Ankara'da eskiden mezarlık olan yerler nereler?

Ankara'nın bugün parkları, müzeleri, hastaneleri ve işlek caddeleriyle tanınan bazı bölgelerinin geçmişinde mezarlıklar bulunuyor. Cumhuriyet'in ilk yıllarında hız kazanan şehirleşme çalışmalarıyla birlikte başkentin tarihî dokusu önemli ölçüde değişirken, bazı mezarlık alanları kaldırıldı, bazıları ise farklı amaçlarla kullanılmaya başlandı.

Ankara Büyükşehir Belediyesinin tarih araştırmaları, kentin merkezindeki pek çok noktanın geçmişte mezarlık olarak kullanıldığını ortaya koyuyor. Peki, Ankara'da bir zamanlar mezarlık olan yerler bugün ne durumda? İşte başkentin az bilinen tarihi...ANKARA'NIN MERKEZİNDE GEÇMİŞTE MEZARLIKLAR BULUNUYORDUAnkara'nın 1923 yılında başkent ilan edilmesinin ardından şehirde büyük bir dönüşüm başladı.

Yeni yollar, kamu binaları, hastaneler ve sosyal alanlar inşa edilirken eski yerleşim bölgelerinin kullanım biçimleri de değişti. Ankara Büyükşehir Belediyesi tarafından 2007 yılında yayımlanan Cumhuriyet ve Başkent Ankara adlı araştırmanın 170. sayfasında, 1924 yılına ait şehir haritası üzerinden eski mezarlıkların bulunduğu alanlara dikkat çekiliyor.

Araştırmaya göre bugün Etnografya Müzesi, Hacettepe Hastanesi, Gençlik Parkı ve Ankara Hastanesi çevresi olarak bilinen bölgelerde geçmişte mezarlıklar yer alıyordu. ŞAFAKTEPE'DEKİ ESKİ MEZARLIK BUGÜN PARK OLARAK KULLANILIYORAnkara'da eski mezarlık alanlarının dönüşümüne ilişkin en dikkat çekici örneklerden biri Mamak ilçesindeki Şafaktepe bölgesi.

Başkentteki ilk modern mezarlıklardan biri bu bölgede kuruldu. Ancak şehrin gelişmesi ve yerleşim alanlarının genişlemesiyle birlikte mezarlık daha sonra Cebeci Asri Mezarlığı'na taşındı. Eski mezarlığın bulunduğu alan ise zaman içerisinde yeniden düzenlenerek Saimekadın Şafaktepe Parkı'na dönüştürüldü.

Sakarya Üniversitesinde hazırlanan ve Cumhuriyet Arşivi belgelerine dayanan akademik bir araştırmada, Cebeci'deki eski mezarlık alanının 1957 yılında boşaltıldığı ve daha sonra park olarak düzenlendiği bilgisine yer veriliyor. Böylece geçmişte defin işlemlerinin gerçekleştirildiği bölge, günümüzde vatandaşların dinlenebildiği ve sosyal aktivitelerini gerçekleştirebildiği bir yeşil alan hâline geldi.

ANKARA'NIN ÜNLÜ MÜZELERİNİN BULUNDUĞU BÖLGEDE MEZARLIK VARDIBaşkentte tarihî mezarlıkların bulunduğu bir diğer nokta ise Namazgâhtepe. Günümüzde Ankara Etnografya Müzesi ve Ankara Resim ve Heykel Müzesi ile tanınan bölge, geçmişte farklı bir görünüme sahipti.

Ankara Büyükşehir Belediyesinin 1924 tarihli şehir haritasını inceleyen araştırmasına göre Namazgâhtepe'de eski mezarlık alanları bulunuyordu. Cumhuriyet döneminde gerçekleştirilen düzenlemelerle birlikte bölge, Ankara'nın önemli kültür ve sanat merkezlerinden birine dönüştü.

HACETTEPE VE ANKARA HASTANESİ ÇEVRESİNİN GEÇMİŞİ DE DİKKAT ÇEKİYORAnkara'daki eski mezarlıkların bulunduğu alanlar arasında bugün sağlık hizmetleriyle öne çıkan bölgeler de yer alıyor. Belediyenin tarih araştırmasında, Hacettepe Hastanesinin bulunduğu bölge ve çevresinde geçmişte mezarlıkların yer aldığı belirtiliyor.

Benzer şekilde Ankara Hastanesinin bulunduğu çevre de eski mezarlık alanları arasında gösteriliyor. Günümüzde hastane binaları, sağlık tesisleri ve çeşitli kamu hizmetlerinin bulunduğu bu bölgeler, Ankara'nın büyümesiyle birlikte önemli bir dönüşüm geçirdi.

