey adlı eserinde kaldığı odayı mobilyalarından halısına kadar ayrıntılı şekilde anlattı. Bu anlatı sayesinde 1950’lere girilirken Ankara’daki bir otel odasının nasıl döşendiğine ilişkin nadir bir birinci el tanıklık da günümüze ulaştı.

Araştırmalara göre Cihan Palas, Ulus’taki dönemin otellerinden biriydi ve 1940’larda faaliyete geçmişti. İSTANBUL OTELİ'NDE YAHYA KEMAL İZİUlus’un başka bir eski konaklama noktası olan İstanbul Oteli için de edebiyatçı konuklara ilişkin kayıtlar bulunuyor.

Türkiye Turizm Ansiklopedisi’ndeki tarihçe, Yahya Kemal Beyatlı’nın Ankara’ya gelişlerinde İstanbul Oteli’nde konakladığını aktarıyor. Otelin altındaki İstanbul Pastanesi de ilerleyen yıllarda Ankara’nın önemli edebiyat buluşma mekânlarından biri haline geldi.

Bazı ikincil kaynaklarda Reşat Nuri Güntekin’in de burada konakladığı belirtilse de bu bilgi için Yahya Kemal örneğindeki kadar açık ve birbirini destekleyen bir belge zincirine ulaşılamıyor. Bu nedenle Reşat Nuri’yi kesinleşmiş konuk listesine eklemek yerine ihtiyatlı yaklaşmak gerekiyor.

EN GÜÇLÜ BELGELENEN KONAKLAMALARBugün ulaşılabilen kaynaklara göre Ankara’nın eski otellerindeki en sağlam yazar-konaklama eşleşmeleri şöyle özetlenebilir: Taşhan: Nâzım Hikmet, Vâlâ Nureddin ve Yahya Kemal BeyatlıAnkara Palas: Yahya Kemal Beyatlı ve Suat DervişCihan Palas: Elizabeth McNeill Leicesterİstanbul Oteli: Yahya Kemal BeyatlıAnkara’nın eski otelleri böylece yalnızca kentin turizm ve diplomasi tarihinin değil, edebiyat hafızasının da görünmeyen arşivleri haline geliyor. Taşhan’ın odaları Nâzım Hikmet’in anılarında, Cihan Palas yabancı bir yazarın gözlemlerinde, Ankara Palas ise Yahya Kemal ve Suat Derviş’e ilişkin tanıklıklarda yaşamaya devam ediyor.