Bakü-Yeni Delhi hattında normalleşme: Ortaklar değişmeden ilişkiler değişebilir mi?

Hindistan Dışişleri Bakanı Subrahmanyam Jaishankar’ın Ekim ayının son haftasında Bakü’de gerçekleştirdiği temaslar, 2 ülke arasındaki ilişkilerin yeniden geliştirilmesi yönünde önemli bir adım oldu. Hindistan’dan bir dışişleri bakanının 8 yıl aradan sonra Azerbaycan’ı ziyaret etmesi, bu temasların diplomatik önemi açısından dikkat çekici.

Azerbaycan’ın Pakistan’la yakınlığı, Hindistan’ın ise Ermenistan’la savunma iş birliği noktasında bir değişiklik görünmüyor. Buna rağmen Bakü ve Yeni Delhi, ikili ilişkilerini geliştirmek üzere yeniden aynı masaya oturdu.

Jaishankar’ın Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ve Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov’la yaptığı görüşmelerde ticaret, yatırım, enerji ve ulaştırmanın yanı sıra siyasi ve güvenlik konuları ele alındı. Bu ziyareti taraflar açısından stratejik bir eksen değişikliğinin işareti olarak okumak doğru değil.

Hindistan-Azerbaycan yakınlaşması, bölgesel ortaklıkların çözülmesinden çok, farklı stratejik ortaklıklara sahip 2 ülkenin anlaşmazlıklarını ikili ilişkilerinin diğer alanlarından ayrıştırma arayışına işaret ediyor. Dolayısıyla Bakü-Yeni Delhi hattındaki normalleşmenin başarısı, tarafların stratejik tercihlerinin birbirine yaklaşmasından ziyade, mevcut farklılıklara rağmen birlikte çalışabilme isteklerini gösteriyor.

Türkiye açısından da ziyaretin ortaya koyduğu soru: Türkiye-Azerbaycan-Pakistan yakınlığı, tarafların başka ülkelerle ilişkilerini ne ölçüde sınırlandırıyor? Haritadaki kamplar, masadaki gündem Son Karabağ Savaşı’yla Güney Kafkasya’da Türkiye, Azerbaycan ve Pakistan bir tarafta; Hindistan ve Ermenistan diğer tarafta şeklinde bir çerçeve ortaya çıktı.

Bu çerçeve, bölgedeki bazı güvenlik ilişkilerini görünür kılıyor. Ancak aynı ülkelerin ekonomi, ulaştırma ve diplomasi alanlarında da bütünüyle bu ayrışmaya göre hareket ettiğini varsaymak, bölgesel ilişkilerin karmaşıklığını gözden kaçırmamıza neden oluyor.

Gerçi iki ülke ilişkilerinin yakın geçmişi, siyasi gerilimlerin kontrol edilmediğinde farklı alanlara nasıl yayılabildiğini de gösterdi. Mayıs 2025’teki Hindistan-Pakistan çatışması sırasında Bakü’nün İslamabad’a verdiği diplomatik destek, Hindistan’da tepkiyle karşılanmıştı.

Hindistan’daki boykot çağrıları ve seyahat şirketlerinin Azerbaycan’a yönelik kararları, diplomatik anlaşmazlığın doğrudan turizm alanına taşınmasına yol açtı. Nitekim bu atmosferin de etkisiyle Azerbaycan’a gelen Hintli ziyaretçi sayısı 2024’te yaklaşık 244 binden 2025’te 167 bine geriledi.

Jaishankar’ın ziyareti tam da bu nedenle yalnızca yeni ekonomik fırsatlar aramakla ilgili değil; aynı zamanda bir alandaki anlaşmazlığın diğer alanlara ne ölçüde taşınacağını sınırlandırma çabası. Örneğin, Pakistan konusunda farklı düşünmek, enerji yatırımlarında birlikte çalışmayı engelleyecek mi?

