Düğünlerde oynuyoruz ama hikâyeleri bambaşka: Ankara havaları aslında ne anlatıyor?
- Ankara denildiğinde akla gelen Misket, Fidayda, Hüdayda ve Mor Koyun bugün düğünlerin, eğlencelerin ve Ankara kültürünün en bilinen ezgileri arasında
Ankara denildiğinde akla gelen Misket, Fidayda, Hüdayda ve Mor Koyun bugün düğünlerin, eğlencelerin ve Ankara kültürünün en bilinen ezgileri arasında. Ancak hareketli ritimleri nedeniyle yalnızca eğlenmek için ortaya çıktıkları düşünülse de bu eserlerin geçmişine bakıldığında çok farklı bir tablo ortaya çıkıyor.
Bazılarının temelinde aşk ve ölüm, bazılarında kavuşamama ve sevda sitemi, bazılarında ise eski Ankara’nın Seymen, cümbüş ve oturak kültürü bulunuyor. Bugün “Ankara havası” denildiğinde akla gelen müzik biçimi de yüzyıllardır hiç değişmeden kalan tek bir gelenek değil; farklı dönemlerde yeni icracılar, eğlence mekânları ve kent kültürüyle yeniden şekillenen bir müzik dünyası.
Ankara İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Misket ve Fidayda’yı Ankara’nın yaşayan somut olmayan kültürel mirası içindeki türkü ve oyun havaları arasında gösteriyor. Seymenlik geleneğini de Ankara’nın kültürel kimliğinin temel unsurlarından biri olarak tanımlıyor.
MİSKET: BUGÜN OYNANIYOR AMA TEMELİNDE HÜZÜNLÜ BİR HİKÂYE VARAnkara oyun havaları arasında geçmişi en çok merak edilen eserlerin başında Misket geliyor. Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın Kültür Portalı’ndaki kayıtta Misket için açık biçimde “yıllar önce yaşanmış gerçek bir aşkı dile getirir” ifadesi kullanılıyor.
Oyun üç veya dört kişiyle oynanıyor; duruş, yürüyüş ve sekiş temel hareketlerini oluşturuyor. Akademik kaynaklarda ise hikâye biraz daha belirginleşiyor. Söylem ve Temsil Arasında Ankara başlıklı çalışmada Misket’in, Misket adlı genç bir kızın ölümü üzerine yakılan bir ağıtken daha sonra oyun havasına dönüştüğü belirtiliyor.
Dolayısıyla bugün düğünlerde neşeyle oynanan Misket’in arkasında aslında bir aşk ve ölüm anlatısı bulunuyor. Ancak Misket’in hikâyesinin internette ve sözlü kültürde anlatılan farklı versiyonları var. Çoban, ağa oğlu veya genç kızın ölümüyle ilgili ayrıntılar kaynaktan kaynağa değişiyor.
Bu nedenle doğrulanabilen en güvenli bilgi, Misket’in aşk ve ölüm temalı bir anlatıyla ilişkili olduğu ve zamanla oyun havası kimliği kazandığı. FİDAYDA: HAREKETLİ EZGİNİN SÖZLERİNDE SEVDA SİTEMİAnkara’nın belki de en kolay tanınan havalarından biri Fidayda, diğer adıyla Hüdayda.
TRT Türk Halk Müziği repertuvar belgesinde eser “Fidayda (Hüdayda)” adıyla kayıtlı. Eserin yöresi Ankara olarak gösteriliyor. Kaynak kişiler Sadık Ergun ve Bayram Aracı; derleyen ve notaya alan kişi ise Nida Tüfekçi. Fidayda’nın söz dünyası, müziğin hareketli karakterinden çok daha hüzünlü.
Türküde sevilen kişinin ağlatılması, sevgili uğruna harcanan para ve karşılık bulmayan sevda anlatılıyor. Nakaratta sevgili uğruna “beş yüz altın” harcandığından, buna rağmen sevilen kişinin geri dönmediğinden yakınılıyor.
Yani bugün coşkuyla oynanan Fidayda’nın merkezinde aslında sevgiliye duyulan bağlılık, kavuşamama ve sevdanın insana yüklediği bedel bulunuyor. HÜDAYDA İÇİN KÜLTÜR ENVANTERİNDE FARKLI BİR ANLATI VARFidayda ile birlikte kullanılan Hüdayda adı için Kültür Portalı’nda ayrıca bir halk oyunu kaydı bulunuyor.
Bakanlığın Kültür Portalı, Hüdayda’yı “Ankara’nın en eski oyunu” olarak tanımlıyor. Geleneksel anlatıya göre oyun, adını padişaha rakkaselik yaptığı aktarılan Fatma isimli bir kadından alıyor. Hüdayda iki kişiyle oynanıyor; karşılıklı ağır gezinme, sekiş ve efe figürleri oyunun belirgin özellikleri arasında.
MOR KOYUN: EFSANEVİ BİR AŞKTAN OYUN HAVASINAEski Ankara eğlence kültüründe önemli yeri olan eserlerden biri de Mor Koyun. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Mor Koyun’un “efsanevi bir aşk hikâyesinden doğduğunu” belirtiyor. İki ile dört kişiyle oynanan oyunda karşılıklı açılıp kapanma figürleri öne çıkıyor.
