Cebimizdeki gizli el: Enflasyon vergisi ve İzmit Çarşısı gerçeği

Eğitmen ve mali danışman Sinan Berkdemir, Kocaeli genelindeki ve Türkiye'deki madalyonun arka yüzünün bize bambaşka bir ekonomik gerçeği fısıldadığını söyledi

Karamürsel’de ikamet eden eğitmen ve mali danışman Dr. Sinan Berkdemir, zam dalgalarına ve ekonomideki gidişatla ilgili analizde bulundu. Dr. Berkdemir’in değerlendirmesini birlikte okuyalım; Son birkaç yıldır hemen her sabah yeni zam dalgalarıyla uyanıyor, market raflarındaki etiket değişimlerine yetişemiyoruz.

Yürüyüş Yolu'nda yürürken, Fethiye Caddesi'nde esnafla selamlaşırken ya da İzmit çarşısında alışveriş yaparken herkesin dilinde aynı ortak sitem var: Ne kadar çalışırsak çalışalım ne kadar zam alırsak alalım, cebimizdeki para daha hesabımıza yatmadan eriyip gidiyor. Bizlere tüm bunların küresel krizlerden ibaret olduğu söylense de Kocaeli genelindeki ve Türkiye'deki madalyonun arka yüzü bize bambaşka bir ekonomik gerçeği fısıldıyor.

Gelin, her gün çarşıda, pazarda ve ev sahibi karşısında hissettiğimiz bu ekonomik daralmanın perde arkasındaki mekanizmayı süslü ekonomi terimlerinden arındırarak konuşalım.

1. Paraya yakın olanın servetlendiği düzen: Cantillon etkisi

Ekonomi biliminde çok temel bir kural vardır: Cantillon Etkisi. Bu kural der ki; piyasaya ucuz ve bol kredi sürüldüğünde, bu para herkesin cebine aynı anda ve eşit miktarda girmez. Konuyu isterseniz biraz daha detaylandıralım:

Merkez bankaları para bastığında veya sisteme likidite sağladığında, bu taze para piyasaya ilk olarak bankalar, finans kuruluşları, büyük şirketler veya devlet yüklenicileri aracılığıyla girer. Bu aktörler, fiyatlar henüz yükselmemişken (eski fiyatlar üzerinden) bu parayı harcayarak gayrimenkul, hisse senedi veya hammadde gibi varlıkları toplarlar.

Yeni para ekonomide elden ele dolaşıp tabana yayıldıkça mal ve hizmetlere olan talebi artırır, bu da fiyatların (enflasyonun) yükselmesine yol açar. Sabit gelirliler, işçiler, emekliler ve küçük esnaf paraya en son ulaşan kesimdir.

Bu kişilerin eline para geçtiğinde, piyasadaki gıda, kira ve temel ihtiyaç ürünlerinin fiyatları çoktan yükselmiş olur. Dolayısıyla satın alma güçleri erir ve gizli bir servet transferiyle cezalandırılmış olurlar.

Ülkemizde de tam olarak yaşanan durum budur. Faizler yapay bir şekilde enflasyonun çok altına indirilince, basılan o ucuz ve devasa kredilere ilk ulaşanlar büyük sermaye grupları, holdingler ve dev müteahhitler oldu. Onlar paranın satın alma gücü henüz erimeden bu ucuz kredilerle gayrimenkule, arsaya ve mala koştular; servetlerini katladılar.

O basılan bol para süzüle süzüle, aylar sonra işçinin, memurun eline zamlı maaş olarak ulaştığında ise artık iş işten geçmişti. Market arabasındaki her şeyin fiyatı çoktan üçe, dörde katlanmıştı. Yani para, zengini mal mülk sahibi yaparken, sabit gelirliye sadece yüksek enflasyon olarak ulaşmıştı.

2. İzmit'te barınma rüyasının sonu: Konut ve kira krizi

Bu yapay düşük faiz ve kontrolsüz likidite bolluğunun en ağır faturası, en temel insani hak olan barınma sektörüne kesildi. Parası olanlar, tasarruflarını enflasyona karşı korumak için ev ve arsa spekülasyonuna girişti. Evler, kafamızı sokacağımız birer yuva olmaktan çıkıp birer borsa enstrümanına dönüştü.

Bugün geldiğimiz noktada, Türkiye'nin en pahalı ilk 5 şehri arasına giren Kocaeli'de yaşam maliyeti tavan yapmış durumda. İzmit merkezinde ortalama ev kiraları 23-25 bin TL bandını aşmış, ailelerin yaşayabileceği ortalama bir dairenin fiyatı ise asgari ücret sınırına dayanmıştır.

Eğer yeni bir ev tutacaksanız fiyatlar 25 bin TL’den başlıyor ve 180 bin TL’ye kadar uzanıyor. Yahyakaptan'da, Alikahya'da ya da Yenişehir'de bir memurun, bir öğretmenin, bir işçinin ömür boyu çalışsa da artık bir ev sahibi olabilme ihtimali neredeyse tamamen ortadan kalktı.

Sonuç olarak sabit gelirliler, maaşlarının neredeyse tamamını sadece kiraya vermek zorunda kalan, ev sahipleriyle mahkeme kapılarında sürünen çaresiz bir kiracılar ordusuna dönüştürüldü. Mülksüzler, kendi şehirlerinde parya haline getirildi.