Ermenistan’la savunma ilişkilerine yönelik itirazlar, düzenli siyasi temasların önüne mi geçecek? Görüşmelerin gündemi, tarafların bu ikilemi aşmak için ekonomik iş birliğinin yanında siyasi ve güvenlik meselelerini de doğrudan konuşmayı tercih ettiğini gösteriyor.

Hindistan Dışişleri Bakanlığı, terörizm ve ortak güvenlik tehditlerinin görüşüldüğünü belirtti. Jaishankar ayrıca Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış sürecine desteğini dile getirdi. Dolayısıyla taraflar ekonomik ilişkileri onarmayı hedeflerken siyasi sorunları da bütünüyle gündem dışında bırakmadı.

Hindistan açısından Bakü’nün önemi Yeni Delhi açısından Azerbaycan’ı yalnızca Pakistan’la ilişkileri üzerinden değerlendirmek, başka stratejik ve ekonomik çıkarları ikinci plana itmek anlamına geliyor. Enerji bunların başında yer alıyor.

Örneğin, Hindistan’ın enerji şirketi ONGC Videsh’in Azeri-Çırak-Güneşli petrol sahaları ile Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı’ndaki hisseleri, 2 ülke arasındaki ilişkinin dönemsel petrol ticaretinden ibaret olmadığını ortaya koyuyor. Bu nedenlerle Hindistan’ın Azerbaycan’da korunması ve geliştirilmesi gereken uzun vadeli yatırımları bulunuyor.

Azerbaycan’ın jeostratejik konumu da bu ilişkiye enerji sektörünün ötesinde bir anlam kazandırıyor. Rusya ve İran’la komşuluğu, Hazar üzerinden Orta Asya’ya ve Gürcistan üzerinden batıya uzanan bağlantıları, ülkeyi Hindistan’ın Avrasya’ya erişim arayışında önemli bir aktör hâline getiriyor.

Ziyarette Uluslararası Kuzey-Güney Ulaştırma Koridoru’nun ele alınması da Bakü’yle diyaloğun daha geniş bir bölgesel ulaşım ve ticaret gündeminin parçası olduğunu gösteriyor. Buradan Hindistan’ın siyasi itirazlarından vazgeçtiği sonucu çıkarılamaz.

Daha gerçekçi bir değerlendirme şu: Yeni Delhi, Azerbaycan’ın Pakistan’la yakınlığını dikkate alırken Bakü’yle iş birliğinin sağlayabileceği ekonomik ve jeopolitik imkânları da hesaba katıyor. Bu yaklaşımın sınırlarını ise ekonomik beklentiler ile güvenlik kaygılarının ne ölçüde birlikte yönetilebileceği belirleyecek.

Azerbaycan açısından ekonomik çeşitlendirme Bakü’nün yaklaşımını yalnızca Hindistan’ın diplomatik girişimine verilmiş bir karşılık olarak değerlendirmek eksik kalır. Azerbaycan açısından Hindistan’la ilişkilerin geliştirilmesi, büyük bir pazarla ekonomik bağları derinleştirme ve yeni yatırım alanları oluşturma fırsatı sunuyor.

Hindistan’ın Bakü Büyükelçiliğinin verilerine göre, ikili ticaret 2025’te yaklaşık 401 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti. Azerbaycan Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov ise 2026’nın ilk 9 ayında ticaret hacminin yaklaşık 600 milyon dolara ulaştığını açıkladı.

Bu rakamlar, ekonomik ilişkilerdeki toparlanmaya işaret ediyor. Görüşmelerde ilaç, tarım ve bilgi teknolojilerinin öne çıkması ise iş birliğinin enerji dışındaki sektörlere de yayılmak istendiğini gösteriyor. Eğitim, bilim, kültür ve turizm de bu kapsamda geliştirilmeye çalışılan alanlar arasında.

Tabii ki, bu konuşulan potansiyel iş birlikleri konusunda kısa sürede büyük sonuçlar alınacağı anlamına gelmiyor. Ancak ekonomik bağların farklı sektörlere yayılması, tarafların diyaloğu sürdürmek için daha fazla ortak çıkara sahip olmasını sağlayabilir.

