AB'den Dijital Adillik Yasası: Karanlık Tasarımlara Yasak Geliyor

Avrupa Komisyonu, dijital mecralarda kullanıcıları yanıltan ve manipüle eden arayüz tasarımlarını yasaklamayı hedefleyen 'Dijital Adillik Yasası' taslağını kamuoyuna duyurmaya hazırlanıyor. Çarşamba günü sunulması beklenen bu yeni düzenleme, 2005 yılından bu yana yürürlükte olan Haksız Ticari Uygulamalar Direktifi’nin yerini alacak ve 27 üye ülkenin tamamında doğrudan uygulanabilir bir tüzük niteliği taşıyacak.

Taslak, özellikle çocukların korunmasına ve çevrim içi abonelik süreçlerinin basitleştirilmesine odaklanıyor. Yeni düzenleme, 'karanlık desenler' olarak adlandırılan 10 farklı manipülatif tasarım türünü doğrudan yasaklıyor.

Bu kapsamda; stokların tükenmek üzere olduğu yönündeki asılsız uyarılar, önceden seçili gelen ek ürünler, abonelik iptalinin kayıt olmaktan daha zor hale getirilmesi ve fiyatların gizlenmesi gibi uygulamalar artık yasa dışı sayılacak. Ayrıca, ödeme aşamasında ortaya çıkan gizli maliyetler ve yanıltıcı indirim iddiaları da kara listeye alınıyor.

Yetkililer, bu yeni liste sayesinde her bir ihlali tek tek kanıtlamak zorunda kalmadan doğrudan yaptırım uygulayabilecek. Çocuklara yönelik dijital içeriklerde ise çok daha katı kurallar getiriliyor. Video oyunlarındaki ücretli ganimet kutuları ve oyun içi satın almalar reşit olmayanlar için yasaklanırken, oyun içi para birimlerinin gerçek değerinin açıkça belirtilmesi zorunlu kılınıyor.

Ebeveyn onayı olmadan çocukların bu tür harcamalar yapması engellenirken, reşit olmayanlara yönelik profillenmiş reklamcılık tüm satıcılar için yasaklanıyor. Ayrıca kullanıcılar, otomatik oynatma veya sohbet robotları gibi bağımlılık yapıcı özellikleri kapatma hakkına sahip olacak.

Taslak, yapay zeka destekli alışveriş asistanları için de AB hukukunda bir ilke imza atıyor. Bu asistanlar, sponsorlu önerilerini şeffaf bir şekilde belirtmek zorunda kalacak ve kullanıcılar hangi işlemlerin onay gerektirdiğini belirleyebilecek.

Abonelik sistemlerinde ise 'sözleşmeyi burada feshedin' düğmesi zorunlu hale getirilecek; ücretsiz denemeler, kullanıcının açık onayı olmadan otomatik olarak ücretli aboneliğe dönüşemeyecek. Şirketlerin bu kuralları ihlal etmesi durumunda, küresel cirolarının yüzde 6’sına kadar para cezası ile karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor.

Ekonomik etki değerlendirmelerine göre, bu düzenlemenin 2025-2035 yılları arasında tüketicileri yaklaşık 88,4 milyar euro tutarında bir kayıptan koruması bekleniyor. İşletmeler için yıllık 678 milyon euroluk bir uyum maliyeti öngörülse de, Tüketici Komiseri Michael McGrath, bu girişimin hem tüketici hem de iş dünyası dostu olduğunu savunuyor.

Almanya hükümeti ise mevcut direktiflerin yeterli olduğunu savunarak yeni bir yatay yasaya karşı direnç gösteriyor. Düzenlemenin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve üye devletlerin onayı gerekiyor. Yürürlüğe girmesinin ardından 12 aylık bir geçiş süreci tanınacak.

Bu yasal süreç, dijital pazarlarda daha şeffaf bir rekabet ortamı oluşturmayı ve tüketicilerin dijital dünyadaki zaman ve para kayıplarını minimize etmeyi amaçlıyor.