Türkiye’de Plaka Kodları Neye Göre Belirlendi?

Türkiye’de yollarda her gün milyonlarca aracın üzerinde gördüğümüz iki haneli plaka kodları, şehirlerin adeta kısa kimliği haline geldi. 06 Ankara, 34 İstanbul, 35 İzmir, 80 Osmaniye ve 81 Düzce denildiğinde hangi şehirden söz edildiği hemen anlaşılıyor.

Ancak plaka kodlarının nasıl belirlendiği konusunda yıllardır çeşitli söylentiler bulunuyor. Kimi şehirlerin numarasının nüfus büyüklüğüne, kimisinin tarihî önemine veya ekonomik gücüne göre verildiği düşünülüyor.

Oysa sistemin temelinde çok daha basit bir yöntem bulunuyor.

Plaka kodlarının temeli 1962’de atıldı

Türkiye’de bugünkü il plaka kodlarının temelini oluşturan düzenleme 27 Eylül 1962 tarihinde yayımlandı.

O tarihte Türkiye’de il statüsünde bulunan 67 şehir, alfabetik sıraya göre dizildi ve bu illere iki haneli taşıt plaka kodları verildi. MEB kaynaklarında da 1962'deki düzenlemeyle 67 ilin alfabetik sıraya göre kodlandırıldığı açıkça belirtiliyor.

Böylece listenin ilk sırasında bulunan Adana 01, son sırasında bulunan Zonguldak ise 67 oldu.

Bu sistem günümüzde hâlâ plaka kodlarının temelini oluşturuyor.

01 Adana neden oldu?

Plaka listesinin başlangıcında Adana bulunuyor.

1962’deki alfabetik sıralamada ilk sırada Adana yer aldığı için şehrin plaka kodu 01 olarak belirlendi.

Ardından sıralama şu şekilde devam etti:

01 Adana
02 Adıyaman
03 Afyon
04 Ağrı
05 Amasya
06 Ankara
07 Antalya
08 Artvin
09 Aydın
10 Balıkesir

Bu sıralama incelendiğinde ilk 10 plaka kodunun şehirlerin alfabetik sıralamasıyla büyük ölçüde örtüştüğü görülüyor.

Dolayısıyla 01’in Adana’ya verilmesinin nedeni şehrin nüfusu veya ekonomik büyüklüğü değil, alfabetik sıralamadaki ilk sırada bulunmasıydı.

Ankara neden 06?

Türkiye’nin başkenti Ankara’nın plaka kodunun 06 olması da aynı sistemle açıklanıyor.

Adana, Adıyaman, Afyon, Ağrı ve Amasya’nın ardından Ankara geldiği için başkentin plaka kodu 06 oldu.

Yani Ankara’nın 06 olması, başkent oluşuna özel olarak belirlenmiş bir kod değil.

İstanbul neden 34?

İstanbul’un 34 numaralı plaka kodunun hikâyesi de aynı.

1962 yılında iller alfabetik olarak sıralandığında İstanbul 34. sırada bulunuyordu.

Bu nedenle İstanbul’a 34 kodu verildi.

Şehrin tarihî önemi, nüfusu veya Türkiye’nin ekonomik merkezi olması plaka numarasının belirlenmesinde kullanılan kriterler arasında değildi.

Bugün 34 kodu İstanbul ile özdeşleşmiş olsa da numaranın ortaya çıkış nedeni alfabetik sıralamaydı.

01’den 67’ye kadar sistem nasıl işledi?

1962’de oluşturulan ilk sistemde 67 il bulunuyordu ve bu iller alfabetik olarak sıralandı.

Bu nedenle:

01 Adana, 02 Adıyaman, 03 Afyon, 04 Ağrı, 05 Amasya, 06 Ankara, 07 Antalya, 08 Artvin, 09 Aydın ve 10 Balıkesir şeklinde başlayan liste, 67 Zonguldak'a kadar devam etti.

Aynı sistem içinde 16 Bursa, 27 Gaziantep, 31 Hatay, 41 Kocaeli, 42 Konya, 48 Muğla, 52 Ordu, 54 Sakarya ve 63 Şanlıurfa gibi bugün bildiğimiz birçok kod da ortaya çıktı.

Burada önemli olan nokta, sıralamanın 1962’deki il adlarına göre yapılmış olması.

