Birecik’in 1816’daki sokakları ve Fırat geçişi İngiliz seyyahın kitabına girdi
- Şanlıurfa’nın Birecik ilçesi, yaklaşık iki asır önce İngiliz seyyah James Silk Buckingham’ın seyahat notlarında farklı yönleriyle yer aldı
Şanlıurfa’nın Birecik ilçesi, yaklaşık iki asır önce İngiliz seyyah James Silk Buckingham’ın seyahat notlarında farklı yönleriyle yer aldı. 1816 yılında Mezopotamya’ya yaptığı yolculuk sırasında bölgeyi inceleyen Buckingham, Fırat Nehri’ndeki tekne geçişlerinden geleneksel Türk evlerine, dar sokaklardan çeşmelere kadar pek çok ayrıntıyı 1827 yılında yayımlanan Travels in Mesopotamia adlı kitabında anlattı.
Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi’nde Yıldız Deveci Bozkuş tarafından 20 Haziran 2023’te yayımlanan akademik çalışma, seyyahın Birecik ve Urfa hakkındaki kayıtlarını tarihsel açıdan ele aldı. Araştırma, dönemin kent yaşamına ilişkin ayrıntıları günümüze taşıyan seyahatnamenin özellikle ulaşım ve mimari bakımından önemli tasvirler içerdiğini ortaya koyuyor.
Birecik’in eski sokakları ve evleri seyahatnamede yer aldı
Buckingham’ın Birecik anlatımında Türk evlerinin mimarisi, sokakların görünümü ve kentteki su yapıları önemli yer tutuyor. Seyyah, dar ve temiz olarak nitelendirdiği sokaklardan söz ederken evlerin üzerinde bulunan Maşallah yazılarını da kaydetti.
Çeşmeler, mezarlıklar ve su yolları da gözlemleri arasında bulunuyor. Bölgenin doğal yapısı, ağaçları ve taş oluşumları hakkında verdiği bilgiler, 19. yüzyılın başındaki Birecik’in yalnızca yerleşim düzenine değil, çevresine ilişkin de bir anlatı sunuyor.
Fırat Nehri’ndeki tekne geçişlerini ayrıntılarıyla anlattı
Buckingham’ın seyahatnamesinde öne çıkan bölümlerden biri, Birecik’teki Fırat geçişi oldu. Nehir üzerinde kullanılan teknelerin taşıdığı yükler, yolcuların oluşturduğu gruplar ve ulaşımın nasıl gerçekleştirildiği kitapta ayrıntılı biçimde anlatıldı.
Eserin Fırat geçişine ayrılan ikinci bölümünde, nehir üzerindeki geçişi gösteren tarihî bir gravür de bulunuyor.
Seyyah, Fırat’ın genişliğini Londra’daki Thames Nehri ile karşılaştırdı. Ayrıca Birecik’in antik dönemde Birtha adıyla anıldığını seyahat notlarında aktardı. Bu kayıtlar, bölgenin geçmişteki ulaşım ve yerleşim özelliklerine ilişkin tarihî bir bakış sağlıyor.
İki asırlık anlatım tarihsel bakış açısıyla değerlendiriliyor
Yıldız Deveci Bozkuş’un akademik araştırması, Buckingham’ın kayıtlarını dönemin tarihsel koşulları içinde değerlendiriyor. Çalışmada seyahatnamelerin kentlerin geçmişini anlamak açısından taşıdığı değer ele alınırken, yabancı seyyahların kişisel gözlemlerinin ve dönemin Batılı anlatılarındaki önyargıların da göz önünde bulundurulması gerektiği vurgulanıyor.
Buckingham’ın 1827 tarihli eseri, Birecik’in yaklaşık iki asır önceki sokaklarına, evlerine ve Fırat üzerindeki ulaşımına ilişkin tarihî bir anlatı sunuyor. Ancak seyahatnamede yer alan tasvirler, seyyahın kendi gözlem ve değerlendirmeleri olarak ele alınmalı.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Genel · Bölge: şanlıurfa/Birecik
Yayın: 20 Kasım 2026 15:45 · Kaynak: urfanatik.com