Hangi şikâyet için hangi doktora gidilir? Hastane bölümleri ve uzmanlık alanları rehberi

Hastaneden randevu almak isteyen birçok kişinin karşısına aynı soru çıkıyor: “Bu şikâyetime hangi bölüm bakar?” Dahiliye ile endokrinoloji, nöroloji ile beyin cerrahisi, üroloji ile nefroloji arasındaki farklar her zaman bilinmiyor. Oysa uzmanlık alanlarının görevlerini tanımak, sağlık hizmetine doğru noktadan ulaşmayı kolaylaştırıyor.

Bununla birlikte, bir belirtiyi tek bir bölüme bağlamak her zaman mümkün değil. Baş dönmesi kulaktan, sinir sisteminden, kullanılan ilaçlardan veya başka nedenlerden kaynaklanabiliyor. Halsizlik de yalnızca vitamin eksikliği anlamına gelmiyor.

Bu nedenle doğru başlangıç, kişinin kendi kendine tanı koyması değil; şikâyetin aciliyetine göre uygun değerlendirmeye ulaşması.

Türkiye’de aile hekimliği, hastane poliklinikleri ve ileri uzmanlık alanları birbirini tamamlıyor. Hangi bölüme başvuracağını bilmeyen kişinin bütün branşları öğrenmesi gerekmiyor; acil olmayan durumlarda aile hekimi ilk değerlendirmeyi yaparak yol gösterebiliyor.

ÖNCE ACİL DURUMU AYIRT EDİN

Yeni başlayan şiddetli göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı, bilinç kaybı, yüzde aniden gelişen kayma, konuşma bozukluğu veya vücudun bir tarafında güçsüzlük varsa poliklinik randevusu beklenmemeli. Hayati tehlike düşündüren durumlarda 112 aranmalı.

Ani görme kaybı, ciddi göz yaralanması ve şiddetli göz ağrısı da rutin randevuya bırakılmaması gereken yakınmalar arasında bulunuyor.

Aşağıdaki bölüm açıklamaları, ağırlıklı olarak acil olmayan başvurular için yol gösteriyor.

AİLE HEKİMLİĞİ: NEREDEN BAŞLAYACAĞINI BİLMEYENLER İÇİN İLK DURAK

Aile hekimi; çocuklardan ileri yaştaki bireylere kadar farklı yaş gruplarının genel sağlık ihtiyaçlarını değerlendiriyor. Yaygın hastalıkların ilk muayenesi, kronik hastalık takibi, aşılama, taramalar ve koruyucu sağlık danışmanlığı bu hizmetin parçaları.

Acil olmayan halsizlik, hafif enfeksiyon belirtileri, genel sağlık soruları veya birden fazla sistemi ilgilendiren yakınmalarda aile hekimine başvurulabiliyor. Gerektiğinde tetkik isteniyor ve ilgili uzmanlık alanına yönlendirme yapılıyor.

Aile hekimliği yalnızca reçete yenileme hizmeti olarak görülmemeli. Kişinin farklı hastalıklarını, ilaçlarını ve zaman içinde değişen sağlık durumunu birlikte değerlendirebilmesi önemli bir avantaj.

İÇ HASTALIKLARI: DAHİLİYE HANGİ SORUNLARA BAKAR?

İç hastalıkları, yetişkinlerde birçok sağlık sorununun birlikte ele alındığı uzmanlık alanı. Kan şekeri ve tansiyon sorunları, kansızlık, açıklanamayan halsizlik, kilo değişiklikleri ve çeşitli sindirim sistemi yakınmaları bu bölümde değerlendirilebiliyor.

Birden fazla hastalığı bulunan veya şikâyetinin hangi organdan kaynaklandığı net olmayan kişiler için de uygun bir başvuru noktası olabiliyor.

