COP31'de ilk hafta geride kaldı, kritik başlıklarda uzlaşma yok

FERZAN ÇAKIR

Antalya’da devam eden Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı COP31’de ilk hafta geride kaldı. Liderlerin konuşmalarının ardından gözler, ülkelerin uzlaşmaya çalışacağı ikinci haftaya çevrildi. Zirvenin ilk haftasında yapılan açıklamalar, enerji dönüşümünün hızlandığını ancak bu dönüşümün nasıl finanse edileceği ve fosil yakıt kullanımının nasıl azaltılacağı konusunda görüş ayrılıklarının sürdüğünü gösteriyor.

Türkiye ve Avustralya başkanlığında 13 Kasım’da yayımlanan ilk müzakere değerlendirmesinde, Türkiye’nin elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payını 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarma hedefi ve fosil yakıtlardan uzaklaşmaya yönelik öneriler yer alsa da ülkeler henüz ortak bir karara varabilmiş değil.

Guterres: Uyum finansmanı üç katına çıksa bile ihtiyacın yüzde 30’una yetmiyor

2026 sonunda Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreterliği görevinden ayrılacak olan António Guterres, Genel Sekreter sıfatıyla katıldığı son COP toplantısında basın toplantısı düzenledi. Guterres, gelişmiş ülkelerin uyum finansmanını üç katına çıkarma taahhüdü eksiksiz yerine getirilse bile gelişmekte olan ülkelerin toplam ihtiyacının yüzde 30’undan azının karşılanabileceğini söyledi.

Finansman ihtiyacının karşılanmasında kalkınma bankalarının daha büyük rol üstlenmesi gerektiğini ifade eden Guterres, doğrudan sağlanan 1 dolarlık kaynağın, kalkınma bankalarının sermayesine aktarılması halinde ek kaynaklarla 8 ila 10 dolarlık finansman kapasitesi yaratabildiğini vurguladı. Ayrıca küresel emisyonların önümüzdeki birkaç yıl boyunca yılda yaklaşık yüzde 6 azaltılması gerektiğini, mevcut ulusal iklim planlarının ise yüzyıl sonunda 2,5 derecenin üzerinde sıcaklık artışına işaret ettiğini söyledi.

Stiell: Taviz vermeden ortak bir sonuç elde edemeyiz

COP31’in ilk haftasını 14 Kasım’da düzenlediği basın toplantısında değerlendiren BM İklim Değişikliği İcra Sekreteri Simon Stiell ise müzakerelerde ilerleme sağlandığını ancak en zorlu konuların henüz sonuçlanmadığını söyledi. Yaklaşık 200 ülkenin gündemdeki 165 müzakere görevi üzerinde çalıştığını belirten Stiell, tarafların taviz vermeden ortak bir sonuç elde etmesinin mümkün olmadığını vurguladı.

Elektrifikasyon ve finansmana erişim, görüşmelerde öne çıkan konular arasında. Ancak özellikle gelişmekte olan ülkelerin enerji dönüşümü için ihtiyaç duyduğu yatırımların nasıl finanse edileceği konusunda görüş ayrılıkları sürüyor.

Birol: Uluslararası kalkınma bankaları temiz enerji finansmanında sınıfı geçemedi

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) İcra Direktörü Fatih Birol da COP31 kapsamında düzenlediği basın toplantısında uluslararası kalkınma bankalarının gelişmekte olan ülkelerin temiz enerjiye geçişine yeterli desteği sağlayamadığını söyledi. Birol “Uluslararası kalkınma bankalarının, buna Dünya Bankası’nın geçmişteki performansı da dahil olmak üzere, gelişmekte olan ülkelere temiz enerjiye geçiş yolundaki yardımlarında sınıfı geçemediklerini düşünüyorum” dedi.

IEA’nın modellemelerine göre yalnızca mevcut politikaların sürdürülmesi halinde bile enerji kaynaklı yıllık emisyonların yaklaşık 38 milyar tondan 30 milyar tona gerileyebileceğini aktaran Birol, elektrifikasyonun bu dönüşümde belirleyici olacağını vurguladı.

Türkiye’nin COP31’de destek aradığı “35’e 35” elektrifikasyon hedefinin zirvenin nihai karar metnine mi yoksa eylem planına mı gireceğinin henüz netleşmediğini söyleyen Birol, hükümet temsilcileriyle yaptığı görüşmelerin ardından Antalya’dan olumlu bir sonuç çıkacağı konusunda iyimser olduğunu ifade etti.

Değerlendirme belgesinde görüş ayrılıkları

Türkiye ve Avustralya başkanlığının 13 Kasım'da yayımladığı ilk değerlendirme belgesi, ülkelerin farklı beklentilerini de ortaya koyuyor. Belgede Türkiye'nin "35'e 35" hedefi, yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlandırılması, elektrik şebekeleri ve depolama altyapısının geliştirilmesi, fosil yakıtlardan uzaklaşma ve verimsiz fosil yakıt teşviklerinin kaldırılması gibi öneriler bulunuyor.

Brezilya'nın fosil yakıtlar ve ormansızlaşmayla mücadele için hazırladığı yol haritalarının desteklenmesi de gündeme getirilen konular arasında.

Ancak belge, ülkeler arasında varılmış bir uzlaşıyı temsil etmiyor. Görüş ayrılıkları yalnızca fosil yakıtlarla da sınırlı değil. Afrika Grubu, elektrifikasyon hedeflerinin finansman ve uygulama araçları belirtilmeden karara alınmasına karşı çıkarken, Arap Grubu ülkelerin kendi enerji dönüşüm yollarını belirlemesi gerektiğini savunuyor.

Avrupa Birliği ise COP28'de kabul edilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün uygulanmasına ilişkin sorunların karar metnine yansıtılmasını istiyor. Başkanlığın önündeki mesele ise bu farklı beklentileri ortak bir metinde buluşturmak.

Brezilya, fosil yakıtlardan çıkış için yol haritasını açıkladı

Brezilya, COP28'de verilen fosil yakıtlardan uzaklaşma taahhüdünün nasıl uygulanacağına ilişkin yeni yol haritasını yayımlayarak COP31'de sundu. Kömür, petrol ve doğalgaza bağımlılığı azaltmayı amaçlayan yol haritası, ülkelerin enerji üretiminin yanı sıra ekonomilerini de nasıl dönüştürebileceğini ele alıyor.