Ankara Zirvesi’nde Tokayev’den Rusya önerisi: Rusya da TDT'de yer alsın

Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) 13. Zirvesi, 29-30 Ekim’de Erdoğan’ın ev sahipliğinde Ankara’da yapıldı. 163 maddelik bildiri kabul edildi. Dönem başkanlığı Azerbaycan’dan Türkiye’ye geçti. Özbekistanlı Mirvohid Azimov genel sekreter oldu.

Zirveye Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve KKTC cumhurbaşkanları katıldı. Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Macaristan Başbakanı Peter Magyar katılmadı. Azerbaycan’ı Dışişleri Bakanı Ceyhun Bayramov temsil etti.

TOKAYEV’DEN RUSYA’YA İKİ SEÇENEKKazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, oturumda Rusya için yeni bir öneri sundu. Tokayev, iki seçenek ortaya koydu: “Teşkilatımızın itibarını artırmak amacıyla Rusya’nın niyetine olumlu yaklaşmanın ve kendisine bu formata katılmayı veya TDT’nin çalışmalarında gözlemci olarak yer almayı teklif etmenin doğru ve adil bir karar olacağını düşünüyorum.”Tokayev, Rusya’daki Türk halklarına ve Altay girişimine dikkat çekti:“Rusya bugün ‘Altay – Türk Medeniyetinin Beşiği’ projesini yürütüyor.

Kazakistan bu projeyi destekliyor. Rus dilindeki pek çok kelimenin Türkçe kökenli olduğunu biliyoruz. Genel olarak Rusya, Türk devletlerinin, yani teşkilatımızın bir parçası hâline gelirse bunun bütün ülkelerimize fayda sağlayacağını düşünüyorum.”2025’te oluşturulan TDT+ mekanizmasına Ankara Bildirisi’nde destek verildi.

Rusya için karar alınmadı.‘TDT ASKERÎ İTTİFAKA DÖNÜŞMEMELİ’Tokayev, Kazakistan’ın tutumunu da yineledi:“Bu yıl mayıs ayında Türkistan’daki üst düzey toplantıda Türk Devletleri Teşkilatının askerî bir ittifak olmadığını ve gelecekte de askerî bir ittifaka dönüşmemesi gerektiğini söylemiştim. Bu, Kazakistan’ın tutumudur.”Orta Koridor’a öncelik veren Tokayev, Rusya ve Çin bağlantılı güzergâhları da hatırlattı:“Bununla birlikte Kuzey-Güney Koridoru, ‘Bir Kuşak, Bir Yol’ projesi ve diğer ulaştırma güzergâhları da ülkemiz açısından oldukça yararlı ve verimli olmaya devam ediyor.” Böylece Astana, Türk devletleriyle işbirliğini Rusya ve Çin’le ilişkilerin alternatifi olarak görmediğini gösterdi.163 MADDELİK BİLDİRİDE NELER VAR?Türk Devletleri Teşkilatının (TDT) Ankara Zirvesi’nde kabul edilen 163 maddelik bildiride siyasi, ekonomik ve güvenlik alanlarında ortak hedefler belirlendi.

KKTC, Afganistan, Suriye, ulaştırma koridorları ve üçüncü ülkelerle ilişkiler öne çıktı. KKTC’nin 2022’de kazandığı gözlemci statüsü çerçevesindeki katkıları takdir edilirken diplomatik tanımaya yönelik yeni bir karar çıkmadı.

İki devletli çözüm ve egemen eşitlik ifadeleri de 14. maddede yer almadı. İşte öne çıkan maddeler:- KKTC (14. MADDE ÖZET)“Kıbrıs meselesinin, Ada’daki mevcut gerçekler temelinde müzakere edilmiş, karşılıklı olarak kabul edilebilir ve uygulanabilir bir çözüme kavuşturulması gerektiğini vurgularlar.

