Kastamonu'da yaban hayvanlarıyla karşılaşanlar ne yapmalı? Uzmanı anlattı!

Kastamonu'da mantar sezonunun başlamasıyla birlikte yaban hayvanlarıyla karşılaşma ihtimalleri de akıllara geliyor. Uzmanına sizin için sorduk; Yaban hayvanlarıyla karşılaşırsanız nelere dikkat etmelisiniz? Hangi davranışlardan kesinlikle kaçınmalısınız?

Kastamonu'da sonbaharın gelmesiyle mantar sezonu başladı. Vatandaşların bu dönemde mantar toplamak için ormanlık alanlara yönelmesiyle insan-yaban hayvanı karşılaşmaları yaşanabiliyor.

Doğa Koruma Milli Parklar Genel Müdürlüğü Yaban Hayatı Bilim Kurulu Üyesi ve Kastamonu Üniversite Orman Fakültesi Yaban Hayatı Ekolojisi ve Yönetimi Bölüm Başkanı Doç. Dr. Özkan Evcin, yaban hayatına dair önemli açıklamalar yaptı.

Güncel'e konuşan Doç. Dr. Evcin, ormanlık alanlarda karşılaşılabilecek yaban hayvanlarına, karşılaşılması durumunda neler yapılması gerektiğine, hangi davranışlardan kesinlikle uzak durulmasına kadar birçok hayati bilgilendirmede bulundu.

Kastamonu sahip olduğu orman ve sulak alan habitatları açısından değerlendirildiğinde Türkiye’nin yaban hayatı açısından en değerli illerinden biri olduğunu dile getiren Doç. Dr. Evcin, mantar toplamak için ormana giren vatandaşların karşılaşma ihtimalinin olduğu türler arasında başta boz ayı, yaban domuzu, karaca, kızıl geyik, tilki, kurt, çakal ve çeşitli küçük memelilerin yer aldığını belirtti. Evcin, özellikle meskun mahalden uzaklaştıkça karşılaşma ihtimalinin arttığına da dikkat çekti.

"EN GÜZEL TEDBİR SÜRPRİZ KARŞILAŞMALARDAN UZAK DURMAK" Yaban hayvanlarının büyük çoğunluğunun insanlardan kaçındığını ve mümkün olduğunca insanla karşılaşmamaya çalıştığını ifade eden Doç. Dr. Evcin, şöyle konuştu:

"Özellikle bilinenin aksine ayı ve kurt gibi türler çoğu zaman insanı fark ettiklerinde bölgeden uzaklaşmayı tercih ederler. En temel kural panik yapmamak ve sakin kalıp türün de sizden korkup size zarar vermesi durumunu ortaya çıkarmamaktır. En güzel tedbir türlerle sürpriz karşılaşmalardan uzak durmaktır. Bu durum için ormanda ses çıkartmak (konuşmak, şarkı mırıldanmak ve benzeri) yaban hayvanlarını bizden uzak tutabilecek tedbirlerden biridir. Özellikle yırtıcı türlere ait ayak izi veya dışkı ve benzeri izlerinin sıklaştığı yerlerden uzak durmakta doğru bir tedbir olacaktır."

AYIYLA KARŞILAŞIRSANIZ NE YAPMALISINIZ? Doç. Dr. Evcin, ayı görülmesi durumunda koşmanın doğru bir davranış olmadığına dikkat çekerek, "Ağaca çıkmak da genel olarak önerilen bir davranış değildir; hem panik halinde yaralanma riski vardır hem de ayının bulunduğu koşullarda güvenli bir çözüm olmayabilir. Ayı ile araya mümkün olduğunca mesafe koymak, hayvanın kaçış yolunu kapatmamak ve sakin biçimde geri çekilmek gerekir." dedi.

"HAYVAN FARK ETMEDEN UZAKLAŞILMASI EN İYİ SENARYO" Hayvanın vatandaşı fark etmediği durumlarda nasıl davranılması gerektiğinden de bahseden Doç. Dr. Evcin, şöyle konuştu: "Ormanlar yaban hayvanlarının evleridir. Bir türün hakim olduğu mesken alana sessiz fark edilmeden giriyorsanız, sürpriz karşılaşmalarla karşı karşıya gelmeniz muhtemeldir. Özellikle yaban hayvanı vatandaşı fark etmemişse ve türün yakınında bulunuluyorsa onu fark ettirmek için bağırmak veya üzerine yürümek doğru değildir. Hayvanın yönüne göre sessizce geri çekilmek ve mümkün olduğunca mesafeyi artırmak gerekir. Hayvan fark etmeden uzaklaşılması aslında en iyi senaryodur. Türün kendini tehdit altında hissetmesi istenmeyen bir durumdur ve olumsuz durumları artırabilecektir." Doç. Dr. Evcin, hayvanın vatandaşı fark ederek yaklaşmaya başlaması durumunda neler yapılması gerektiğine de değindi. Burada hayvanın davranışını doğru değerlendirmenin çok önemli olduğunu söyleyen Evcin, hayvanın yaklaşmasının her zaman saldıracağı anlamına gelmeyeceğini belirtti.

