Mardin’in Tarihi Yapıları Mevzuata Takıldı: Eşbaşkanı Amak'tan Acil Düzenleme Çağrısı

Mardin'in dünyaca ünlü tarihi dokusu, onarım ve restorasyona izin vermeyen yasal kısıtlamalar yüzünden yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Artuklu Kentsel Sit Alanı'ndaki tarihi yapıların "Afete Maruz Bölge" statüsü nedeniyle kaderine terk edildiğini belirten Artuklu Belediye Eşbaşkanı Mehmet Ali Amak, hem esnafı hem de mülk sahiplerini çaresiz bırakan bu çıkmazın aşılması için ilgili bakanlıklara acil mevzuat değişikliği çağrısında bulundu.

Mardin’in tarihi dokusunu oluşturan taş konaklar, tescilli yapılar ve asırlık eserler, restorasyon ve bakım süreçlerinde yaşanan mevzuat engelleri nedeniyle ciddi bir riskle karşı karşıya. Artuklu Kentsel Sit Alanı’nda uygulanan kısıtlamalar, mülk sahiplerini ve bölge esnafını zor durumda bırakırken, tarihi yapıların geleceği de tartışma konusu oluyor.

Mardin’in kültürel mirasını korumak amacıyla alınan kararlar, uygulamada farklı sorunları beraberinde getiriyor. Özellikle Artuklu ilçesindeki Kentsel Sit Alanı içerisinde bulunan tarihi yapıların onarım, tadilat ve restorasyon süreçlerinde yaşanan bürokratik engeller, hem yapı sahiplerini hem de bölgede faaliyet gösteren esnafı mağdur ediyor.

Şanlıurfa Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 29 Ocak 2020 tarihli ve 5245 sayılı kararı kapsamında, Koruma Amaçlı İmar Planı’nda “Afete Maruz Bölge” olarak tanımlanan alanlardaki yapıların onarım ve restorasyon taleplerinin reddedildiği belirtiliyor.

7269 sayılı Kanun kapsamında uygulanan kısıtlamalar nedeniyle tarihi yapılara müdahale edilememesi, yapıların doğal koşullar karşısında giderek yıpranması endişesini artırıyor.

Tarihi yapılar bakımsızlık riskiyle karşı karşıya

Mardin’in simgesi haline gelen taş konaklar, hanlar ve tescilli sivil mimarlık örnekleri; yağmur, rüzgâr ve zamanın etkisiyle yıpranıyor. Dökülen taşların onarılması, çöken çatıların yenilenmesi ve yapıların güvenliğinin sağlanması için gerekli müdahalelerin yapılamaması, tarihi mirasın geleceğine ilişkin kaygıları artırıyor.

Onarım ve güçlendirme çalışmalarına izin verilmemesinin, tarihi yapıların zamanla daha fazla zarar görmesine ve metruk hale gelmesine yol açabileceği değerlendiriliyor.

Sorun yalnızca mülk sahipleriyle sınırlı değil. Afete maruz bölge içerisinde faaliyet gösteren işletmeler de ruhsatlandırma, bakım ve tadilat işlemlerinde çeşitli engellerle karşılaşıyor.

İş yerlerinde gerekli bakım ve onarımları gerçekleştiremeyen esnaf, bir yandan işletmelerini yasal çerçevede sürdürmeye çalışırken diğer yandan ruhsatlandırma süreçlerinde yaşanan belirsizliklerle mücadele ediyor.

Mardin Kalesi’ndeki kaya ıslahı çalışması sorunu çözmüyor

Bölgedeki risklerin azaltılması amacıyla Mardin Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından 16 Mart 2023 tarihli ve 64 sayılı kararla Mardin Kalesi’nde Kaya Islahı Uygulaması projesi kabul edildi. Proje kapsamında, kaleden düşebilecek kayalara karşı çelik bariyer sistemlerinin kurulması öngörüldü.

Ancak söz konusu çalışmanın kale çevresindeki risklere yönelik olduğu, kentsel sit alanında bulunan diğer tarihi yapıların bakım, onarım ve restorasyon sorunlarına kapsamlı bir çözüm sunmadığı ifade ediliyor.

Artuklu Belediye Eş Başkanı Mehmet Ali Amak, konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede mevcut mevzuatın hem belediyeyi hem de mülk sahiplerini ve esnafı zor durumda bıraktığını belirtti.

Mardin’in eşsiz tarihi dokusunun korunmasının önemine dikkat çeken Amak, vatandaşların kendi mülklerini onarmak ve güvenli hale getirmek istediğini ancak mevcut yasal düzenlemelerin bu çalışmalara engel oluşturduğunu ifade etti.

Mardin Kalesi’nde gerçekleştirilen kaya ıslahı çalışmalarının önemli olduğunu ancak kentsel sit alanının tamamındaki sorunları ortadan kaldırmadığını vurgulayan Amak, yapı sahiplerine gerekli onarım izinleri verilmezken esnafın ruhsatlandırma süreçlerinde mağdur edilmesinin kabul edilebilir bir durum olmadığını dile getirdi.

Amak, ilgili bakanlıklara ve koruma kurullarına çağrıda bulunarak tarihi dokuyu koruyan, yurttaşların can güvenliğini sağlayan ve esnafın faaliyetlerini yasal zeminde sürdürebilmesine imkân tanıyan özel, esnek ve hızlı bir mevzuat düzenlemesinin hayata geçirilmesini istedi.

Mardin’in tarihi mirası için çözüm bekleniyor

Mardin’de yaşanan bu sorun, tarihi mirasın korunması ile yurttaşların can ve mal güvenliğinin sağlanması arasındaki dengenin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Riskli alanların yeniden ele alınması, gerekli teknik önlemlerin genişletilmesi ve tarihi yapıların kontrollü biçimde onarılmasına imkân sağlayacak düzenlemelerin hayata geçirilmesi bekleniyor.

Mardin’in tarihi dokusunu korumak yalnızca yapıların mevcut hâlini muhafaza etmek değil, onların gelecek kuşaklara güvenli ve yaşanabilir şekilde aktarılmasını da gerektiriyor.