Borsa neden düştü? İşte bilinen nedenler

Haberlerimizi Google'da Takip Edin Gelişmelerden anında haberdar olun. Google'da tercih edilen kaynak olarak ekleyin Borsa İstanbul’da haftanın üçüncü işlem gününde sert satış dalgası yaşandı. BIST 100 endeksi güne yüzde 0,17 düşüşle 13.868,17 puandan başladıktan sonra kayıplarını hızlandırdı. Endeks günün ilk bölümünde yüzde 5’in üzerinde gerilerken 13.195 puana kadar çekildi. Öğleden sonra satışların yeniden hızlanmasıyla kayıp yüzde 6 seviyesine ulaştı ve endekse bağlı devre kesici sistemi devreye girdi. Yaşanan hareket, BIST 100’de Mayıs ayından bu yana görülen en sert düşüşlerden biri olarak kayıtlara geçti.

Satış dalgası belirli hisselerle sınırlı kalmayarak piyasanın geneline yayıldı. Bankacılık ve sanayi hisselerinde de sert kayıplar görülürken yatırımcıların gündeminde “Borsa İstanbul neden düştü?” sorusu yer aldı. Piyasadaki hareketin tek bir nedenden kaynaklandığına ilişkin kesin bir veri bulunmazken fon piyasasındaki gelişmeler, teknik seviyelerin kırılması, zarar-kes emirleri ve küresel piyasalardaki risklerin satışların derinleşmesinde etkili olduğu değerlendiriliyor.

BIST 100 endeksinde günün ilk saatlerinden itibaren satış baskısı belirginleşti. Endeks yüzde 5’in üzerinde değer kaybederek 13 bin puan seviyelerine kadar gerilerken bankacılık ve sanayi endekslerindeki kayıplar da yüzde 5 civarına ulaştı.

Saat 11.00 itibarıyla BIST Sınai Endeksi yüzde 5,13, BIST Banka Endeksi ise yüzde 4,92 değer kaybetti. Aynı saatlerde BIST Bilişim Endeksi yüzde 6,36, BIST Orman Kağıt Basım Endeksi yüzde 6,92, BIST Metal Eşya Makina Endeksi yüzde 6,39 ve BIST İnşaat Endeksi yüzde 6,12 geriledi.

Borsa İstanbul’un mevcut uygulamasına göre BIST 100 endeksinin gün içerisinde önceki günün kapanışına kıyasla yüzde 6 veya daha fazla değer kaybetmesi halinde Endekse Bağlı Devre Kesici Sistemi devreye giriyor. Sistem çalıştığında Pay Piyasası ile VİOP’taki pay ve pay endekslerine dayalı sözleşmeler ve Borçlanma Araçları Piyasası Pay Repo Pazarı’ndaki işlemler geçici olarak durduruluyor.

BIST 100’de 16 Eylül’de yaşanan kaybın yüzde 6 seviyesine ulaşması üzerine söz konusu mekanizma devreye girdi. İşlemler devre kesici uygulamasının ardından yeniden başladı.

Borsa İstanbul’daki sert satışların öne çıkan nedenlerinden biri yatırım fonları tarafında yaşanan gelişmeler oldu. Pusula Portföy Yönetimi AŞ, kurucusu olduğu bazı yatırım fonlarının katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu 15 Eylül’de duyurdu.

Şirket tarafından yapılan açıklamada, ilgili fonlar için aracı kurumlarla mutabakatların ve likidite yönetimi sürecinin devam ettiği belirtildi. Gelişmenin ardından fonların likidite ihtiyacını karşılamak amacıyla portföylerindeki varlıklarda satış yapmak zorunda kalabileceğine yönelik endişeler piyasadaki satış baskısını artıran unsurlardan biri olarak öne çıktı.

Fon analiz platformları Fonbul ve Fintables tarafından derlenen ve Bloomberg HT tarafından aktarılan verilere göre yatırımcılar ağustos sonundan itibaren Pusula fonlarından yaklaşık 129 milyar lira çekti. Pusula Portföy’ün Hisse Senedi Yoğun Fonu’nun aynı dönemde yüzde 92 değer kaybettiği, şirketin diğer bazı portföylerindeki kayıpların ise yüzde 45 ile yüzde 94 arasında gerçekleştiği bildirildi.

