Siverek Zazacasındaki Arapça kelimeler araştırıldı! Günlük konuşmalarda hangi sözcükler var?
- Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde konuşulan Zazacadaki Arapça kökenli kelimeler üzerine yapılan akademik araştırmada, günlük yaşamda kullanılan çok sayıda sözcük incelendi
Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde konuşulan Zazacadaki Arapça kökenli kelimeler üzerine yapılan akademik araştırmada, günlük yaşamda kullanılan çok sayıda sözcük incelendi. Çalışmada avlu anlamındaki ‘hewş’, kayısı anlamındaki ‘mışmış’, haber anlamındaki ‘xeber’ ve horoz anlamındaki ‘dîk’ kelimeleri örnekler arasında gösterildi.
Mehmet Bölükbaşı tarafından hazırlanan araştırma, 27 Aralık 2020 tarihinde Nüsha dergisinde yayımlandı.
Şanlıurfa’nın Siverek İlçesinde Konuşulan Zazacada Yer Alan Arapça Kelimeler başlıklı makalede, Arapçadan Zazacaya geçen sözcükler ve bunların anlamları incelendi. Araştırmacı, kelime örneklerini birebir görüşmeler, günlük konuşmalardan yapılan derlemeler ve sözlük taramasıyla değerlendirdi.
Siverek Zazacasında kullanılan kelimeler sıralandı
Araştırmanın 154. sayfasındaki tabloda, Arapçadan Siverek Zazacasına anlamı değişmeden geçtiği belirtilen sözcüklere yer verildi. Bunlar arasında ‘belaş’ bedava, ‘cemed’ buz, ‘leymun’ limon ve ‘sewt’ ses anlamıyla kaydedildi.
Tabloda akrabalık ilişkileri ve günlük işlemlerle ilgili kelimeler de bulunuyor. Araştırmacının sınıflandırmasına göre ‘xal’ dayı, ‘qeyd’ kayıt, ‘icar’ kira anlamında kullanılıyor. ‘Simsar’ ise alıcı ile satıcı arasında aracılık yapan kişiyi ifade ediyor.
Çalışmada yalnızca anlamı korunan sözcükler ele alınmadı. Arapçadan geçerken anlam değişikliğine uğradığı belirtilen kelimeler de ayrı bir bölümde incelendi.
Kelime örnekleri günlük konuşmalardan derlendi
Mehmet Bölükbaşı, araştırmasında birebir görüşme ve doküman analizi yöntemlerinden yararlandı. Kelime örneklerinin önemli bölümü, çalışmanın hazırlandığı dönemde 66 yaşında olduğu belirtilen Yıldız Bölükbaşı ile Siverek halkının günlük konuşmalarından seçildi.
Derlenen sözcükler Zazaca-Türkçe sözlük taramasıyla da desteklendi. Makalede Siverek’te konuşulan Zazaca, Güney Zazacası kapsamında değerlendirildi. Kuzey ve Merkez Zazacası da diğer bölgesel dil grupları olarak ele alındı.
Arapça ile Zazaca arasındaki tarihî etkileşim incelendi
Araştırmacı, iki dil arasındaki etkileşimi bölgenin tarihî geçmişiyle birlikte değerlendirdi. Makalede, 640 yılında İyâz b. Ğunm komutasındaki Arap-İslam ordularının bölgeye hâkim olması ve 656 yılında Arap kabilelerinin yerleşmesi, dil temasının tarihî arka planı içinde aktarıldı.
Bu tarihler araştırmacının başvurduğu tarihî kaynaklara dayanan değerlendirmeler arasında yer alıyor. Çalışma, Siverek’teki dil etkileşiminin kesin olarak bu yıllarda başladığını ortaya koyan bir tarih belirlemesi yapmıyor.
1933 yılında Şam’da yayımlanan Zazaca Mevlid de araştırmada yer aldı
Makalede Siverek’in yazılı dil geçmişine ilişkin bir eserden de söz edildi. Siverek’te müftülük yaptığı belirtilen Osman Es’ad Efendiyo Babıj’ın Siverek Zazacasıyla, Arap alfabesini kullanarak kaleme aldığı Mevlid’in 1933 yılında Şam’da yayımlandığı aktarıldı.
Nüsha dergisinin 20. cilt, 51. sayısında yayımlanan araştırma, 147-160. sayfalar arasında yer alıyor. Çalışmada kaydedilen kelimeler, derlemenin yapıldığı dönemin dil kullanımını yansıtıyor.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Eğitim · Bölge: şanlıurfa/Siverek
Yayın: 17 Kasım 2026 16:50 · Kaynak: urfanatik.com