Temiz sanayi yatırımlarında Çin ve yeni endüstriyel güne kuşağı Avrupa'yı geçti

Yıllardır yapılan yatırımlara, politika ilerlemelerine ve iklim taahhütlerine rağmen Avrupa, temiz sanayi yarışında geride kalmış durumda. Enerji yoğun sanayilerin karbonsuzlaştırılması için çalışan kâr amacı gütmeyen Mission Possible Partnership'in (MPP) yeni araştırmasına göre Çin ve sayıları giderek artan gelişmekte olan ülkeler, AB ve ABD dahil Batılı ülkelerden daha fazla temiz sanayi projesi için finansman sağlıyor.

Çin'in hakimiyeti yeni yatırımların ötesine de uzanıyor. Ülke, dünyada halihazırda faaliyette olan ya da inşaatı süren tüm temiz sanayi tesislerinin yüzde 49'una ev sahipliği yapıyor. Bu yatırımlar yalnızca emisyonları etkilemekle kalmayabilir.

Fabrikalar ve işlerin nereye gideceğini, yakıtı kimin üretip tedarik edeceğini ve hatta küresel güç dengesi üzerinde kimin söz sahibi olacağını da belirleyebilir. Çin, temiz sanayi yatırımlarında öne geçiyorMPP'ye göre geçen yıl dünya genelinde, ihtiyaç duydukları finansmanı bularak ilerleme kararı alan rekor sayıda 36 büyük temiz sanayi projesi oldu.

Bu projelerin 23'ü Çin'de gerçekleşti ve toplam değerleri 40 milyar avronun üzerinde. MPP, Çin'in temiz sanayilerdeki hızlı büyümesini yıllardır uygulanan destekleyici politikalara, yenilenebilir enerji altyapısına ve alternatif yakıtlara yönelik artan talebe bağlıyor.

Örneğin bugün Çin, fosil yakıtlar yerine biyokütle veya yenilenebilir hidrojen kullanılarak üretilebilen daha düşük emisyonlu metanol için dünya üretim kapasitesinin yüzde 90'ından fazlasını tek başına oluşturuyor. Ayrıca düşük karbonlu elektrik kullanan, yani enerji için fosil yakıtlara dayanmayan daha temiz alüminyum üretimindeki küresel kapasitenin yüzde 40'ından fazlası da Çin'de bulunuyor.

Çin'in ayak izi sınırlarının ötesinde de kendini gösteriyor. Ağustos 2025'te Güneydoğu Asya'nın en büyük rüzgar santrali Laos'ta faaliyete geçti. Tayland liderliğindeki bir konsorsiyuma ait Monsoon Wind projesi, Vietnam'ın imalat sektörüne elektrik sağlamak için Çin yapımı 133 türbin kullanıyor.

Daha fazla ülke fosil yakıt ithalatını azaltmanın yollarını aradıkça Çin, Temiz Hava ve Enerji Araştırmaları Merkezi'nden (CREA) Belinda Schäpe'nin ifadesiyle önemli bir temiz teknoloji tedarikçisi haline geliyor."Bu durum Çin için önemli ekonomik fırsatlar yaratıyor ve özellikle yükselen ekonomilerde ülkenin jeopolitik etkisini güçlendirebilir."'Sanayi güneş kuşağı' hızla büyüyorTemiz sanayide ilerleme kaydeden tek ekonomi Çin değil. Afrika, Asya ve Latin Amerika genelinde, MPP'nin "sanayi güneş kuşağı" olarak adlandırdığı ülkeler, bol yenilenebilir enerji kaynakları sayesinde yatırım çekiyor.

Son bir yılda, yükselen ekonomilerdeki altı proje daha 4,7 milyar avroluk yatırım aldı, bu da gelişmiş ekonomilerde gerçekleştirilen 4,3 milyar avroluk anlaşmaları geride bıraktı. Örneğin Kenya, Afrika'nın ilk jeotermal enerjili yeşil gübre tesisini geliştiriyor.

