Emekli olduktan sonra çalışanlar dikkat! SGK ödediği maaşları geri isteyebilir

Emekli olduktan sonra yeniden çalışmaya başlayanların yaşlılık aylıkları, çalıştıkları kurum ve sosyal güvenlik statülerine göre kesilebiliyor. Anayasa Mahkemesinin (AYM) 5 Ekim 2017 tarihli kararı, Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) geçmişte ödediği emekli maaşlarını hangi koşullarda geri isteyebileceğine ilişkin önemli bir hukuki örnek oluşturuyor.

Yüksek Mahkeme, kamuya bağlı bir şirkette çalıştığı dönemde emekli aylığı alan kişiden 55 bin 692 liranın geri istenmesini somut olayda mülkiyet hakkına aykırı bulmadı. Karar, bütün çalışan emeklilerin maaşlarının kesileceği anlamına gelmiyor.

SGK'nın açıkladığı kurallara göre kişinin ilk sigortalılık tarihi, yeniden çalışmaya başladığı işyerinin kamu veya özel sektör kapsamında bulunması ve sosyal güvenlik destek primi (SGDP) uygulamasına tabi olup olmaması belirleyici oluyor. EMEKLİ OLDU, YENİDEN ÇALIŞTI: SGK ÖDEDİĞİ MAAŞLARI GERİ İSTEDİAYM'ye taşınan olayda, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu kapsamında emekli olan Veysel Kara'nın, emekliliğinin ardından Beşiktaş Belediyesine bağlı BELTAŞ şirketinde çalıştığı belirlendi.

SGK, 7 Mart 2006 ile 16 Nisan 2012 tarihleri arasındaki çalışma kayıtlarını inceleyerek ilgili dönemde emekli aylığının kesilmesi gerektiğini değerlendirdi. Kurum, 18 Haziran 2012 tarihli işlemle başvurucunun yaşlılık aylığını durdurdu ve geçmişte yapılan ödemelerin iadesini istedi.

İlk aşamada 70 bin 679 lira anapara ve yaklaşık 18 bin 893 lira faiz hesaplandı. Yargılama sırasında çalışma süreleri ve borç miktarı yeniden değerlendirildi. Yapılan düzeltmelerin ardından geri alınması gereken anapara 55 bin 692 lira olarak belirlendi.

Başvurucu ise SGK'nin sigortalı olarak çalıştığından haberdar olduğunu, buna rağmen maaş ödemeye devam ettiğini belirterek işlemin haklarını ihlal ettiğini savundu. AYM: SGK'NIN DA KUSURU BULUNUYORAnayasa Mahkemesi, başvuruyu mülkiyet hakkı kapsamında inceledi.

Değerlendirmede yalnızca emekli kişinin değil, sosyal güvenlik idaresinin de sorumluluğu üzerinde duruldu. Başvurucunun çalışmasına ilişkin sigorta bildirimlerinin kuruma yapılmış olması nedeniyle SGK'nın yeniden çalışma durumunu öğrenebilecek konumda bulunduğu değerlendirildi.

Buna karşılık emekli kişinin de kendisine yapılan ödemelerin hukuki koşullarını gözetmesi gerektiği belirtildi. AYM, tarafların birlikte kusurlu olduğu olayda yalnızca anaparanın geri istenmesinin ve tahsilatın emekli aylığından dörtte bir oranında kesinti yapılarak gerçekleştirilmesinin başvurucuya aşırı bir yük getirmediği sonucuna ulaştı.

Mahkeme, mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasını açıkça dayanaktan yoksun bularak bireysel başvuruyu kabul edilemez saydı. Böylece somut uyuşmazlıkta geçmişte yapılan ödemelerin anapara tutarının geri alınması mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirilmedi.

EMEKLİ OLDUKTAN SONRA ÇALIŞANLARIN MAAŞI KESİLİR Mİ?SGK'nin yayımladığı bilgilere göre emeklilikten sonra yeniden çalışmanın yaşlılık aylığına etkisi herkes için aynı değil. Özellikle ilk sigortalılık tarihinin Ekim 2008 öncesinde veya sonrasında olması, uygulanacak mevzuatı değiştiriyor.

