İneklerin nükseden ishalleri

Bir işletmede inekler ve diğer ergin sığırlar sık sık ishal oluyorsa, ishal olup tedavi görenlerde, bir süre sonra, hastalık tekrar ediyorsa hemen bazı sorulara yanıt aranmalıdır. Yakında ani yem değişikliği yapıldı mı? Hayvanlar çayırda, merada otluyorlar mı?

Sürüde sistemli bir parazit mücadelesi yapılıyor mu? Fark edilecek şekilde zayıflama var mı? Aşı programı nasıl? Hangi aşılar yapılıyor? Hangileri yapılmıyor? Çene altında şişlik (ödem, su toplanması) olan hayvanlar var mı?

İshal dışında başka birtakım belirtiler var mı? Bu sorulara yanıt ararken asıl sebebe ulaşmak mümkündür. Gerekirse laboratuvar tahlillerine ya da bazı testlere başvurulabilir.

Sürüde sık sık tekrarlayan ishal vakaları olduğunda akla gelebilecek olan sebepleri sıralayalım; paratuberculosis(paratüberküloz, Johne’s disease) iç parazitler (ostertagiasis veya karaciğer kelebekleri), ani yem değişikliği, BVD-MD özellikle PI (persiste enfekte, inatçı enfekte) olanlar, kronik salmonellosis,

Bu arada ön mideleri hasara uzatabilecek olan RPT (retikulo peritonitis travmatika) yani sivri yabancı cisim batması konusu da akılda tutulmalıdır.

Paratüberküloz, yabancıların “John’s Disease” dedikleri bağırsak hastalığı sürüdeki zayıf ineklerin, çene altında şişlik (ödem) şekillenmesinin ve nükseden ishallerin sebebi olabilir. Paratüberküloz fekal-oral(dışkı-ağız) yoluyla bulaşır ve sürüde yayılır.

Dışkı ile temas eden her şey bulaşma kaynağıdır. Paratüberküloz etkeni gayet dayanıklıdır. Gübrede 1 yıl canlı kalabilir. Araziye serpilen gübrelerle de bulaşma riski vardır. O yüzden işletmeler, sıklıkla ortaya çıkan ishal vakaları varsa, bu hastalıktan şüphe ederek tahlil yaptırmalıdırlar. Erken teşhis ve gerekirse sürüden çıkarma için mutlaka tahlil yaptırılmalıdır.

Ostertagia gibi bazı yuvarlak kurtlar tekrarlayan ishallere yol açabilirler. Karaciğer kelebekleri(fasciola) arada bir parlayan ishallerin sebebi olabilir. Kesin teşhis dışkı muayeneleri ile konulur. Fakat sistemli bir parazit mücadelesi yapılıyor ve doğru ilaç kullanılıyorsa zaten parazit sorunu ortadan kalkmış olur.

Hayvanların bahar aylarında çayıra çıkmaları, yeni yeşermiş bol sulu ve çok protein içeren taze otları yemeleri ishale sebep olur. Sığırlar bu otları büyük bir iştahla tüketirler. Ancak bu otlar hayvanlara zarar verebilir.

BVD-MD hastalığının persiste enfekte (PI) olanları nükseden ishallerin sebebi olabilir. Bu bir virüs hastalığıdır BVDV). Sürüye düzenli olarak bu hastalığın aşısı yapılsa bile, PI olanlar ayıklanmadıkça, problem yok olmaz.

O yüzden laboratuvar tahlilleri yapılmalı, laboratuvar tahlilleri yapılırken PI olanlar varsa tespit edilmeli ve derhal sürüden ayrılmalıdırlar.

Kronik Salmonellosis olabileceği akılda tutulmalı, şüpheli durumlarda böyle bir sorunun olup olmadığının ortaya çıkması için laboratuvar tetkikleri yaptırılmalıdır.

Yukarıda sayılanlar dışında bakır noksanlığının ya da molibden, sülfür fazlalığının, ayrıca kobalt ve magnezyum eksikliklerinin ishale yatkınlık oluşturabileceği akılda tutulmalıdır.

Diğer yatkınlık oluşturan sebep stres ya da vücut direncini negatif etkileyen her türlü değişikliktir. Ani yem değişikliği, ani hava değişiklikleri, grup değiştirme, yer değiştirme.

BVD-M D virüsü (BVDV) de vücut direncini düşüren bir etki gösterir.

Yemlere bulaşan küfler, kalp ve karaciğer yetmezlikleri, işkembe asidozu da ishal sebebi olabilir.

Nükseden ishallerde aşağıdaki konu her zaman geçerlidir. Sebepler ortadan kalkmayınca yarattığı sorunlar da bitmez. O yüzden hastalık yapıcıların(patojen) yayılmasını önlemek en önemli konudur.

Koruyucu hekimlik:

Yukardaki sorunları önlemek için gerekenler yapılmalıdır. Şüpheli hallerde, diğerlerine bulaşmayı önlemek için, laboratuvar tahlillerini yaptırmak ve gerekli görülürse hastaları sağlıklardan ayırmak başlıca koruyucu hekimlik koşuludur. İz minerallerin serbest ulaşımlı olarak hayvanlara verilmesi büyük yarar sağlar.

Her türlü ihmal ve gecikmenin hastalıkların yayılmasına yol açacağı unutulmamalıdır.