ABD’nin casusluk üssü 47 yıl önce böyle dağıtıldı: ‘Sessiz Oda’nın konuştuğu gün

Bundan tam 47 yıl önce… Tarih 4 Kasım 1979… Tahran’daki ABD Büyükelçiliği, devrimci öğrenciler tarafından ele geçirildi. Kendisini “İmam’ın Çizgisindeki Müslüman Öğrenciler” olarak tanımlayan yüzlerce öğrenci, bu dev casusluk merkezini dağıtarak tarihin akışını değiştirdi.

ABD bayrağı 47 yıldır yerde. Büyükelçinin odası. Evet, burası yalnızca bir diplomatik misyon değil, CIA’nın Batı Asya’daki tüm istihbarat faaliyetlerinin yönetildiği bir casusluk merkeziydi. Binada diplomatik personelin yanında CIA elemanlarının çalıştığı ayrı bir bölüm yer alıyordu.

Bu bölümde kriptografik şifreleme cihazları, teleks makinaları, çelikten gizli belge kasaları, özel evrak imha cihazları bulunuyordu. Tüm bölgedeki mesajlar, telefonlar buradan dinleniyor, şifre kırma cihazlarında çözülüyor, sonra duvardaki bir kutu aracılığıyla diğer odadaki diplomatik personele iletiliyordu.

Bu alışverişi yapan CIA elemanları ile diplomatlar birbirini kesinlikle görmüyor, tanımıyordu…70 CİLTLİK GİZLİ BELGE ORTAYA ÇIKARILDIBaskının ilk saatlerinde Amerikalıların önceliği gizli belgeleri ve haberleşme sistemlerini imha etmek oldu. CIA personeli, çelik kasalarda saklanan dosyaları parçalama makinelerine taşıdı.

Şifreli haberleşme cihazlarının kritik parçaları sökülerek kullanılmaz hâle getirilmeye çalışıldı. Ancak belge imha cihazları aşırı yükleme nedeniyle arızalandı. Bunun üzerine görevliler daha küçük kâğıt parçalama makineleriyle işlemi sürdürdü.

Öğrencilerin binaya girmesiyle imha çalışmaları yarım kaldı. İranlı öğrenciler, geride bırakılan binlerce belge parçasını uzun bir çalışma sonucunda yeniden birleştirdi. Bazıları 10 yılda birleştirilen gizli yazışmalar, daha sonra “Casusluk Yuvasından Belgeler” adıyla 82 cilt halinde yayımlandı.

Evrak imha cihazları. BÖLGESEL İSTİHBARAT AĞIBüyükelçilikte ele geçirilen belgeler, Amerikan istihbaratının ilgisinin İran ile sınırlı olmadığını gösterdi. Evraklar arasında Sovyet silahlarının teknik ayrıntılarından Bahreyn Emiri hakkında hazırlanmış CIA raporlarına kadar çok sayıda belge yer alıyordu.

Bazı uzmanlara göre İran’daki bu yeteneklerin kaybedilmesi, ABD için Türkiye’nin önemini katladı. Kimilerine göre de 12 Eylül 1980 darbesinin arkasındaki temel motivasyonlardan biri oldu. Nitekim 12 Eylül darbesinden yalnızca 16 gün önce hazırlanan bir Amerikan Dışişleri Bakanlığı raporunda, Sovyetler Birliği ile İran yakınlaşması bir tehdit olarak tanımlanıyor, buna karşılık Türkiye’nin önemi vurgulanıyor ve Suudi Arabistan ile işbirliğini artırması isteniyordu.

Öğrenciler duvara İngilizce “İran’da artık emperyalizme yer yok!” yazdı. MİLLETLERİN DEV HAFIZASIBüyükelçilik baskınının arkasında, İran’ın yakın tarihindeki Amerikan saldırganlığı ve Ayetullah Humeyni’nin “şeytan yuvalarını dağıtma” talimatı vardı.

1953’te petrol sanayisini millîleştiren Başbakan Muhammed Musaddık, CIA ve MI6’nın desteklediği bir darbeyle iktidardan uzaklaştırılmış, darbenin ardından Şah Muhammed Rıza Pehlevi’nin yönetimi güçlendirilmiş, İran uzun yıllar ABD’nin bölgedeki başlıca müttefiklerinden biri olmuştu. 1979 Devrimi’nin ardından Şah’ın ülkeyi terk etmesi ve ABD’ye kabul edilmesi, İran’da yeni bir müdahale hazırlığı yapıldığı yönündeki endişeleri artırdı.

Devrimci öğrenciler ise büyükelçilik baskınının gerekçesini bu tehlikeyi önlemek ve Şah’ın İran’a iadesini sağlamak olarak açıkladı. Büyükelçiliğin basıldığı ilk gün ABD’liler basının karşısına çıkarıldı. Baskından iki gün sonra Başbakan Mehdi Bazergan’ın geçici hükümetinin istifası kabul edildi.

Böylece ABD ile ilişkilerin sürdürülmesini savunan hükümetin yerini devrimci kurumların ağırlığının arttığı yeni bir siyasi dönem aldı. İran’da büyükelçilik baskını “İkinci Devrim” olarak anılmaya başlandı. Washington ise diplomatik ve ekonomik yaptırımlara yöneldi.

Nisan 1980’de iki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler tamamen kesildi. Bazı belgelerin birleştirilmesi 10 yıldan uzun sürdü.444 GÜNLÜK REHİNE KRİZİBaskın sırasında büyükelçilikte görevli olan 52 ABD’li personel rehin alınmıştı.

ABD Başkanı Jimmy Carter, rehineleri kurtarmak amacıyla Nisan 1980’de “Kartal Pençesi” adı verilen gizli bir askerî harekâta onay verdi. Amerikan Özel Kuvvetlerinin İran’a girerek rehineleri Tahran’dan çıkarması planlanıyordu.

Ancak harekât tam bir bozguna dönüştü. Bir helikopterle nakliye uçağının çarpışması sonucu sekiz Amerikan askeri hayatını kaybetti. Rehine krizi, Cezayir’in arabuluculuğuyla varılan anlaşmanın ardından 20 Ocak 1981’de sona erdi.

52 Amerikalı rehine, 444 günün ardından ülkelerine gönderildi. Büyükelçilik binası ise bugün İran’da emperyalist müdahalelere karşı mücadelenin simgelerinden biri olarak korunuyor. Gizli haberleşme cihazları, belge imha makineleri ve ele geçirilen istihbarat evrakları, müzeye dönüştürülen yerleşkede sergileniyor.

Bahçedeki Amerikan bayrağı ise 47 yıldır yerde duruyor. Bugün ABD’nin Körfez ülkeleri ile Türkiye’deki diplomatik misyonlarının içinde neler olduğu ise merak uyandırmaya devam ediyor. CAM ODADAKİ SIRBüyükelçiliğin en dikkat çekici bölümlerinden biri de ikinci kattaki “Sessiz Oda”ydı.

Amerikalıların “Glassy Room” olarak adlandırdığı bu özel bölüm, pleksiglas ve çelikten yapılmış kapalı bir görüşme odasıydı. Cam bölme, elektronik dinlemeyi engellemek amacıyla duvarları alüminyum folyoyla kaplanmış başka bir odanın içine yerleştirilmişti.

Odada dışarıdan gaz girişini engellemek amacıyla iki güçlü havalandırma sistemi bulunuyordu. Büyükelçi ve üst düzey görevlilerin gizli görüşmelerini burada yaptığı anlaşılıyordu.