BU DAVRANIŞLARDAN KAÇININ! Hayvanın bazen merak ettiği, bazen de bulunduğu alanı kontrol ettiği için yaklaşabileceğini dile getiren Doç. Dr. Evcin, böyle durumlarda sakin kalarak ani hareketlerden kaçınılması gerektiğini önerdi. Evcin, şunları kaydetti:

"Mümkünse vatandaş koşmamalı, sakin kalmaya çalışmalı, ani hareketler yapmamalı ve hayvana yaklaşmamalıdır. Mümkün olduğunca hayvanla arasındaki mesafeyi artırmaya çalışmalı ve hayvanın kaçış güzergâhını kapatmamalıdır. Hayvanın üzerine yürümek, taş atmak, meydan okumaya çalışmak veya fotoğraf çekmek için yaklaşmak kesinlikle doğru değildir.

Bir de şu durum var, türün önceden insanla olan karşılaşmaları da türün davranışlarını etkileyen faktörler arasında. Önceki yıllarda Kastamonu’da yaşanan yaban hayvanı kaynaklı trafik kazalarında bazı ayıların üzerinde fişek yaraları da mevcuttu. Bu durum da türün insan gördüğü zaman tehdit unsuru olarak da görebildiğini gösteren durumlardan bir tanesi."

"HER ORMANLIK ALANDA TÜM TÜRLER NEREDEYSE MEVCUT" Doç. Dr. Evcin, Kastamonu'da vatandaşların özellikle dikkat etmesi gereken yaban hayvanı türlerine ve bölgelere dair ise şöyle konuştu: "Kastamonu, Türkiye'nin yaban hayatı açısından önemli illerinden biri. Geniş orman alanları ve farklı habitatların bir arada bulunması nedeniyle boz ayı, kurt, yaban domuzu, tilki, vaşak, karaca ve kızıl geyik gibi büyük memeliler açısından zengin. Özellikle geniş ve kesintisiz orman alanları ve insan yerleşimlerinin seyrek olduğu bölgelerde vatandaşların daha dikkatli olması gerekir. Kastamonu’da hemen hemen her ormanlık alanda tüm türler neredeyse mevcut.

Belirli bir noktayı'ayı bölgesi' veya'şu bölgede mutlaka hayvan çıkar' şeklinde tarif etmek doğru olmaz. Yaban hayvanlarının hareketleri mevsime, besin kaynaklarına, suya ve insan faaliyetlerine göre değişebilmektedir. Özellikle kış mevsimi öncesi boz ayıların da besin ihtiyaçlarının arttığını ve daha çok dolaştığını da göz önünde bulundurmakta fayda var."

MANTARA GİDECEKLERE 3 ÖNEMLİ TAVSİYE Doç. Dr. Evcin'in ormana mantar toplamaya gidecek vatandaşlara en önemli 3 tavsiyesi ise şu şekilde: "Birincisi, tek başına gitmemelerini öneririm. Mümkünse grup halinde hareket etsinler ve birbirlerinden kopmasınlar.

İkincisi, gittikleri bölgeyi bir yakınlarına mutlaka bildirsinler. Telefonun çekmediği alanlar olabileceği için konum ve güzergâh konusunda önceden bilgi vermek çok önemli. Artık çoğu akıllı telefonda GPS uygulamaları da mevcut. Bu bağlamda gittikleri konumları kaydedebilirler, kaybolma veya istemsiz olarak uzaklaşmaları azalacaktır. Mantar toplarken insanın yönünü kaybetmesi, yaban hayvanıyla karşılaşmasından çok daha sık karşılaşılan bir risk olabilir.

Üçüncüsü, yaban hayvanlarının yaşadığı bir alana girdiklerini unutmamalılar. Özellikle sabah erken saatlerde ve akşam saatlerinde daha dikkatli olmalı, yavrulu bireylere veya yavrulara, türün ayak izlerinin ve dışkılarının bol bulunduğu yerlerde fazla vakit geçirmemelidirler. Mantar toplarken yaban domuzu, bozayı gibi hepçil türlerin de besin diyetinde mantarların bulunduğu unutulmamalıdır."