Dahiliye muayenesi sonrasında ihtiyaç duyulursa endokrinoloji, gastroenteroloji, nefroloji veya hematoloji gibi yan dallara yönlendirme yapılıyor. Her kansızlıkta doğrudan hematolojiye, her tiroid tahlili bozukluğunda doğrudan endokrinolojiye gitmek gerekmiyor.

ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA HASTALIKLARI: HORMONLAR VE METABOLİZMA

Diyabet, tiroid hastalıkları, hipofiz ve böbrek üstü bezi sorunları, bazı kalsiyum bozuklukları ve kemik erimesi endokrinolojinin çalışma alanları arasında.

Kilo artışı, aşırı terleme veya saç dökülmesi tek başına hormonal hastalık anlamına gelmiyor. İlk değerlendirme sonrasında hormonal bir sorun düşünülürse bu alana yönlendirme yapılabiliyor.

Tiroid bezinin az veya fazla çalışmasıyla tiroid nodülünün cerrahi değerlendirmesi de aynı şey değil. Hastanın durumuna göre dahiliye, endokrinoloji ve genel cerrahi birlikte görev alabiliyor.

GASTROENTEROLOJİ: MİDE, BAĞIRSAK, KARACİĞER VE SAFRA YOLLARI

Gastroenteroloji; yemek borusu, mide, bağırsaklar, karaciğer, safra yolları ve pankreas hastalıklarıyla ilgileniyor. Reflü, yutma güçlüğü, uzun süren bağırsak alışkanlığı değişiklikleri, çölyak ve iltihabi bağırsak hastalıkları bu alanda değerlendiriliyor.

Endoskopi ve kolonoskopi, gerekli görülen hastalarda kullanılan incelemeler arasında. Ancak her mide ağrısında endoskopi veya her kabızlıkta kolonoskopi gerekmiyor; karar muayene ve risk değerlendirmesine göre veriliyor.

Türkiye’de bazı merkezlerde “hepatoloji” adıyla karaciğer hastalıklarına odaklanan birimler de bulunabiliyor. Bu hizmet çoğunlukla gastroenteroloji yapılanması içinde sunuluyor.

NEFROLOJİ: BÖBREĞİN ÇALIŞMASIYLA İLGİLİ HASTALIKLAR

Nefroloji; böbrek işlevlerinde azalma, idrarda protein kaçağı, bazı idrar anormallikleri, sıvı ve elektrolit bozukluklarıyla ilgileniyor. Diyabet ve yüksek tansiyonun böbrekte oluşturduğu hasar da bu alanın kapsamında.

İleri böbrek hastalığında diyaliz planlaması, böbrek nakline hazırlık ve nakil sonrası tıbbi takipte de nefroloji görev alıyor.

Böbrekle ilgili her yakınmanın adresi aynı değil. Taşın çıkarılması veya idrar yolundaki tıkanıklığın giderilmesi ürolojiyi ilgilendirirken, böbreğin süzme işlevindeki bozulma nefrolojik değerlendirme gerektirebiliyor.

ÜROLOJİ: YALNIZCA ERKEKLERE BAKAN BİR BÖLÜM DEĞİL

Üroloji, kadınlarda ve erkeklerde böbrekler, idrar yolları ve mesaneyle ilgili hastalıkları değerlendiriyor. Böbrek taşı, idrar yapmada güçlük, idrar kaçırma ve idrarda kan görülmesi başvuru nedenleri arasında.

Prostat hastalıkları, testis sorunları, sertleşme bozukluğu ve erkek üreme sağlığı da ürolojinin çalışma alanına giriyor.

İdrarda kan görülmesi “taş vardır” veya “enfeksiyondur” denilerek geçiştirilmemeli. Nedenin muayene ve gerekli incelemelerle belirlenmesi gerekiyor.

