Mübadele döneminde kiliseden dönüştürülmüştü: Didim'in asırlık Hisarbey Camii restore ediliyor

Aydın’ın Didim ilçesinde duvarlarında meydana gelen açılma ve yapısal riskler nedeniyle 2022 yılında ibadete kapatılan Hisarbey Kilise Camii için restorasyon ihalesi 27 Ekim’de yapılacak. Rum Ortodoks kilisesi olarak inşa edilen ve mübadele sonrasında camiye dönüştürülen tarihi yapının, çalışmaların tamamlanmasının ardından yeniden ibadete açılması hedefleniyor.

Didim’in Hisar Mahallesi’nde, dünyaca ünlü Apollon Tapınağı’nın karşısında bulunan Hisarbey Kilise Camii, ilçenin çok kültürlü geçmişini günümüze taşıyan önemli tarihi yapılar arasında yer alıyor. Yaklaşık iki asırlık geçmişe sahip olan yapı, farklı inançların izlerini bir araya getirirken yıllar içinde geçirdiği değişimler ve restorasyon süreçleriyle de gündeme geliyor.

Duvarlarında tespit edilen yapısal sorunlar nedeniyle bir süredir kapalı olan tarihi caminin yeniden ayağa kaldırılması için yeni bir adım atılıyor.

Eski adı Yoran olan yerleşimde bulunan yapının, 1830’lu yıllarda bölgede yaşayan Rum Ortodoks toplumu tarafından kilise olarak inşa edildiği ve Aya Yani Kilisesi adıyla kullanıldığı belirtiliyor. Ana ve iki yan neften oluşan mimari düzeniyle dikkat çeken yapı, 1924 yılında Türkiye ile Yunanistan arasında gerçekleştirilen nüfus mübadelesinin ardından camiye dönüştürüldü.

Bölgedeki Rum nüfusun Yunanistan’a göç etmesi ve Balkanlar’dan gelen Müslüman Türklerin yerleşime başlamasıyla birlikte yapı yeni bir işlev kazandı. O tarihten itibaren Eskiköy Camii, Hisar Camii ve Hisarbey Camii isimleriyle anılan tarihi yapı, Didim’in kültürel mirasının önemli parçalarından biri haline geldi.

Sıralı moloz taş işçiliği, iç mekandaki sütunları ve kemerli yapısıyla öne çıkan cami, yıllar içinde çeşitli mimari değişiklikler geçirdi. 1980’li yıllarda ibadet alanının düzleştirilmesi amacıyla kilise mimarisinin temel unsurlarından apsis bölümünün yıkıldığı, ön cepheye ise ışık alması için üç pencere açıldığı belirtiliyor.

Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 2020 yılında yenileme çalışmaları gerçekleştirilen yapı, 2021 yılında yeniden ibadete açıldı. Ancak Temmuz 2022’de duvarlarında açılma ve yapısal riskler tespit edilmesi üzerine güvenlik gerekçesiyle tekrar kapatıldı.

Caminin kapalı kalması nedeniyle mahalle sakinleri ibadetlerini bir süre yakındaki eski okul binasında sürdürmek zorunda kaldı.

Yıllardır yeniden onarılması ve güçlendirilmesi beklenen tarihi yapı için 2026 yılında yeni bir süreç başladı. Aydın Valiliği İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğü tarafından caminin onarımı ve güçlendirilmesi amacıyla 2026 Yılı Yatırım Programı’na 7 milyon TL ödenek dahil edildi.

Aydın Vakıflar Bölge Müdürlüğü tarafından yayımlanan ilana göre, “Aydın İli, Didim İlçesi, Kilise (Hisarbey) Camii 2026-2028 Yılları Uygulama İşi” kapsamında restorasyon ihalesi 27 Ekim 2026 Salı günü saat 10.30’da gerçekleştirilecek.

İhale sürecinin tamamlanmasının ardından tarihi yapıda restorasyon ve güçlendirme çalışmalarına başlanması planlanıyor. Herhangi bir aksilik yaşanmaması halinde çalışmaların iki ila iki buçuk yıl içerisinde tamamlanması hedefleniyor.

Restorasyonun ardından Hisarbey Kilise Camii’nin yeniden ibadete açılması ve Didim’in tarihi mirası içindeki yerini koruması bekleniyor.