Ekim 2008 öncesinde ilk kez sigortalı olan ve ilgili şartları taşıyan emekliler, özel sektörde SGDP kapsamında çalıştıklarında emekli aylıklarını almaya devam edebiliyor. Bu uygulamada emekli aylığından değil, çalışma karşılığında elde edilen prime esas kazanç üzerinden sosyal güvenlik destek primi alınıyor.

Ekim 2008 döneminden itibaren ilk kez sigortalı olan ve daha sonra yaşlılık aylığı bağlanan kişiler için farklı hükümler geçerli. SGK'nin açıklamasına göre bu gruptaki kişiler yeniden sigortalı çalışmaya başladıklarında, kanuni istisnalar dışında yaşlılık aylıkları takip eden ödeme dönemi başında kesiliyor.

KAMU KURUMLARINDA ÇALIŞAN EMEKLİLER İÇİN FARKLI KURALLAR VAR5335 sayılı Kanun'un 30. maddesi, emekli veya yaşlılık aylığı alan kişilerin belirli kamu kurumlarında aylıkları kesilmeden çalışmasını sınırlandırıyor. Bu kapsamda genel bütçeye dahil idareler, belediyeler, kamu iktisadi teşebbüsleri ve belirli kamu ortaklıkları yer alıyor.

Belediyeler tarafından kurulan işletmeler ile sermayesinin yüzde 50'sinden fazlası kamuya ait olan bazı ortaklıklar da düzenleme kapsamında bulunuyor. Ancak kanunda özel olarak belirtilen görevler ve çalışma biçimleri için istisnalar uygulanabiliyor.

Bu nedenle emekli olduktan sonra belediyede, kamu şirketinde veya başka bir kamu kuruluşunda işe başlayan kişinin durumunun, ilgili işyerinin hukuki statüsü ve görev koşulları esas alınarak incelenmesi gerekiyor. SGK GEÇMİŞTE ÖDEDİĞİ EMEKLİ MAAŞINI GERİ ALABİLİR Mİ?5510 sayılı Kanun'un 96. maddesi, fazla veya yersiz yapıldığı belirlenen sosyal güvenlik ödemelerinin geri alınmasına ilişkin hükümler içeriyor.

Geri ödeme koşulları, fazla ödemenin sigortalının kasıtlı veya kusurlu davranışından mı yoksa kurumun hatasından mı kaynaklandığına göre değişebiliyor. AYM'nin Veysel Kara kararında, tarafların birlikte kusurlu olması ve anaparanın geri istenmesi önem taşıdı.

Bununla birlikte karar, SGK'nın her durumda geçmiş maaşların tamamını ve faizlerini geri isteyebileceği anlamına gelmiyor. Borcun dayanağı, tahsil yöntemi, kurumun sorumluluğu, kişinin davranışı ve geri istenen tutarın oluşturduğu mali yük her uyuşmazlıkta ayrı ayrı değerlendirilmek zorunda.

ÇALIŞAN EMEKLİLER NELERE DİKKAT ETMELİ?Emekli olduktan sonra yeniden işe başlayanların yalnızca iş sözleşmesini değil, SGK'ye hangi sigortalılık statüsüyle bildirildiklerini de kontrol etmeleri önem taşıyor. Özel sektörde SGDP kapsamında çalışılması ile kamu kurumlarında normal sigortalılık hükümlerine tabi olunması aynı sonucu doğurmuyor.

Emekli aylığının kesilmesi gerektiği hâlde ödenmeye devam etmesi, ilerleyen yıllarda geçmişe dönük borç çıkarılması riskini ortaya çıkarabiliyor. Bu nedenle çalışma statüsü veya aylık ödemeleri konusunda tereddüt yaşayan kişilerin SGK'den yazılı bilgi alması önem taşıyor.

Öte yandan AYM'nin 5 Ekim 2017 tarihli kararı, 2026 yılında yürürlüğe giren yeni bir SGK düzenlemesi değil. Karar, geçmişte yaşanan somut bir uyuşmazlığa ilişkin olup çalışan emekliler bakımından mevcut mevzuatın ve bireysel koşulların değerlendirilmesi gerektiğini gösteriyor.