COP31’e Bodrum’dan bir tabak fava: Bu yemeğin dünyaya maliyeti ne?
- Antalya’da dünya iklim krizine çözüm ararken Bodrum’da şef Tamer Özkan, gambilya favasının karbon ayak izini hesaplatmış
- Çalışmasını COP31’de anlatacak
Antalya’da dünya iklim krizine çözüm ararken Bodrum’da şef Tamer Özkan, gambilya favasının karbon ayak izini hesaplatmış. Çalışmasını COP31’de anlatacak. Bir tabak yemeğin peşine düşmek, başka mutfaklarda neleri değiştirebilir?
Önünüze bir tabak fava geldiğinde ne düşünürsünüz?
Kıvamına bakarsınız. Üzerindeki zeytinyağını merak edersiniz. Belki tarifini sorarsınız. Hesap geldiğinde fiyatını da konuşursunuz.
Bodrum’da Minel Restoran’da şef Tamer Özkan’la sohbet ederken kendimi bu sorunun peşinde buldum. Güzel bir mekânı ve onu yaratan insanı tanımaya gitmiştim. Konuşmamızın bir tabak favadan iklim zirvesine uzanacağını bilmiyordum.
Önümüz deniz. İçinde bulunduğumuz evin 120 yıllık olduğunu söylüyor Tamer Şef. Masalar öyle güzel ki daha otururken dikkatimi çekiyor. İtalya’da görüp bayıldığım masaları hatırlatıyor.
“Bunları İtalya’dan mı getirdiniz?” diye soruyorum.
Konya’da bir ustaya yaptırmış. Ustasının adını ve sosyal medya hesabını da misafirleriyle paylaşmak istiyor. Masaya dokunan, onu yapan insanı da tanısın diye.
Sohbetin başında “Yemek için önce insan lazım” demiştim. Daha ilk dakikalarda o insanları anlatmaya başlıyor.
Sonra birden favanın karbon ayak izinden söz ediyor.
“Nasıl yani?” diyorum. “Biraz anlatır mısınız?”
Tamer Özkan, Bodrum’un gambilyasıyla yaptığı favanın karbon ayak izini hesaplatmış. Anlattığına göre 2025’in ortalarında bu konuya kafa yormaya başlamış. Hesaplama ve doğrulama süreci yaklaşık bir yılını almış.
Şimdi bu çalışmayı COP31’de sunmayı planladığını söylüyor.
Bir şefin zaten yeterince işi vardır. Malzeme bulacak, ekibini yönetecek, mutfağı döndürecek, misafirini memnun edecek. Tamer Şef bunların arasına bir de yaptığı yemeğin çevresel etkisini öğrenme işini koymuş.
Karbon ayak izi, bir ürünün veya faaliyetin yol açtığı sera gazı salımlarını ifade ediyor. Yemek söz konusu olduğunda malzemenin yetiştirilmesi, işlenmesi, taşınması, saklanması, pişirilmesi ve atıkların ne olduğu bu hesabın parçaları olabiliyor.
Farklı gazların iklime etkisi, “karbondioksit eşdeğeri” denen ortak bir ölçüyle anlatılıyor.
Yani önümüze gelen tabakta, gözümüzün görmediği bir yolculuk da var.
Tamer Şef o yolculuğun hesabını çıkarmaya çalışmış.
Sohbetimizde söylediği bir cümle aklımda kaldı:
Bu duruşu anlatırken kadın kooperatiflerinden, yerel üreticilerden, coğrafi işaretli ürünlerden söz ediyor. Bitez’deki restoranı Beynel’de de bu anlayışla çalıştığını anlatıyor.
Kullandığınız malzemeyi kimden aldığınız, aslında nasıl bir mutfak kurmak istediğinizi de gösteriyor.
Yakınınızdaki üreticiyi tanıyor musunuz? Bir kadın kooperatifinin ürününe düzenli olarak yer veriyor musunuz? Menüye yazdığınız yemeğin yetiştiği coğrafyayla ilişkiniz var mı?
