İhracatın yıldızı Türk somonu: Lezzetinin ötesinde hangi besin zenginliklerini barındırıyor?

Sedef BATI

Su ürünleri sektörünün Ekim ayında gerçekleştirdiği 275 milyon 650 bin dolarlık ihracatın yüzde 35'ini tek başına karşılayan Türk somonu, balık türleri arasında ihracat lideri oldu. Levrek hem de çipurayı geride bırakan Türk somonu, aylık ihracatta zirveye yerleşti.

Tüketicilerin somon balığı denilince kimisi ‘çok yağlı, diyetimi bozar mı?’ diye soruyor, kimisi ‘Norveç mi Türk somonu mu?’ ikileminde kalıyor. Peki gerçekten somon çok yağlı bir balık mı? Kilo aldırır mı yoksa kilo vermeye yardımcı mı?

Besin değerleri açısından Türk somonu ile Norveç somonu arasında fark var mı? Aklımıza takılan tüm soruları Diyetisyen Gülçin Işık’a sorduk.

Norveç somonu ve Türk somonu mu arasında hangi farklar var?

Gülçin Işık’la ilk olarak doğru tüketilen somonun kilo vermeyi kolaylaştıran ve sağlığı koruyan bir şifa deposu olduğunu söyledi ve Norveç somonu ile Türk somonu arasındaki farkları şöyle sıraladı:

Norveç somonu: Soğuk deniz balığı olduğu için yağ oranı ve dolayısıyla omega-3 (EPA/DHA) miktarı daha yüksektir. Ağızda dağılan, yoğun bir lezzeti vardır.

Türk somonu: Aslında iri bir gökkuşağı alabalığıdır. Yağ oranı daha düşüktür, eti sıkıdır. Bütçe dostudur, yerli protein ve omega-3 kaynağıdır.

Hem Norveç somonu hem de Türk somonu balıkları çiftlik ürünüdür. Genellikle Norveç somonunun açık denizlerde serbestçe avlanan bir deniz balığı olduğu sanılsa da, marketlerde ve restoranlarda tükettiğimiz bu balıkların büyük bir bölümü aslında deniz üzerine kurulu yapay kafeslerde, yani balık çiftliklerinde yetiştirilmektedir.

Sağlığa faydalarından bahseder misiniz?

Somonun kronik hastalıklara karşı güçlü bir kalkan olduğunu ifade eden Gülçin Işık, hangi hastalıklara karşı koruyucu etkiye sahip olduğunu anlattı:

Kalp ve Damar: Omega-3 yağ asitleri trigliseridi düşürür, tansiyonu dengeler, kalp krizi riskini azaltır.

Tip 2 Diyabet: somon, insülin duyarlılığını artırır. Kronik inflamasyonu baskılar. Şeker hastalığı riskini yönetmeye yardımcı olur.

Beyin Sağlığı: İçindeki DHA sayesinde hafızayı güçlendirir, Alzheimer ve depresyona karşı koruyu etki sağlar.

Yağlı balık, diyet listelerinde neden bu kadar sık görülür?

Gülçin Işık, kilo vermek isteyen danışanlarının ‘Hocam bu balık çok yağlı, kilo yapmaz mı?’ diye endişelendiklerini, kendi cevabının ise çok net bir şekilde HAYIR olduğunu, tam tersine kilo vermeyi kolaylaştırdığını söylediğinin altını çizdi ve bunun nedenlerini şu sözlerle anlattı:

Uzun süre tok tutar: Kaliteli proteini sayesinde tokluk hormonu leptini uyarır, kaçamakları önlemeyi sağlar.

Metabolizmayı hızlandırır: Vücut, somon proteinini sindirirken daha fazla kalori harcar. (termik etki)

Göbek yağlarına hedef alır: Omega-3 yağ asitlerinin, özellikle karın çevresindeki (visseral) yağlanmayı azaltmaya yardımcı olduğu klinik çalışmalarla kanıtlanmıştır.

Haftada ne kadar tüketmeliyiz?

Çocuklar (1-8 yaş): Haftada 1-2 kez, toplam 100-150 gram (beyin gelişimi için gerekli)

Yetişkinler ve yaşlılar: Haftada 2 kez, toplam 300-400 gram (kas ve eklem sağlığı için)

Somonun besin değerlerini ve Omega-3 içeriğini kaybetmemesi için en sağlıklı pişirme yöntemi hangisidir?

Fırın veya Buğulama: Somonu kızartmayın. Yüksek ısı omega-3’e zarar verir. En doğrusu; yağlı kağıtta max 180 derece fırınlamak veya buğulamaktır. Kendi yağı yeterlidir. İlave yağa gerek yoktur. Izgara olarak da tercih edilebilir.

Somonun vücuttaki emilimini ve faydasını artırmak için yanında hangi besinler ve sebzeler tercih edilmelidir?

C vitamini deposu sebzeler: Somonun yanına bol limonlu roka salatası, tere veya ıspanak ekleyebilirsiniz. C vitamini balıktaki besin öğelerinin biyoyararlılığını artırır.

Sülfürlü sebzeler: Brokoli, brüksel lahana, kuşkonmaz gibi sülfür içeren sebzeler de karaciğer sağlığını destekler.

Antikoksidan içeren besinler: Kırmızı soğan, pişmiş veya çiğ şekilde, ister balığın yanında ister salatanın içinde çok güçlü antioksidan etki sağlar. İçerisinde bulunan kuercetin ve bol C vitamini ile bağışıklık ve kalp sağlığına destek olmuş olur.

Somonda bulunan astaksantin ve D vitamininin cilt sağlığı, odaklanma ve zihinsel performans üzerindeki etkileri nelerdir?

Işıl ışıl bir cilt: somona pembe rengi veren astaksantin güçlü bir antioksidandır. Cildi UV ışınlarından korur ve yaşlanmayı geciktirir.

Yüksek Odaklanma: Doğal D vitamini kaynağı olan somon, zihinsel sisi dağıtır ve gün boyu enejik kalmanızı sağlar.

Somon tüketiminde ağır metal veya dip balığı riski var mıdır?

Somon yüzey balığı olduğu için cıva ve ağır metal riski oldukça düşüktür. Hamileler güvenle yiyebilirler.

Tütsülenmiş somon tüketimi riskli mi?

Dumanlanma işlemi kanserojen maddeler (PAH) oluşturabilir ve tuz oranı çok yüksektir. Hamileler, yüksek tansiyon ve böbrek hastaları uzak durmalıdır. Böyle bir durumu olmayanlar ise haftada en fazla 1 kez olacak şekilde keyif amaçlı tüketebilirler.