Rift Vadisi'nde bulunan tesisin her yıl 200 bin ila 300 bin ton gübre üretmesi ve bunun büyük bölümünü yerli çiftçilere sağlaması hedefleniyor. Paraguay da daha temiz bir gübre tesisi için finansman sağladı. Bu arada Güney Afrika'da yatırımcılar, yakalanmış karbondioksit ve yenilenebilir elektrikten sentetik sürdürülebilir havacılık yakıtı (SAF) üreten dünyanın ikinci ticari projesine destek verdi.

MPP raporu, yükselen ekonomilerde geliştirilmekte olan 281 projenin daha bulunduğunu ekliyor. MPP CEO'su Faustine Delasalle, "Bu yıl yeni sanayi güneş kuşağı, temiz sanayi planlarını finanse edilmiş tesislere dönüştürme hızında ilk kez Avrupa'yı geride bıraktı" diyor.

"Kenya'daki jeotermal enerjili gübreden Brezilya'daki sürdürülebilir havacılık yakıtlarına kadar, yenilenebilir kaynakları zengin ülkeler doğal varlıklarını fabrikalara, işlere ve gelire dönüştürüyor."Avrupa temiz sanayi yarışında yetişebilir mi? Geride kalsa da AB, yarışı bırakmış değil.

Şubat 2025'te blok, Avrupa'da temiz üretimi desteklemek, enerji maliyetlerini düşürmek ve çelik ile kimya gibi sanayilerin sera gazı emisyonlarını azaltmasına yardımcı olmak için 100 milyar avronun üzerinde kaynak seferber etmeyi taahhüt eden Clean Industrial Deal girişimini başlattı. Şimdi ise AB milletvekilleri, yeni fabrikalara onay süreçlerini hızlandırmayı ve Avrupa yapımı, düşük karbonlu ürünlere olan talebi artırmayı amaçlayan Industrial Accelerator Act (kaynak İngilizce) üzerinde müzakere ediyor.

Avrupa politikaları, geçen yıl dünya genelindeki temiz sanayi yatırımlarının üçte birini oluşturan SAF yatırımlarını teşvik etmeye de yardımcı oldu. 2025'ten bu yana AB havaalanlarındaki akaryakıt tedarikçilerinin, sağladıkları havacılık yakıtının en az yüzde ikisini SAF (kaynak İngilizce) olarak sunmaları zorunlu."Avrupa ve ABD'nin hâlâ önemli sanayi ve teknolojik üstünlükleri var" diyor Schäpe.

Schäpe, Ember'ın yakın tarihli bir raporuna atıfla Avrupa'nın halihazırda her yıl ihtiyaç duyduğunun yaklaşık iki katı kadar elektrikli araç ve rüzgar türbini, neredeyse üç katı kadar da ısı pompası üretebildiğini söylüyor. CREA'nın en yeni araştırmasına (kaynak İngilizce) göre Çin toplamda daha fazla elektrikli araç ihraç ediyor olsa da özellikle Almanya'nın da aralarında bulunduğu diğer ülkelerin ihracatının toplam değeri, Çin'den yapılan ihracattakinden çok daha hızlı arttı.

Yine de bu tür ürün ve projelere yönelik yatırım, dünyanın her yerinde büyük bir engel olmaya devam ediyor. MPP, toplamda yaklaşık 4,3 trilyon avro tutarında potansiyel yatırım anlamına gelen 800'den fazla önerilen temiz sanayi projesini izliyor ve bunların henüz finansman bulamadığını, bunun çoğu zaman belirsiz politikalar ya da müşterilerin daha uzun vadeli alım anlaşmaları yapmaya yanaşmaması nedeniyle olduğunu belirtiyor.

Delasalle, "Bugünkü zorluk ölçek ve hız" diyor. "Son 12 ayda rekor sayıda nihai yatırım kararı gördük, ancak her yıl finanse edilen [üretim] tesislerinin sayısını onlar seviyesinden yüzlere çıkarmamız gerekiyor."