Dört oyuncunun bir noktada birleşip ardından açılması ise “gül goncası” motifine benzetiliyor. Ancak Misket’te olduğu gibi Mor Koyun için de halk arasında farklı hikâye anlatımları bulunuyor. Kültür Portalı eserin bir aşk hikâyesinden doğduğunu doğruluyor fakat olayın bütün ayrıntılarını tarihsel gerçek olarak ortaya koyan tek bir kayıt bulunmuyor.
Bu nedenle Mor Koyun için en güvenli ifade, Ankara kültür hafızasında efsaneleşmiş bir aşk anlatısından doğan oyunlardan biri olduğu.“ANKARA’NIN BAĞLARI” ASLINDA ANKARA TÜRKÜSÜ OLMAYABİLİRİşin en şaşırtıcı bölümlerinden biri ise bugün Ankara ile neredeyse özdeşleşen “Ankara’nın Bağları”.Cumhuriyetin 100. Yılında Ankara Armağanı Ansiklopedisindeki çalışmaya göre eserin temelinde bulunan “İp Attım Ucu Kaldı” türküsü Ankara yöresine ait değil.
Araştırmada, Seyit Çevik’ten derlenip notaya alınan eski metinde “Ankara’nın bağları” ifadesinin bulunmadığı belirtiliyor. Bugün herkesin bildiği “Ankara’nın bağları, büklüm büklüm yolları” bağlantısının ise Ankaralı Coşkun’un icrasında esere eklendiği aktarılıyor.
Türkünün eski sözlerine bakıldığında ana duygu da eğlenceden çok aşk acısı. Metinde sevdiği kişinin başkası tarafından alınmasından ve bunun ardından yaşanan üzüntüden söz ediliyor. Böylece kökeni Ankara dışında olan bir türkü, Ankara’nın eğlence kültürü içinde yeniden yorumlanarak zamanla kentin en çok tanınan müziklerinden birine dönüşmüş görünüyor.
Bu örnek, Ankara oyun havasının kapalı ve değişmez bir repertuvar olmadığını; başka kaynaklardan gelen ezgileri de kendi müzik dünyasına dahil edip yeniden şekillendirebildiğini gösteriyor. ESKİ ANKARA’DA MİSKET VE HÜDAYDA NEREDE ÇALINIYORDU?Bugünkü Ankara oyun havası kültürünün geçmişinde düğün salonlarından çok daha farklı eğlence ortamları var.
Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından yayımlanan Ankara Radyosu’nda Halkevleri Sanat ve Folklor Saati çalışmasında, 4 Aralık 1941’deki Ankara Halkevi programında eski Ankara’nın “Cümbüş Âlemi” anlatılıyor. Programda Ankara ve çevresinin bağlama ustalarından Osman Gençtürk’ün eski cümbüşlerde çalınan Şeker, Fındık, Misket, Mor Koyun ve Hüdayda gibi havaları seslendirdiği kaydediliyor.
Aynı programda düğünlerde oynanan Sin Sin Oyunu ile Gelin Alma töreni de canlandırılıyor. Bu kayıt, bugün birbirinden bağımsız popüler oyun havaları gibi düşünülen birçok eserin aslında eski Ankara’nın aynı eğlence dünyasının içinde yaşadığını gösteriyor.
SEYMENLİKTEN GAZİNO VE PAVYON KÜLTÜRÜNE UZANAN DÖNÜŞÜMAnkara oyun havalarının bugünkü biçimine gelmesi bir anda olmadı. Ömer Can Satır’ın 2022 tarihli “Ankara Oyun Havalarının Kısa Tarihi” araştırması, müziğin tarihsel temelini Seymenlik ve Orta Anadolu müzik geleneğine kadar götürüyor.
Çalışmada Ankara’nın eğlence hayatındaki değişim Cumhuriyet dönemi, iç göç, 1980 sonrasındaki kültür endüstrisi ve 1990’lardan itibaren gelişen gazino-pavyon kültürü üzerinden inceleniyor. Başka bir akademik çalışmada da eski Ankara’nın cümbüşlerinde Kalenderi, Sabahi, Misket, Mor Koyun, Nağme Gelin, Hüdayda ve çeşitli zeybek havalarının çalındığı; kentleşmeyle birlikte geleneksel cümbüş ortamlarının giderek ortadan kalktığı belirtiliyor.
Dolayısıyla bugün “Ankara havası” olarak bildiğimiz müzik, yalnızca köy düğünlerinden kalan bir miras değil. Seymenlik, bağlama geleneği, bağ evleri, cümbüşler, düğünler, gazinolar ve daha sonra pavyon kültürü birbirinin üzerine eklenerek bugünkü müzikal yapıyı oluşturdu.
Günde en fazla 3 kritik gelişme. Bildirim kirliliği yok, anında bilgi.
Kategori: Kültür-Sanat · Bölge: Ankara/Elmadağ
Yayın: 18 Kasım 2026 12:12 · Kaynak: yeniankara.com.tr