Bir restoranın düzenli siparişi, küçük bir üreticinin gelecek ayı planlayabilmesini sağlayabilir. Bir kooperatifin ürünü, o sofrada yeni insanlarla tanışabilir. Misafir, beğendiği lezzetin nereden geldiğini sorabilir.
Şefin verdiği karar böylece mutfaktan çıkar, başka hayatlara dokunur.
Ben de Urla’da zeytinyağı üretiyorum. Bir şefin kullandığı yağın üreticisini merak etmesinin kıymetini biliyorum. O şişenin arkasında hasat var, emek var, hava koşulları var, bekleyiş var.
Sofrada bunlara da yer açıldığında yemek üzerine konuşmak benim için daha anlamlı oluyor.
Tamer Şef, uzaktan getirttiği bir ürünün yolculuğunu düşünerek başlamış bu işe. Çevresindeki üreticilerden almanın hem bölgeye hem mutfağına katkısını anlatıyor.
Burada hesabı ilginç kılan, bütün süreci birlikte görebilmek.
Ürün nerede, nasıl yetişti? Mevsiminde mi alındı? Hangi araçla taşındı? Ne kadar süre soğukta saklandı? Pişerken ne kadar enerji kullanıldı?
Yakından almak, üreticiyle ilişki kurmayı ve tedarik zincirini tanımayı kolaylaştırabilir. İklim açısından sonucu belirlemek için mesafenin yanında üretim, taşıma ve saklama koşullarına da bakmak gerekiyor. Karbon hesabı bu farklı aşamaları birlikte değerlendirmemize yardımcı oluyor.
Ne kadar hazırladık, ne kadarını servis ettik, ne kadarı çöpe gitti?
Bazen değişiklik yapabileceğiniz yer, her gün gözünüzün önünde durur. Alışkanlıkla sürdürdüğünüz bir hazırlık biçimi, gereğinden büyük bir porsiyon, kullanılmadan bozulan bir malzeme…
Ölçmeye başladığınızda bunları daha açık görebilirsiniz.
Coğrafi işaretli ürünlere gösterilen ilgiyi de bu merakın bir parçası olarak önemsiyorum. Böyle bir ürünü menüye almak, onun yetiştiği yeri ve arkasındaki üretim bilgisini anlatmak için fırsat yaratıyor.
Bodrum’da gambilyayı konuşurken, Bodrum’un mutfak hafızasını da konuşuyoruz.
Ben Tamer Özkan’ın çalışmasına biraz da bu gözle bakıyorum.
Başka bir şef bu hikâyeyi okuyup kendi menüsünden bir yemek seçebilir. Çok sevilen, her gün yapılan, mutfağın karakterini anlatan bir yemek.
Önce malzemelerini ve miktarlarını kayda geçirir. Tedarikçilerini, pişirme süresini, kullanılan enerjiyi, çıkan atığı inceler. Sonra uzmanlarla birlikte hangi aşamada iyileştirme yapabileceğine bakar.
Belki hazırlık miktarını değiştirir. Belki enerji kullanımını azaltacak bir yöntem bulur. Belki mevsiminde bol bulunan bir ürünü menüsünde daha fazla değerlendirir.
Ardından aynı yöntemle yeniden ölçer. Neyi değiştirdiğini ve bunun sonucunu meslektaşlarıyla paylaşır.
İşte o zaman bir restoranın deneyimi, başkasının başlangıç noktası olur.
Gastronomi okullarının böyle çalışmaları eğitimlerine katmasını isterim. Genç bir şef, bir yemeğin reçetesini öğrenirken o yemeği hazırlamak için kullanılan kaynakları da düşünse… Lezzeti koruyarak israfı nasıl azaltacağını araştırsa…
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Kültür-Sanat · Bölge: Muğla/Bodrum
Yayın: 16 Kasım 2026 02:52 · Kaynak: 10haber.net