3. İstihdamın görünmeyen yüzü:% 31'i aşan işsizlik

Ekonomi yönetimi bu politikalara sarılırken en büyük tezi "istihdamı korumak ve işsizliği bitirmek" üzerine kuruluydu. Buna karşılık resmi rakamlara bakıldığında, dar tanımlı işsizlik tek haneli seviyelerde gösterilerek bir başarı hikayesi yazılmak isteniyor.

Sanayinin kalbi olan Kocaeli'deki devasa fabrikaların kapılarına, iş arayan gençlerin çaresizliğine baktığımızda madalyonun arkası çok farklı. İş bulma ümidini kaybedenleri ve çalışmaya hazır olduğu halde iş aramayanları kapsayan geniş tanımlı işsizlik (âtıl işgücü oranı) yüzde 31’leri aşmış durumda.

Yani kağıt üzerinde herkes çalışıyor gibi görünse de her üç kişiden biri ya işsiz ya da geçinmesine yetmeyecek güvencesiz, geçici işlerde hayatta kalma mücadelesi veriyor. Özellikle yeni mezun üniversite gençlerinde işsizlik oranı%50’leri buluyor.

Aslında iş bulamadığı için ikinci üniversiteyi okuyanlar, yüksek lisans ve doktora yapanlar nedeniyle bu oran ne yazık ki olduğundan düşük diyebiliriz. Doktora yapıp iş bulamayanlar da bir başka yaramız. Şirketler geçmiş döneme ait TL cinsinden borçlarını enflasyonla eritip rekor kârlar açıklarken, istihdamın yükünü yine geniş halk kitleleri çekiyor.

4. Fiyat algısının çöküşü ve göreceli fiyat uçurumu

Bugün piyasadaki en büyük yıkım, açıklanan resmi rakamların çok üzerinde hissettiğimiz o devasa enflasyon baskısı ve bunun yarattığı derin güvensizliktir. Toplumda fiyat algısı tamamen çöktü. Neyin ucuz neyin pahalı olduğunu, fiyatları birbiriyle karşılaştırma yetimizi tamamen kaybettik.

Bunu en somut olarak sigara ve ekmek örneğinde görebiliyoruz. Vergilerle ve çarpık fiyatlamayla bugün bir paket sigara parasına 8 ekmek alabiliyorsunuz. Unun, emeğin ve üretimin fırındaki maliyet dengesiyle, piyasadaki diğer ürünlerin fiyat dengesi birbirine tamamen yabancılaştı.

Fiyat dengesizliği öyle absürt bir noktaya ulaştı ki, günümüzde İzmit'teki pastanelerde ve seyyar tezgahlarda bir simitin fiyatı, sofranın ana yükü olan ekmeğin fiyatını geçti. Fransız İhtilali döneminde halka atfedilen o meşhur "Ekmek bulamıyorlarsa pasta yesinler" sözü, bugün Kocaeli sokaklarında adeta tersinden hayat buluyor.

Zamanında muhalefetteyken çay-simit hesabı üzerinden iktidar eleştirisi yaparak meydanları dolduranların, bugün gelinen noktada halka söyleyecek tek bir sözü kalmıştır: "Simit pahalıysa, ekmek yiyin!" Temel katık olan simidin bile lüksleştiği bu çarpık düzende, asıl eriyen sadece paranın değeri değil, yılların siyasi vaatleri ve halkın geçim gerçeğidir.

Sonuç: Bir toplumun omurgası nasıl kırılır?

Tüm bu yaşananlar basit bir yönetim hatası ya da cehalet değildir. Bu, ne pahasına olursa olsun büyük şirketlerin bilançolarını kurtarmak için yapılmış net bir ekonomik tercihtir.

Ancak bu tercihin toplumsal maliyeti çok ağır olmuştur. Bir ülkede orta sınıfı; yani kendi emeğiyle geçinen milyonları yok ederseniz, toplumun omurgasını kırarsınız. Geldiğimiz noktada, İzmit'te bir kafede oturup iki bardak çay veya kahve içmenin maliyeti, esnaf lokantasındaki bir öğün sıcak yemek maliyetini bile aşar hale geldi. Lüks ile temel ihtiyaç arasındaki tüm çizgiler birbirine karıştı.

Bugün bir kafede çay içerken bile fiyatına bakıp tereddüt ediyorsanız, ev ya da araba almak artık sadece çocukluk rüyası gibi geliyorsa, bu sizin başarısızlığınız değil. Bu, ekonomideki güvensizliğin ve emeğinizin görünmez çarklar arasında eritilmesinin doğrudan sonucudur.

Son bir ayda kocaeligazetesi.com.tr sitesinde 3.195.280 gerçekleşti.

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Profil, Boru, sac satışı yaptığımız firmamıza depo ve sevkiyat elemanı aranıyor. Çalışma saatlerimizHafta içi. 08:30-18:00Cumartesi 08:30-15:00Yol...

İzmit sanayi sitesinde yer alan firmamız için Şoför arıyoruz C sınıf ehliyete sahip 6 teker Isuzu kamyon kullanabilecek. Çalışma saatlerimizHafta içi...

AHŞAP PALET VE KERESTE FABRİKASINDA ÇALIŞACAK 20-45 YAŞ ARASI MARANGOZLAR PALET ÇAKIM USTALARI VE AHŞAP USTALARI ALINACAKTIR. KARTEPE+İZMİT+BAŞİSKELE...

Hızlıca eleman bulmak mı istiyorsunuz? Tam yerindesiniz. İlanınızın burada ve basılı gazetemizde çıkmasını ister misiniz? İlan metninizi ilanservis...