Keşke Bugün De Bazı Pabuçlar Dama Atılsa!

Ahilik geleneğinde esnafın yaptığı iş denetleniyor, müşteri şikâyeti değerlendiriliyor, gerçekten kusurlu bir ürün ortaya çıkmışsa bunun bir karşılığı oluyordu. Ayakkabıcılıkta hatalı bulunan pabucun dama atılması da bunun en dikkat çekici örneklerinden biri olmuş. Dama çıkan pabuç, adeta dükkânın karnesiymiş.Ne kadar ilginç...Bugün yıldız veriyoruz, yorum yazıyoruz, sosyal medyada şikâyet ediyoruz. O günlerde ise damdaki bir çift pabuç bazen her şeyi anlatmaya yetiyormuş.Damdaki Pabuç Aslında GüvenmişBalıkesir’in eski ayakkabı ustalarını, tamircilerini, lostracılarını dinlediğinizde işin yalnızca ayakkabı olmadığını anlıyorsunuz.Ustalık başka bir şeymiş.Çıraklık başka...Bir dükkânda geçirilen 30-40 yıl ise bambaşka.Bugün giderek azalan bu mesleklerin içinde hâlâ o eski anlayışın izleri var. “İşi düzgün yap”, “müşteriyi kandırma”, “kazandığının hakkını ver”, “ustanın adını kötüye çıkarma”...Aslında “pabucunu dama atmak” bütün bunların birkaç kelimelik özeti gibi.Çünkü esnaf için en büyük sermaye tabelası değilmiş.İsmiymiş.Şimdi Damlarımız Yok Ama Şikâyetlerimiz ÇokBugün ticaret bambaşka bir noktada.Bir tuşla alışveriş yapıyoruz. Kampanyalar birbirini kovalıyor. “Bir alana bir bedava”, “üç al iki öde”, “bugüne özel”, “son birkaç ürün”...Sepetler doluyor.Peki güven de aynı hızla doluyor mu?İşte orası tartışılır.Eskiden bir usta yaptığı ayakkabının arkasında kendi adıyla duruyordu. Aynı çarşıda yaşıyor, müşterisiyle ertesi gün tekrar karşılaşıyordu. İş kötü yapılırsa bunun bedeli yalnızca birkaç lira değildi; itibar kaybıydı.Bugün ise bazen ürünün nerede yapıldığını bile bilmiyoruz.Belki de değişen en önemli şey burada.“İşini İyi Yap”Balıkesir’de yıllarını ayakkabıcılığa vermiş bir ustanın anlattığı hatıra bu yüzden hâlâ aklımda.Gençliğinde ustasına takılarak, “Bizim dükkânın damı yok, pabucu nereye atacağız?” diye sormuş.Cevabı unutamamış:“Ayakkabıyı dama attıracağına işini iyi yap.”Aslında bütün hikâye bu kadar.Ahilik üzerine sayfalarca yazabilirsiniz. Esnaf ahlakını, tüketici hakkını, mesleki itibarı uzun uzun anlatabilirsiniz.Ama eski bir ustanın söylediği şu birkaç kelime bazen hepsinden daha güçlü:İşini iyi yap.Ustalar Gidiyor, Bu Sözler De GitmesinBalıkesir’de ayakkabı imalatıyla uğraşanların sayısı azaldı. Tamirciler ve lostracılar hâlâ mesleklerini sürdürüyor ama yıllarını bu işe vermiş ustaların ortak endişesi belli:“Bizden sonra kim yapacak?”Asıl üzerinde düşünülmesi gereken soru belki de bu.Çünkü kaybolan yalnızca ayakkabı tamirciliği, boyacılık ya da el işçiliği değil.Usta-çırak ilişkisi kayboluyor.Meslek hafızası kayboluyor.Bir işi öğrenmek için yıllar verme kültürü kayboluyor.Ve belki en önemlisi, “Ben bunu yaptım, arkasındayım” diyebilmenin ağırlığı giderek azalıyor.Belki Biraz Dama İhtiyacımız VarElbette bugün kimsenin ayakkabısını gerçekten dama atacak değiliz.Ama o anlayışı yeniden hatırlamaya ihtiyacımız olduğu kesin.Yaptığın iş kötüyse müşterinin karşısında bir bedeli olsun.Verdiğin sözün arkasında dur.Ürettiğin mala güven.İşini yalnızca para kazanmak için değil, adını korumak için de iyi yap.Çünkü teknoloji değişebilir, dükkânların yerini internet siteleri alabilir, çarşıların yerini dev alışveriş platformları doldurabilir.Ama ticaretin en eski sermayesi hâlâ aynı:Güven.Belki de bu yüzden “pabucunu dama atmak” yüzlerce yıl sonra bile yaşamaya devam ediyor.Pabuçlar artık damlara çıkmıyor olabilir.Ama kötü yapılan işin, er ya da geç, insanın karşısına çıktığı gerçeği hiç değişmiyor.Keşke bugün de herkes, yaptığı işin bir gün dama çıkabileceğini düşünerek çalışsa...