BU 3 DAVRANIŞTAN UZAK DURUN! Vatandaşların kesinlikle yapmaması gereken 3 davranış dan da bahseden Doç. Dr. Evcin, şunları önerdi: "Yaban hayvanlarına kendilerini veya izlerini gördüğü halde yaklaşmaya çalışmak, onu takip etmeye çalışmak, hayvanı sıkıştırmak, kaçış yolunu kapatmak, taş atmak veya üzerine yürümek kesinlikle yapılmaması gereken davranışlardır. Bununla beraber koşmak hem hayvanın doğal kaçış davranışını tetikleyebilir hem de ormanlık ve engebeli arazide vatandaşın düşmesine veya yaralanmasına neden olabilir."

İNSAN-YABAN HAYVANI KARŞILAŞMALARI ARTTI MI? Doç. Dr. Evcin, "Son yıllarda Kastamonu'da yaban hayvanlarıyla insan karşılaşmalarında bir artış gözlemliyor musunuz?" sorusuna ise, "Son yıllarda orman alanlarının daha sık kullanımı, tarımsal faaliyetler, yol ağının gelişmesi, özellikle de yerleşimlerin ormanlara doğru genişlemesi, hayvanların besin kaynaklarındaki değişimler ve insanların doğaya daha fazla çıkması karşılaşma ihtimalini etkileyen faktörler arasındadır.

Özellikle sonbaharda mantar, kestane ve benzeri orman ürünlerini toplamak amacıyla ormana çıkan insan sayısının artması, insanların yaban hayatının aktif olduğu alanlara daha fazla girmesine neden oluyor. Bu bağlamda'yaban hayvanlarının sayısı arttı' şeklinde yorumlamak yerine'karşılaşmalar daha çok arttı' yorumu daha doğru olacaktır." şeklinde yanıt verdi. Doç. Dr. Evcin, yaban hayvanlarının sayısının bilimsel olarak popülasyonlar ve doğumla paralel şekilde arttığını belirterek, yasa dışı avlanma, zehirleme, habitatlara zarar verilmesi de maalesef türlerin popülasyonunu baskılayan unsurlar olarak karşımıza çıktığının da altını çizdi.

"YIRTICILARI ORTADAN KALDIRALIM MANTIĞI YANLIŞ" Doç. Dr. Evcin, açıklamasının sonunda şu ifadelere yer verdi: "Yaban hayvanları ekosistemlerin ayrılmaz parçaları ve gelecek nesillere bırakmamız gereken doğal mirasımızdır. Yırtıcı veya zarar veren diye nitelendiğimiz türlerin dahi ekosistemlerde paha biçilemez görevleri var. Örneğin yaban domuzu toprağın havalanmasına ve tohumların yayılmasına katkı sağlarken, ayı tohumların ve besinlerin yayılmasında; kurt ise özellikle yaban hayvanı popülasyonlarının dengelenmesinde önemli bir role sahip. Yırtıcıları ortadan kaldıralım mantığı bu anlamda yanlış. Bir türün azalması veya tamamen ortadan kalkması, sadece o türün kaybı anlamına gelmez; ekosistemin dengesi de bundan etkilenebilir. Son yıllarda şehir alanları, tarım alanları ve ormanların daha fazla iç içe geçmesiyle yaban hayatıyla karşılaşma ihtimalimiz de arttı. Türlerin de bu anlamda besin diyetlerinin de değiştiğini gözlemleyebiliyoruz. Örneğin şehir merkezlerinde dahi artık yaban domuzları, tilki ve sansarlar geceleri gezebiliyor. Bu nedenle artık bu türlerle güvenli ve dengeli biçimde birlikte yaşamanın yollarına bakmalıyız. Ormanlık alanlara girdiğimizde onların yaşam alanına misafir olarak girdiğimizi unutmamalıyız. Yaban hayvanlarını rahatsız etmemeli, beslememeli, yavrularına veya yaşam alanlarına müdahale etmemeli ve doğal davranışlarını değiştirecek hiçbir müdahalede bulunmamalıyız. Ayrıca kadim Türk öğütlerimizden olan'Kurda, kuşa, aşa' mantığını unutmayarak, ormanlardan alacağımız mantar, meyve ve benzeri yiyeceklerden yaban hayvanlarına da beslenebileceği kadar bırakmalı, tamamını toplamamalıyız. Aç kalan hayvanlar bize insan-yaban hayatı çatışması olarak geri dönecektir.