HEMATOLOJİ: KAN VE KEMİK İLİĞİ HASTALIKLARI

Hematoloji; kan hücreleri, kemik iliği ve pıhtılaşma sistemiyle ilgili hastalıkların uzmanlık alanı. Açıklanamayan veya tedaviye beklenen yanıtı vermeyen kansızlıklar, kan hücrelerinde belirgin bozukluklar ve kanama-pıhtılaşma hastalıkları bu bölümde değerlendiriliyor.

Lösemi, lenfoma ve multipl miyelom gibi hastalıkların tanı ve tedavisinde de hematoloji görev alıyor.

Tahlilde tek bir değerin referans aralığı dışında çıkması, doğrudan ciddi bir kan hastalığı bulunduğu anlamına gelmiyor. Sonuçlar diğer bulgularla birlikte yorumlanmalı.

ROMATOLOJİ: HER EKLEM AĞRISI AYNI NEDENDEN KAYNAKLANMAZ

Romatoloji; iltihaplı eklem hastalıkları ve bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularını etkilediği çeşitli hastalıklarla ilgileniyor.

Eklem şişliği, uzun süren sabah tutukluğu, hareketle azalan bazı bel ağrıları ve birden fazla organı ilgilendiren bulgular romatolojik değerlendirmeyi gerektirebiliyor.

Her diz ağrısı romatizma olmadığı gibi, romatizmal hastalıklar da yalnızca eklemlerde ağrı yapmıyor. İlk muayene sonrasında romatoloji, fiziksel tıp ve rehabilitasyon veya ortopedi arasında yönlendirme yapılabiliyor.

KARDİYOLOJİ: KALP HASTALIKLARININ TANI VE TEDAVİSİ

Kardiyoloji; koroner damar hastalıkları, ritim bozuklukları, kalp yetersizliği ve kapak hastalıklarıyla ilgileniyor. Kalp hastalığı açısından risk değerlendirmesi de bu alanın önemli bir parçası.

EKG, ekokardiyografi ve ritim takibi gibi incelemeler, hastanın ihtiyacına göre kullanılabiliyor. Bazı kalp hastalıklarının kateter yoluyla tedavisi de kardiyoloji içinde yürütülüyor.

Yeni başlayan göğüs ağrısı veya bayılmayla birlikte gelişen çarpıntı ise rutin kontrol gibi değerlendirilmemeli; aciliyet açısından ele alınmalı.

KALP VE DAMAR CERRAHİSİ: KALP AMELİYATLARI VE DAMAR HASTALIKLARI

Kalp ve damar cerrahisi; bypass, bazı kapak ve büyük damar ameliyatları ile çeşitli atardamar ve toplardamar hastalıklarının tedavisinde görev alıyor.

Varis ve bacak damarlarıyla ilgili sorunlar da bu bölümün çalışma alanları arasında bulunuyor.

Kardiyoloji ile kalp ve damar cerrahisi birbirinin alternatifi değil. Hastalığın türüne ve gereken tedaviye göre birlikte çalışıyorlar.

GÖĞÜS HASTALIKLARI: AKCİĞER VE SOLUNUM YOLLARI

Uzayan öksürük, balgam, hırıltılı solunum, astım ve KOAH gibi hastalıklar göğüs hastalıklarının çalışma alanına giriyor. Akciğerde saptanan şüpheli bulguların değerlendirilmesinde de bu bölüm görev alıyor.

Horlama ve uykuda solunum durması şüphesinde, uyku laboratuvarı bulunan merkezlerde göğüs hastalıkları değerlendirmesi gerekebiliyor. Sorunun niteliğine göre KBB ve diğer alanlarla iş birliği yapılıyor.

Ani veya ağır nefes darlığında ise poliklinik randevusu beklenmemeli.

GÖĞÜS CERRAHİSİ: ADI BENZESE DE GÖREVİ FARKLI

Göğüs cerrahisi; akciğer, göğüs duvarı ve göğüs boşluğundaki bazı hastalıkların cerrahi tedavisiyle ilgileniyor.

