Turizmde Rekor Gelirler Tarihî Mahallelerin Sosyal Dokusunu Zorluyor

Türkiye turizm sektöründe elde edilen yüksek ziyaretçi sayıları ve döviz gelirleri, ülkenin ekonomik hedefleri arasında öncelikli yer tutuyor. Ancak İstanbul’un tarihî merkezleri olan Eminönü, Sultanahmet, Sirkeci ve Süleymaniye gibi bölgelerde, bu büyümenin yerel halk üzerindeki yansımaları tartışmalara yol açıyor.

Turist odaklı fiyatlandırma anlayışı, bölge esnafının yerli müşteriye olan yaklaşımını değiştirirken, temel tüketim maddelerine erişimi de zorlaştırıyor. Bölgedeki ticari yapı, yerel ihtiyaçları karşılamaktan ziyade turistik taleplere göre şekilleniyor.

Geleneksel dükkânların yerini hediyelik eşya mağazalarının alması ve gıda ürünlerinde gramajların düşürülüp fiyatların artırılması, yerli halkın kendi mahallesinde turist tarifesiyle karşılaşmasına neden oluyor. Bu durum, sadece alışverişi değil, barınma imkânlarını da doğrudan etkiliyor; konutların kısa süreli turistik konaklama tesislerine dönüştürülmesi, kira fiyatlarını yerel halkın ödeme gücünün üzerine çıkarıyor.

Turizmin yarattığı bir diğer kritik sorun ise altyapı üzerindeki aşırı yüklenme olarak öne çıkıyor. İstanbul'a 2026 yılının ilk dokuz ayında gelen 14,3 milyonu aşkın yabancı ziyaretçinin yanı sıra yerli turistler ve günübirlik çalışanlar, tarihî yarımadanın kanalizasyon, su şebekesi, ulaşım ve kamusal alanlarını yoğun bir şekilde kullanıyor.

Ancak belediye bütçelerinin dağıtımında temel alınan 5779 sayılı Kanun, yerleşik nüfusu esas alıyor ve bu yoğun günlük ziyaretçi trafiğinin yarattığı maliyeti karşılamakta yetersiz kalıyor. Yetkililer ve uzmanlar, bir destinasyonun başarısının sadece ziyaretçi sayısıyla değil, bölge sakinlerinin yaşam kalitesiyle ölçülmesi gerektiğini vurguluyor.

Mahalle kültürünün ve esnafın korunmasının, turistik değerin sürdürülebilirliği açısından hayati önem taşıdığı belirtiliyor. Yerel halkın bölgeden ayrılmak zorunda kalması, turizmin temelini oluşturan tarihî dokunun yapay bir dekora dönüşme riskini beraberinde getiriyor.

Bu sorunların çözümü için turizm yoğunluğu yüksek bölgelerde bir 'taşıma kapasitesi endeksi' oluşturulması öneriliyor. Bu endeksle atık üretimi, su tüketimi ve ulaşım hareketliliği gibi unsurların ölçülmesi hedefleniyor.

Ayrıca, belediyelere aktarılan kaynakların fiilî hizmet yüküne göre yeniden düzenlenmesi ve yerel halkın barınma hakkını koruyacak planlama tedbirlerinin hayata geçirilmesi, bölgedeki dengesizliğin giderilmesi adına atılması gereken adımlar arasında görülüyor.