Ekonomik bağlar siyasi anlaşmazlıkları ortadan kaldırmaz; ancak her gerilimde bütün iş birliğini durdurmanın maliyetini yükseltebilir. Bakü açısından Pakistan’la yakın ilişkilerini korumak ile Hindistan’la ekonomik iş birliğini geliştirmek, birbirini dışlayan tercihler olmak zorunda değil.

2 ülkeyle farklı alanlarda kurulan ilişkilerin birlikte yürütülebilmesi, Azerbaycan’ın ekonomik seçeneklerini çeşitlendirmesine ve diplomatik hareket alanını genişletmesine katkı sağlayabilir. Bu imkânın kalıcı kazanımlara dönüşmesi ise mevcut ortaklıkları korurken yeni iş birliği alanlarının ne ölçüde geliştirilebildiğine bağlı.

Ulaştırmada niyetten uygulamaya Ulaştırma, iki ülkenin çıkarlarının kesişebileceği bir başka alan. Azerbaycan’ın transit merkez olma hedefi ile Hindistan’ın Avrasya’ya erişim arayışı birbirini tamamlayabilir. Görüşmelerde Kuzey-Güney Koridoru’nun yanı sıra Bakü Limanı ve Alat Serbest Ekonomik Bölgesi’nin gündeme gelmesi, bu potansiyelin diplomatik temaslarda karşılık bulduğunu gösteriyor.

Bununla birlikte, harita üzerindeki elverişli konum tek başına işleyen bir ticaret güzergâhı oluşturmuyor. Siyasi desteğin altyapı bağlantılarına, kolaylaştırılmış sınır geçişlerine ve işletmeler açısından kullanılabilir lojistik seçeneklere dönüşmesi gerekiyor.

Bu nedenle ulaştırmadaki ilerlemeyi koridorların ortak açıklamalarda ne kadar sık anıldığıyla değil, taşımacılığın önündeki hangi engellerin kaldırıldığıyla değerlendirmek daha anlamlı. Bakü-Yeni Delhi yakınlaşmasının bu alandaki değeri de diplomatik temasların somut ekonomik bağlantılara ne kadar dönüşebileceğiyle yakından ilişkili.

Türkiye açısından nasıl okunmalı? Türkiye açısından yanıltıcı bir yaklaşım, Azerbaycan’ın Hindistan’la her temasını Ankara’ya veya İslamabad’a verilmiş bir mesaj olarak değerlendirmek olur. Böyle bir okuma, Bakü’nün kendi ekonomik ve diplomatik önceliklerini geri plana iter.

Ayrıca yakın ortaklıkları, tarafların başka ülkelerle ilişki kurmasını engelleyen bağlayıcı düzenlemeler gibi görme riskini taşır. Üstelik Ankara ile Yeni Delhi arasında da diplomatik diyaloğu geliştirmeye yönelik adımlar atılıyor.

Yaklaşık 4 yıllık aranın ardından, 8 Nisan 2026’da Yeni Delhi’de düzenlenen dışişleri istişarelerinde ticaret ve yatırım, turizm, teknoloji, enerji, eğitim ve kültür alanları ele alındı. Dışişleri Bakan Yardımcısı Berris Ekinci ile Hindistan Dışişleri Bakanlığı Sekreteri Sibi George’un başkanlık ettiği görüşmelerde, sınır aşan terörizmle mücadele ve bölgesel meseleler de gündeme geldi.

Taraflar, bir sonraki istişare turunun Türkiye’de yapılması konusunda anlaştı. Bu temaslar, Türkiye ile Hindistan arasındaki siyasi farklılıkların ortadan kalktığını göstermiyor. Ancak Ankara ve Yeni Delhi’nin de anlaşmazlıklara rağmen doğrudan iletişimi sürdürmeye ve ortak çalışma alanlarını genişletmeye önem verdiğini düşündürüyor.