Akciğer tümörlerinin cerrahi değerlendirmesi, bazı göğüs duvarı bozuklukları ve akciğer çevresinde hava birikmesi gibi durumlarda bu bölüm görev alabiliyor.

Meme hastalıkları ise Türkiye’de çoğunlukla genel cerrahi veya bu alana odaklanan meme cerrahisi birimlerince değerlendiriliyor. “Göğüs” sözcüğü nedeniyle iki alan karıştırılmamalı.

NÖROLOJİ: BEYİN, OMURİLİK VE SİNİRLER

Tekrarlayan baş ağrıları, migren, epilepsi, Parkinson hastalığı, multipl skleroz, unutkanlık ve çeşitli sinir hastalıkları nörolojinin çalışma alanları arasında.

Uyuşma, titreme ve denge sorunlarında da nörolojik değerlendirme gerekebiliyor. Ancak bu belirtilerin her biri farklı nedenlerle ortaya çıkabildiğinden, muayene belirleyici oluyor.

Ani konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya tek taraflı güçsüzlük inme belirtisi olabilir. Böyle bir durumda nöroloji randevusu aranarak zaman kaybedilmemeli; 112 aranmalı.

BEYİN VE SİNİR CERRAHİSİ: HANGİ DURUMLARDA DEVREYE GİRER?

Beyin ve sinir cerrahisi; beyin, omurilik, omurga ve çevresel sinirlerin cerrahi değerlendirme gerektirebilen hastalıklarıyla ilgileniyor.

Bazı beyin tümörleri, sinir basıları, bel ve boyun fıtıkları bu alanın kapsamında bulunuyor. Bununla birlikte bu bölüme başvuran her hastanın ameliyat olması gerekmiyor; cerrahi dışı seçenekler de değerlendirilebiliyor.

Baş ağrısının varlığı tek başına beyin cerrahisine başvurmayı veya ameliyat gerektiren bir hastalığı düşündürmüyor.

ORTOPEDİ VE TRAVMATOLOJİ: KEMİK, EKLEM VE YARALANMALAR

Ortopedi; kemikler, eklemler, bağlar ve tendonlarla ilgili hastalıklarla ilgileniyor. Kırıklar, çıkıklar, menisküs ve bağ yaralanmaları, diz ve kalça sorunları başlıca çalışma alanları arasında.

Spor sırasında oluşan yaralanmalar ve bazı omurga bozuklukları da bu bölümde değerlendiriliyor.

Tedavi yalnızca ameliyattan oluşmuyor. Hastalığa göre ilaç, egzersiz, fizik tedavi, destekleyici uygulamalar veya cerrahi seçenekler planlanabiliyor.

FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON: AĞRIYI AZALTMAK VE İŞLEVİ KAZANDIRMAK

Uzun süren bel-boyun ağrıları, eklem hareketlerinde kısıtlanma ve çeşitli kas-iskelet sistemi sorunları bu bölümde değerlendiriliyor.

İnme, omurilik yaralanması veya ameliyat sonrasında kişinin hareket ve günlük yaşam becerilerini geliştirmeye yönelik rehabilitasyon da bu alanın kapsamında.

Fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanı bir hekimdir. Fizyoterapist ise rehabilitasyon ekibinde farklı bir mesleki görev üstlenir; iki unvan birbirinin yerine kullanılmamalı.

ALGOLOJİ: UZUN SÜREN VE KONTROL EDİLEMEYEN AĞRILAR

Algoloji, özellikle kronik ağrıların değerlendirilmesi ve tedavisine odaklanıyor. Sinir kaynaklı ağrılar, bazı omurga ağrıları ve kanserle ilişkili ağrılar bu kapsamda ele alınabiliyor.

Tedavide ilaçlar, girişimsel yöntemler ve farklı uzmanlıkların birlikte çalıştığı yaklaşımlar kullanılabiliyor.