GENÇLİK PARKI ÇEVRESİNDE DE ESKİ MEZARLIK İZLERİ VARAnkara'nın simge noktalarından Gençlik Parkı'nın bulunduğu çevre de tarihî mezarlık kayıtlarında dikkat çekiyor.1924 yılına ait şehir haritasında bugünkü Gençlik Parkı ve yakın çevresinde mezarlık alanlarının bulunduğu görülüyor. Ankara Büyükşehir Belediyesine bağlı ANFA'nın paylaştığı bilgilere göre, Gençlik Parkı'nın kurulduğu arazinin önemli bir kısmı eskiden bataklıktı.1936 yılında yapımına başlanan park, 19 Mayıs 1943 tarihinde hizmete açıldı.

Bugün başkentin önemli dinlenme ve eğlence alanlarından biri olan Gençlik Parkı, geniş yeşil alanları, havuzu ve sosyal etkinlikleriyle ziyaretçilerini ağırlıyor. ULUS'TAKİ İNŞAAT KAZILARINDA İNSAN KEMİKLERİ BULUNDUAnkara'nın tarihî merkezi Ulus da eski mezarlık alanları bakımından önemli bilgiler barındırıyor.

İtfaiye Meydanı çevresinde geçmişte Ermeni Katolik cemaatine ait bir mezarlık ve şapel bulunduğu tarihî araştırmalarda belirtiliyor. Bölgedeki şapelin 1947 yılında yıkıldığı aktarılırken, yıllar sonra gerçekleştirilen inşaat çalışmaları sırasında dikkat çekici bulgular ortaya çıktı.2021 yılında eski İller Bankası binasının bulunduğu alandaki kazılarda insan kemiklerine rastlandı.

Buluntuların incelenmesi için ilgili müze yetkilileri devreye girdi. Mimarlar Odası Ankara Şubesi de bölgenin tarihî mezarlık geçmişine dikkat çekerek yürütülen inşaat çalışmalarına itiraz etti. Bu gelişmeler, Ulus'un bugünkü kent dokusunun altında geçmiş dönemlere ait mezarlık izlerinin bulunabileceğini bir kez daha gündeme getirdi.

ANKARA'DA 18 MEZARLIK İMAR ÇALIŞMALARI SIRASINDA KALDIRILDIAnkara'daki mezarlıkların geçmişine ilişkin en dikkat çekici bilgilerden biri de belediye meclisi kayıtlarında yer alıyor. Ankara Büyükşehir Belediye Meclisinin 14 Eylül 2022 tarihli ve 1776 sayılı kararında, 1900'lü yıllardan itibaren gerçekleştirilen imar çalışmaları sırasında şehirde 18 mezarlığın kaldırıldığı belirtiliyor.

Bu mezarlıklarda bulunan çok sayıda tarihî mezar taşının ise Kırklar (Kadılar) Mezarlığı'na nakledildiği ifade ediliyor. Söz konusu kayıtlar, Ankara'nın şehirleşme sürecinde yalnızca yerleşim alanlarının değil, eski mezarlıkların da önemli değişimler geçirdiğini gösteriyor.

CEBECİ ASRİ MEZARLIĞI'NDAKİ KREMATORYUM BİNASI NE OLARAK KULLANILIYOR?Ankara'nın mezarlık tarihinde dikkat çeken bir başka yapı da Cebeci Asri Mezarlığı içerisinde bulunuyor. Geçmişte krematoryum olarak tasarlanan yapı, cenazelerin yakılması amacıyla kullanılmadı.

Yapının kemik deposu olarak değerlendirildiği aktarılıyor. Bu örnek, eski mezarlık alanlarının yanı sıra mezarlıklar içerisinde yer alan bazı yapıların da zamanla farklı işlevler üstlendiğini gösteriyor. BAŞKENTİN DEĞİŞEN YÜZÜ ESKİ MEZARLIKLARI DA ETKİLEDİAnkara'nın başkent ilan edilmesiyle birlikte başlayan modernleşme süreci, şehrin fiziksel yapısını önemli ölçüde değiştirdi.

Özellikle Cumhuriyet'in ilk dönemlerinde yeni kamu binalarının yapılması, ulaşım ağlarının genişletilmesi ve nüfusun artması, kentin eski yerleşim alanlarında yeni düzenlemeleri beraberinde getirdi. Bu süreçte bazı mezarlıklar başka bölgelere taşınırken, bazı eski mezarlık alanları park, sağlık tesisi, kültür merkezi veya farklı kentsel kullanım alanlarına dönüştü.

Ankara'nın bugün her gün binlerce kişinin kullandığı bazı noktalarında geçmişte mezarlıkların bulunması, başkentin tarih boyunca geçirdiği değişimi gözler önüne seriyor.