Gaziantep'in Yüzyıllardır Süregelen Düğün Gelenekleri: Çok Şaşıracaksınız

Zengin kültürel mirası ve köklü tarihiyle öne çıkan Gaziantep, asırlardır canlı tutulan ve nesilden nesile aktarılan büyüleyici düğün gelenekleriyle dikkat çekiyor. Zengin kültürel mirası ve köklü tarihiyle öne çıkan Gaziantep, asırlardır canlı tutulan ve nesilden nesile aktarılan büyüleyici düğün gelenekleriyle dikkat çekiyor.

İlk adım niteliğindeki kız bakma serüveninden gelin alma ritüellerine, düğün gecesindeki sembolik uygulamalardan özel görevlilere kadar her aşamada kendine has kuralları barındıran bu gelenekler toplumsal bağları güçlendiriyor. Yörede uygulanan takı protokolleri, bahşiş kuralları ve gelinin yeni evine girerken gerçekleştirdiği manevi semboller, Gaziantep düğün kültürünü Türkiye'nin en özgün geleneği haline getiriyor.

Kız İsteme, Takı Pazarlığı ve Nişan Hazırlıkları Gaziantep'te evlilik süreci "Düğür Gezme" olarak adlandırılan ve erkek annesinin akrabalarıyla birlikte gelin adayını evinde ziyaret etmesiyle başlar. Beğenilme durumunda çiçek ve çikolatalar eşliğinde "Düğür Gitme" yani resmi kız isteme merasimi gerçekleştirilir.

Söz kesildikten sonra yalnızca çok yakın akrabaların katıldığı "Söz Alma" aşamasında düğün takıları ve alışveriş listesi karara bağlanır. Yörede altın takıya büyük değer verilir; ekonomik duruma göre ailelerden en az 2 çift (4 adet) ile daha varlıklı ailelerde 4 çift (8 adet) bilezik, küpe, yüzük, saat ve gerdanlık talep edilir.

Nişan günü öncesinde "Beklik Takma" için detaylı bir pazar alışverişi yapılır. Nişanlılık süresince erkek tarafı; spring döneminde kuymak, Ramazan Bayramı'nda şeker, Kurban Bayramı'nda kurbanlık ve turfan meyve-sebzeleri jest olarak kız evine yollar.

Ayrıca karşılıklı hazırlanan nişan bohçalarının içerisine yazma, gömlek, mendil ve çoraplar konularak akrabalara dağıtılır. Eskiden düğünden 15 gün önce perşembe günleri kadınların toplanıp kına, gelinlik ve günlük elbiseleri kestiği "Esvap Biçme" adeti günümüzde yerini tamamen modern alışverişe bırakmıştır.

Ancak düğünden önceki perşembe günü yapılan "Yatak Biçme" geleneği sürdürülmektedir. İmece usulüyle gerçekleşen bu günde kadınlar çeyizlik yatak yüzlerini, döşekleri ve yorganları dikerken bir yandan çalgılar eşliğinde yemekler yenilip eğlenilir.

Düğünün Önemli Aktörleri ve Görev Bölüşümü Gaziantep düğünlerinde tüm organizasyonel ve finansal süreçler belirli kişilerin sorumluluğuna verilir. Her düğünün olmazsa olmazı olan ve evli kişilerden seçilen "Toy Beyi", düğün boyunca davulcuya, çalgıcıya, gelin çıkarken kapı bağlama ve kemer bağı bahşişlerine kadar tüm maddi bahşişleri ödemekle yükümlüdür.

Damadın kıyafetlerinden, berber giderlerinden, kına ve davulcu bahşişlerinden sorumlu olan "Sağdıçlar" ise Cumartesi gününden gerdek anına kadar damadın yanından ayrılmaz. Düğün günü yapılan "sağdıç çalma" oyununda sağdıç saklanır ve damadın elbiseleri çalınarak bahşiş karşılığı geri alınır.

Gelin tarafında ise kıyafetten süslenmeye kadar her aşamayla ilgilenen evli bir "Yenge" ile toy beyinin eşi yardımcı olur. Davetlileri ağırlamaktan, yemek ikramından ve tören akışından sorumlu olan "Maşta" isimli kadının yönlendirmelerine ve kararlarına ise düğündeki herkesin uyması zorunludur.

Pazar günü yapılan "Çeyiz Töreni" esnasında çeyizler davul zurna eşliğinde çıkarılır; sandığın üzerine oturan erkek çocuğuna bahşiş verilir. Çeyizin sergilendiği odalarda örtüler iğnelenerek yapılır ve damat tarafı misafirlere yemek ikram eder.

Çeyizde tescilli "Antep İşi" dokuması varsa kaynananın lahmacun hazırlatması esastır, aksi halde lahmacun menüye dahil edilmez. Kına Gecesi, Gelin Alma ve Sembolik Ritüeller Kına gecesinde kına tepsisi yedi genç kız tarafından gelinin etrafında döndürülür ve avcuna altın konulana kadar gelin elini açmaz.

Gaziantep kültüründe damada da kına yakılması yaygındır. Kına gecesini takip eden "Gelinci Günü" kadınların damadın evinde eğlenmesiyle başlar. Pazar sabahı saat 11'de başlayıp "Gelin Arkasına Gitmek" denilen gelin alma törenine damadın babası katılırken, annesi kesinlikle gitmez.

Gelin evden çıkarken kardeşinin bağladığı "Kemer Bağı" ve duvağın tutturulduğu "Baş Bağı" için yengeye bahşiş verilir. Gelin evden ayrılırken erkek tarafı çay bardağı, tabağı ve kaşığı alırken, kız tarafı arkalarından su döküp şeker, üzüm ve bozuk para saçar.

Gelin konvoyunun geçtiği yollar kesildiğinde koç veya bahşiş verilir; gelinin geldiğini kaynanaya önceden haber verene "İpekli" adı verilen kumaş hediye edilir. Oğlan evine ulaşan gelin arabadan inmeden önce erkek tarafından hediye talep eder.

Arabadan indirilen gelin, baba evinden getirdiği bardağı "baba evindeki tüm kötü huyları ayağımın altında kırdım" anlamında yere atıp kırar. Kapı eşiğine parmağıyla bal süren gelin "bu evde tatlı olayım" mesajı verir. Odaya girildiğinde ise damat mumlarla süslenmiş masada gelinin duvağını açarak "yüz bağı" niyetine altın veya bilezik takar.