Giresun, Gümüşhane ve Erzurum’un 150 Yıllık Demiryolu Hayali: Kara Tren Gelemedi

1873 yılında Sultan Abdülaziz döneminde gündeme gelen, Tirebolu’dan Harşit Vadisi boyunca Gümüşhane ve Erzurum’a uzanması planlanan demiryolu projesi, aradan geçen yaklaşık bir buçuk asra rağmen hayata geçirilemedi. Yerel tarih araştırmacısı Recep Hıdır, Osmanlı arşivleri, tarihî haritalar ve mühendislik raporları ışığında unutulan demiryolu hikâyesini gün yüzüne çıkardı.

Giresun, Gümüşhane ve Erzurum’u demir yoluyla birbirine bağlaması planlanan proje, Osmanlı döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına kadar birçok kez gündeme geldi. Alman mühendis Wilhelm von Pressel tarafından hazırlanan 550 kilometrelik hat, Karadeniz limanlarını Doğu Anadolu’ya, oradan da İran ticaret yollarına bağlamayı amaçlıyordu.

Ancak ekonomik sıkıntılar, savaşlar ve güzergâh tartışmaları nedeniyle proje hiçbir zaman hayata geçirilemedi.

Yerel tarih araştırmacısı Recep Hıdır, sosyal medya hesaplarında paylaştığı çalışmasında, yaklaşık 150 yıllık bu ulaşım hayalinin tarihsel sürecini belgelerle anlattı.

İlk Proje 1873 Yılında Hazırlandı Hıdır’ın aktardığı bilgilere göre, Sultan Abdülaziz döneminde Osmanlı Devleti'nin demir yolu ağını genişletme çalışmaları kapsamında Alman mühendis Wilhelm von Pressel tarafından kapsamlı bir proje hazırlandı.

Tirebolu’dan başlayarak Gümüşhane ve Erzurum üzerinden Eleşkirt’e ulaşması planlanan yaklaşık 550 kilometrelik hat, yalnızca bir ulaşım yatırımı olarak düşünülmedi. Projeyle Erzurum’un tarım ve hayvancılık ürünlerinin Karadeniz limanlarına taşınması, deniz yoluyla gelen malların ise Anadolu’nun iç bölgelerine ulaştırılması hedeflendi.

Ancak Osmanlı maliyesinin içinde bulunduğu ekonomik sıkıntılar nedeniyle proje kâğıt üzerinde kaldı.

1911 yılında Osmanlı ve Fransız mühendislerin gerçekleştirdiği teknik değerlendirmelerde, Trabzon ve Rize yönündeki yüksek dağların aşılmasının oldukça güç ve maliyetli olduğu belirtildi. Buna karşılık Tirebolu’dan başlayarak Harşit Vadisi üzerinden Erzurum’a ulaşan güzergâhın daha ekonomik bir seçenek olduğu değerlendirildi.

11 Nisan 1911 tarihli resmî rapor da bu görüşü destekledi. Böylece demiryolunun hangi limana ulaşacağı tartışması öne çıktı. Trabzon, Sürmene ve Tirebolu seçenekleri arasında yaşanan rekabet, projenin siyasi boyut kazanmasına neden oldu.

1912 yılında Tirebolu Limanı için keşif çalışmaları başlatıldı. Ancak Trabzon milletvekillerinin itirazları üzerine çalışmalar durduruldu.

Cumhuriyet'in ilanıyla birlikte proje yeniden umut kazandı. 1924 yılında demiryolu ve liman yapımına ilişkin kanun çıkarılmasının ardından mühendisler tekrar arazi incelemelerine başladı.

Muhtar Bey ile mühendisler Nuri ve Mustafa Beyler tarafından Sarp Dağları, geçitler ve vadiler üzerinde araştırmalar yapıldı. Vavuk-Taki geçişi, Harşit Vadisi ve Karadere güzergâhları teknik açıdan karşılaştırıldı.

1925 yılında konu Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne taşındı. Giresun Milletvekili Musa Kazım Bey, Harşit güzergâhının yeterince incelenmeden kesin mali taahhütlere girişilmesine karşı çıktı.

Harşit Vadisi, Hâlâ Treni Bekliyor Aradan geçen yıllarda farklı projeler, haritalar ve fizibilite çalışmaları hazırlandı. Ancak Tirebolu’dan Harşit Vadisi boyunca Gümüşhane ve Erzurum’a ulaşması planlanan demiryolu hiçbir zaman inşa edilemedi.

Recep Hıdır, çalışmasının sonunda tarihî sürecin düşündürücü yönüne dikkat çekerek, Vavuk Dağı'ndan doğan suların yüzyıllardır Harşit Vadisi boyunca Tirebolu'ya ulaştığını, aynı güzergâhı izlemesi düşünülen trenin ise tarihî belgelerde kaldığını vurguladı.

“Doğa, dağların arasından Karadeniz'e ulaşan yolunu binlerce yılda açtı. İnsan ise o yolu demir yoluna dönüştürmeyi düşündü. Fakat 100 yılı aşan tartışmalara rağmen bunu gerçekleştiremedi.”

Son bir ayda gumuskoza.com.tr sitesinde 626.823 gerçekleşti.