Plaka kodları neden 68’den sonra alfabetik gitmiyor?

Türkiye’de bugün 81 il bulunuyor ancak 68’den sonraki plaka kodlarına bakıldığında alfabetik sıralamanın bozulduğu görülüyor.

Bunun nedeni oldukça basit.

1962’de sistem oluşturulduğunda Türkiye’de 67 il vardı. Daha sonraki yıllarda yeni ilçeler il statüsüne yükseltildikçe bunlara mevcut sistemin devamındaki numaralar verildi.

Böylece:

68 Aksaray
69 Bayburt
70 Karaman
71 Kırıkkale
72 Batman
73 Şırnak
74 Bartın
75 Ardahan
76 Iğdır
77 Yalova
78 Karabük
79 Kilis
80 Osmaniye
81 Düzce

şeklinde günümüzdeki 81 illik plaka listesi oluştu.

Bu nedenle 80 Osmaniye veya 81 Düzce gibi numaraların bugünkü alfabetik sırayla hiçbir ilgisi bulunmuyor.

Şehirlerin isimleri değişince plakalar neden değişmedi?

Plaka kodlarının belirlenmesinde dönemin il isimlerinin kullanılması da günümüzde bazı il kodlarının neden ilk bakışta şaşırtıcı göründüğünü açıklıyor.

Örneğin 1962’de İçel adıyla listede bulunan şehir 33 numarayı aldı. Daha sonra ilin adı Mersin olarak değişti ancak plaka kodu 33 olarak kaldı.

Benzer şekilde plaka kodlarının oluşturulduğu dönemde ilin adı Maraş olduğu için 46 numarası verildi. Daha sonra Kahramanmaraş adını alan ilin plaka kodu değişmedi.

Şanlıurfa da plaka kodlarının belirlendiği dönemde Urfa adıyla listede yer alıyordu ve 63 numarasını aldı.

Bu nedenle bugün şehir isimleri değişmiş olsa da eski plaka numaralarının korunması, sistemin oluşturulduğu dönemin izlerini taşımaya devam ediyor.

Plaka kodu şehrin büyüklüğünü göstermiyor

Plaka numaralarıyla ilgili en yaygın yanlış anlamalardan biri de numaranın şehrin nüfusunu veya önem sırasını gösterdiği düşüncesi.

Oysa 06 Ankara, 34 İstanbul veya 35 İzmir gibi kodların belirlenmesinde şehirlerin nüfus sıralaması esas alınmadı.

Aynı şekilde 01 Adana’nın Türkiye’nin en büyük şehri olduğu anlamına gelmediği gibi, 81 Düzce’nin de 81. sırada yer alan bir şehir olduğu anlamına gelmiyor.

Plaka kodlarının şehirlerin tarihine açılan bir kapı olduğu görülüyor

Bugün araçların üzerinde gördüğümüz iki haneli rakamlar, aslında Türkiye'nin idari tarihinden önemli izler taşıyor.

01’den 67’ye kadar olan kodlarda 1962 yılındaki alfabetik sıralamanın etkisi açıkça görülürken, 68’den 81’e kadar olan kodlar Türkiye’nin sonraki yıllarda geçirdiği idari değişiklikleri yansıtıyor.

Bu nedenle plaka listesine dikkatli bakıldığında yalnızca araçların hangi ile kayıtlı olduğu değil, aynı zamanda Türkiye’nin il yapısının zaman içinde nasıl değiştiği de görülebiliyor.

Kısacası plaka numaralarının sırrı

Türkiye’de şehirlerin plaka kodlarının temel mantığı şöyle:

1962’de il olan 67 şehir → alfabetik sıralama → 01’den 67’ye kadar plaka kodları

1962’den sonra il olan şehirler → mevcut listenin devamı → 68’den 81’e kadar plaka kodları

Bu nedenle Ankara’nın 06, İstanbul’un 34, İzmir’in 35 olmasının temelinde özel bir ayrıcalık değil, 1962 yılında yapılan alfabetik sıralama bulunuyor.

Bugün şehirlerle özdeşleşen bu iki haneli kodlar ise yıllar içerisinde yalnızca trafik ve tescil amacı taşıyan numaralar olmaktan çıkarak kentlerin simgelerinden biri haline geldi.