Fonlardan gelen itfa talepleri ve likidite ihtiyacı nedeniyle hisse senedi piyasasında zorunlu satışların gerçekleşebileceği yönündeki endişeler Borsa İstanbul’daki hareketin merkezindeki başlıklardan biri haline geldi. Piyasada fonların yoğun pozisyon taşıdığı bazı hisselerde yaşanan sert düşüşlerin ardından satış baskısı diğer paylara da yayıldı.

Pusula Portföy’de bazı fonların katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluşmasının ardından piyasada likidite ve güvene ilişkin endişeler arttı. Fon portföylerinde bulunan hisselerdeki satışların diğer yatırımcıların satış kararlarını da etkileyebileceğine yönelik değerlendirmeler piyasalarda takip edildi.

Satışların belirli fonların portföylerinde yoğunlaşan hisselerden BIST 100 kapsamındaki diğer şirketlere yayılması, endeks üzerindeki baskıyı artırdı. Bankacılık, sanayi, bilişim, inşaat, metal ve enerji dahil olmak üzere çok sayıda sektör endeksinin aynı anda gerilemesi satış dalgasının genele yayıldığını gösterdi.

Piyasa değerlendirmelerinde 14 bin puanın altındaki hareketin zarar-kes emirlerinin çalışmasına neden olduğu belirtildi. Belirli fiyat seviyelerinin aşağı yönlü kırılmasıyla otomatik zarar-kes emirlerinin devreye girmesi, mevcut satışlara yeni satış emirlerinin eklenmesine yol açtı.

Kredili pozisyonlarda yaşanan değer kayıpları da piyasadaki baskının büyümesine yol açabilecek faktörler arasında bulunuyor. Hisse fiyatlarının hızlı şekilde gerilemesi, kredili işlem yapan yatırımcılar açısından teminat seviyelerinin yakından takip edilmesine neden oluyor.

Yukarı adım kuralı kapsamında açığa satış işlemi, açığa satışa konu olacak sermaye piyasası aracının en son gerçekleşen işlem fiyatından daha yüksek bir fiyat üzerinden gerçekleştirilebiliyor. Son gerçekleşen fiyatın bir önceki fiyattan daha yüksek olması durumunda ise açığa satış işlemi son gerçekleşen fiyat seviyesinden yapılabiliyor.

Borsa İstanbul’daki satışlar yerel fon piyasasında yaşanan gelişmelerle birlikte küresel piyasalardaki belirsizliklerin sürdüğü bir dönemde gerçekleşti. Orta Doğu kaynaklı jeopolitik gelişmelerin petrol fiyatları üzerindeki etkisi, küresel tahvil piyasalarındaki satış baskısı ve ABD Merkez Bankasının faiz kararına ilişkin belirsizlikler riskli varlıklara yönelik yatırımcı iştahını etkileyen başlıklar arasında bulunuyor.

Petrol ve diğer enerji fiyatlarında yüksek seviyelerin korunması enflasyon görünümü açısından da piyasalar tarafından takip ediliyor. Küresel faiz görünümü ve tahvil getirilerindeki hareketler, gelişmekte olan ülke piyasalarına yönelik sermaye akımları açısından önem taşıyor.

BIST 100’de 16 Eylül’de yaşanan sert gerilemenin tek bir gelişmeyle açıklanması mümkün görünmüyor. Güncel piyasa verileri ve analist değerlendirmelerinde fon piyasasında yaşanan likidite sıkışıklığı ve temerrüt gelişmeleri yerel taraftaki en önemli başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

Pusula Portföy’ün bazı fonlarında katılma payı iade ödemelerinde temerrüt oluştuğunu açıklamasının ardından fon piyasasına yönelik endişelerin artması, 14 bin puan seviyesinin aşağı yönlü kırılmasıyla zarar-kes satışlarının devreye girmesi ve satışların sektörlerin geneline yayılması düşüşü derinleştiren faktörler arasında gösteriliyor. Küresel piyasalardaki faiz, enerji fiyatları ve jeopolitik riskler de Borsa İstanbul’daki satışların gerçekleştiği piyasa ortamını şekillendiren dış faktörler arasında yer alıyor.