Türk Dünyasının ayrılmaz bir parçası olan Kıbrıs Türk halkının eşit ve özden gelen haklarını güvence altına alma yönündeki beklentileriyle dayanışma içinde olduklarını ifade ederler.”- AFGANİSTAN (16. MADDE ÖZET)“Afganistan’daki güvenlik ve siyasi durumu ve insani gelişmeleri yakından takip ederler; barışçıl ve istikrarlı bir Afganistan’ın TDT Üye Devletlerinin ve daha geniş bölgenin güvenliği ve refahı açısından önemini vurgularlar.

TDT’nin bu meselede kararlı ve eşgüdümlü çabalarını sürdürme iradesini yeniden teyit ederler.”- SURİYE (18. MADDE)“Suriye’nin toprak bütünlüğüne ve birliğine, ayrıca ülkenin güvenliğine, istikrarına ve yeniden imarına yönelik desteklerini yeniden teyit ederler.”- ORTA KORİDOR (46.

MADDE ÖZET)Bakü-Tiflis-Kars hattının etkin kullanımına, Çin-Kırgızistan-Özbekistan Demir Yolu ve Zengezur Koridoru’nun Orta Koridor’la bütünleştirilmesine destek verildi. Bildiride ayrıca ortak bir TDT Ulaştırma Koridorları Stratejisi hazırlanması teşvik edildi.

Sınır geçişleri, limanlar ve feribot hatlarındaki taşıma sürelerinin azaltılması istendi. Azerbaycan ile Kazakistan’ın 15 Ekim’de imzaladığı Orta Koridor anlaşmasına diğer üyelerin de katılabileceği belirtildi.- BM VE İİT (154.

MADDE ÖZET)TDT’nin BM Genel Kurulu ve İslam İşbirliği Teşkilatında gözlemci statüsü kazanması için ortak çabaların sürdürülmesi istendi. Teşkilatın uluslararası kuruluşlardaki temsilinin güçlendirilmesi hedeflenirken ilgili kurumların diplomatik girişimlerini artırması çağrısı yapıldı.- TDT+ (157.

MADDE)“Karşılıklı ilgi alanlarında “TDT+” formatı aracılığıyla ilgili dış taraflarla işbirliğinin geliştirilmesine özel önem atfederler.”2025’teki Gebele Zirvesi’nde oluşturulan TDT+ mekanizması, üye ve gözlemci olmayan ülkelerle işbirliğini geliştirmeyi amaçlıyor. Ankara Bildirisi mevcut mekanizmaya desteği yineledi.

Ancak Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in gündeme getirdiği Rusya’nın TDT+ formatına katılması veya gözlemci olması önerisi ortak bir karara dönüşmedi. SAVUNMA SANAYİİ KOLEJİ GÜNDEMDEAnkara Bildirisi’nde Türkiye’nin ev sahipliğinde TDT Savunma Sanayii Koleji programı kurulmasının değerlendirilmesi istendi.

Kolejin açılmasına henüz karar verilmedi. Liderler, 1 Ekim’de kabul edilen savunma sanayisi yol haritasına destek verirken ortak siber güvenlik mutabakatının ve TDT Siber Güvenlik Konseyi çalışmalarının hızlandırılmasını istedi.

LİDERLERDEN ORTAK PROJE ÇAĞRISI- Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan: KKTC ile temasların artırılmasını istedi, Türkmenistan’ı TDT’de tam üye görmek istediklerini söyledi. Ortak dijital ticaret platformu önerdi.- Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev: TDT+ için sektörel bakanlar toplantısı, 100 stratejik projelik ortak yatırım programı ve Türk Turizm Birliği önerdi.- Kırgızistan Cumhurbaşkanı Sadır Caparov: 2027 gayriresmî zirvesinin Kırgızistan’da düzenlenmesini istedi.- Türkmenistan Devlet Başkanı Serdar Berdimuhamedov: Hazar geçişli ulaştırma koridorunun kapasitesinin artırılması çağrısında bulundu.