Algoloji, yeni başlayan ve nedeni bilinmeyen her ağrının ilk başvuru noktası değil. Önce ağrının nedeninin ve acil bir durum bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekiyor.

KULAK BURUN BOĞAZ HASTALIKLARI: İŞİTME, SOLUNUM, SES VE YUTMA

Kulak ağrısı, işitme kaybı, kulak çınlaması, burun tıkanıklığı, sinüs sorunları ve boğaz yakınmaları KBB’nin çalışma alanları arasında.

Ses kısıklığı, bazı yutma sorunları, horlama ve baş-boyun bölgesindeki çeşitli hastalıklar da bu bölümde değerlendiriliyor.

Baş dönmesi her zaman iç kulaktan kaynaklanmadığı için bazı hastalarda nöroloji veya başka bölümlerin değerlendirmesine de ihtiyaç duyulabiliyor.

GÖZ HASTALIKLARI: GÖZLÜK MUAYENESİNDEN RETİNA HASTALIKLARINA

Göz hastalıkları; görme kusurları, katarakt, göz tansiyonu, retina hastalıkları, şaşılık ve göz enfeksiyonlarıyla ilgileniyor.

Diyabet gibi hastalıkların göze etkilerinin takibi de bu alanın kapsamında. Gözlük ihtiyacı ile görmeyi tehdit eden bir hastalığın ayrımı muayeneyle yapılıyor.

Ani görme kaybı, ciddi göz travması veya şiddetli göz ağrısı varsa rutin randevu tarihi beklenmemeli.

DERİ VE ZÜHREVİ HASTALIKLARI: CİLDİYE VE DERMATOLOJİ AYNI BÖLÜM

Sivilce, egzama, sedef hastalığı, mantar, kurdeşen, saç dökülmesi ve tırnak sorunları dermatolojinin çalışma alanları arasında.

Benlerde şekil, renk veya boyut değişikliği ve iyileşmeyen cilt yaraları da değerlendirme gerektiriyor.

MHRS’de “Deri ve Zührevi Hastalıkları” olarak görülen bölüm, halk arasında cildiye olarak biliniyor. Dermatoloji yalnızca estetik uygulamalardan oluşan bir alan değil.

İMMÜNOLOJİ VE ALERJİ HASTALIKLARI: ALERJİ VE BAĞIŞIKLIK SİSTEMİ

Besin, ilaç ve arı alerjileri; alerjik nezle, bazı astım ve kurdeşen vakaları ile bağışıklık yetersizlikleri bu bölümde değerlendiriliyor.

Alerji testleri, kişinin yakınmaları ve öyküsüne göre seçiliyor. Her kaşıntının alerji, her sık hastalanmanın bağışıklık yetersizliği olduğu varsayılmamalı.

Alerjik reaksiyonla birlikte nefes darlığı, dil veya boğazda şişme ve bayılma gelişmesi ise acil müdahale gerektiriyor.

ENFEKSİYON HASTALIKLARI VE KLİNİK MİKROBİYOLOJİ

Uzamış veya nedeni açıklanamayan ateş, bazı karmaşık enfeksiyonlar, viral hepatitler ve HIV gibi hastalıkların değerlendirilmesi bu alanın kapsamında.

Enfeksiyonun nedenini belirlemek, gerekli tedaviyi planlamak ve uygun antibiyotik kullanımını sağlamak bölümün temel görevleri arasında.

Basit bir üst solunum yolu enfeksiyonu için herkesin doğrudan bu bölüme gitmesi gerekmiyor. Aile hekimi ilk değerlendirmeyi yapabiliyor.

GENEL CERRAHİ: FITIK, SAFRA KESESİ, MEME VE SİNDİRİM SİSTEMİ

Karın duvarı ve kasık fıtıkları, safra kesesi hastalıkları, apandisit, meme hastalıkları, bazı tiroid sorunları ve sindirim sisteminin cerrahi hastalıkları genel cerrahinin çalışma alanlarına giriyor.