Bu açıdan Bakü’nün Hindistan’la ilişkilerini geliştirmesini, Türkiye’nin dış politika yöneliminden kopuş olarak değerlendirmek daha da güçleşiyor. Her iki başkentin de Yeni Delhi’yle kendi öncelikleri doğrultusunda ilişki kurmaya çalıştığı daha esnek bir tablo ortaya çıkıyor.

Bunun karşısındaki yorum da aynı ölçüde sorunlu: Hindistan’la diyalog kurulduğu için Azerbaycan’ın mevcut ortaklıklarının önem kaybettiğini varsaymak. Bakü ziyaretinde kamuoyuna açıklanan gündem, böyle bir stratejik yön değişikliğine işaret etmiyor.

Açıklamalar, ikili ilişkilerin geliştirilmesine ve karşılıklı çıkar alanlarının genişletilmesine odaklanıyor. Bu nedenle Türkiye açısından daha sağlıklı bir soru, “Bakü kimden uzaklaşıyor?” değil, “Bakü’nün farklı aktörlerle ilişki kurabilmesi hangi sonuçları üretiyor?” olabilir.

Azerbaycan’ın dış politika hareket alanını genişletmesi, Türkiye ile stratejik ortaklığının alternatifi olmak zorunda değil. Bu ortaklığın dayanıklılığı da tarafların farklı aktörlerle ilişki geliştirebildikleri koşullarda nasıl sürdürüldüğü üzerinden değerlendirilebilir.

Diyaloğun bölgesel imkânları Jaishankar’ın Bayramov’u Hindistan’a davet etmesi ve karşılıklı temasların artırılması yönündeki isteklilik, Bakü görüşmelerine devamlılık kazandırılmak istendiğini gösteriyor. Siyasi istişarelerin düzenli hâle gelmesi ve ekonomik gündemin somut projelere dönüşmesi, bu açılımı daha dayanıklı bir zemine taşıyabilir.

Türkiye ve Azerbaycan’ın Hindistan’la geliştirdiği diyalog, yakın ortaklıkların üçüncü ülkelerle iş birliğini dışlamak zorunda olmadığını gösteriyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan da haziran ayında Singapur’da yaptığı açıklamada, Türkiye’nin Pakistan’la ilişkilerinin Hindistan’la iş birliğine engel olarak görülmemesi gerektiğini vurgulamıştı.

Ayrıca bazı sorunları “paranteze alarak” olumlu gündemde ilerlenebileceğini belirtmişti. Dolayısıyla Ankara-Yeni Delhi istişareleri ve Bakü’deki görüşmeler, bu yaklaşımın somut iş birliğine dönüşebileceği bir zemin sunuyor.

Bu temaslar, uygun siyasi koşullarda Hindistan-Pakistan ilişkilerinde yumuşamaya da dolaylı katkı sağlayabilir. Pakistan’la yakınlıklarını korurken Hindistan’la iletişimlerini geliştiren Ankara ve Bakü, karşılıklı kaygıların anlaşılmasını kolaylaştırabilir.

Bu ihtimal, kendiliğinden bir arabuluculuk rolü doğurmaz. Tabii ki bu yöndeki bir ilerleme öncelikle Yeni Delhi ile İslamabad’ın diyalog iradesine bağlı. Bakü ziyaretinin sunduğu imkân, ortakları değiştirmekten çok, farklı ortaklıklara rağmen iş birliğini genişletebilmekte yatıyor.

Bu yaklaşımın kalıcılığı, bütün görüş ayrılıklarının çözülmesinden değil, anlaşmazlıklar sürerken de iletişimin ve ortak çalışmaların korunabilmesinde. *Bu içerik serbest gazeteci veya konuk yazarlar tarafından hazırlanmıştır. Bu içerikte yer alan görüş ve ifadeler yazara aittir ve Independent Türkçe'nin editöryal politikasını yansıtmayabilir. azerbaycan Hindistan ÜMİT ALPEREN Doç. Dr. Ümit Alperen Independent Türkçe için yazdı Doç. Dr.