ABD'den Hazar Denizi planı: İran ablukası genişliyor

ABD'nin İran'a yönelik abluka planını genişleterek Hürmüz Boğazı'nın yanı sıra ülkenin kara sınırlarını ve Hazar Denizi'ni de kapsayacak şekilde uygulamayı hedeflediği bildirildi. CNBCE.COM'u öncelikli haber kaynağınız olarak ekleyin Ekonomi, iş dünyası, piyasalar ile ilgili en güvenilir ve en detaylı haberlere en hızlı şekilde ulaşın. + Ekle ABD, "Demir Kapı" adını verdiği girişimi duyurdu.

ABD ile İsrail’in İran’a karşı başlattığı savaşın ardından Washington yönetimi, Tahran’ı yaptırımların yanı sıra "ablukayla" da baskı altına almaya çalışıyor. ABD ilk olarak yaptırımların yanı sıra 13 Nisan’da Hürmüz Boğazı çevresinde İran’a yönelik deniz ablukasını başlattı.

Bu ablukayla ABD, İran’a giden veya bu ülkeden başka ülkelere gönderilen gemilerin geçişini engelliyor. Pakistan aracılığıyla haziran ayında varılan mutabakatın uygulanamaması nedeniyle ABD, ekonomik baskıyı artırmak için şimdi de İran'ı karadan ve Hazar Denizi’nden ablukaya almak için yeni bir girişim duyurdu.

ABD'nin Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 7 Kasım'da da "Demir Kapı" adını verdiği askeri görev gücünün kurulduğunu açıkladı. CENTCOM'un açıklamasına göre, ABD'nin Florida eyaletinin Tampa kentindeki hava üssünde konuşlandırılacak görev gücü, İran'ın kara sınırları ve Hazar Denizi üzerinden gerçekleştirdiği silah sevkiyatını, hem sivil hem de askeri alanlarda kullanılan teknoloji transferini, ABD'nin tek taraflı yaptırımlarına tabi malzeme sevkiyatını ve "yasa dışı" gelir hareketlerini engellemek amacıyla diğer ABD kurumlarıyla koordinasyon sağlayacak.

Bu girişim, yaklaşık 20 kişilik bir CENTCOM görev gücünden oluşuyor."Demir Kapı" adı verilen girişim, İran'ın sınırlarını fiziksel olarak kapatabilecek bir askeri kuvvet değil. Dolayısıyla uzmanlar, projenin başarısının doğrudan askeri güçten ziyade istihbarat, yaptırım uygulamaları, sınır denetimi ve ülkeler arası işbirliğine bağlı olduğunu belirtiyor.

Başarı şansı var mı? ABD’nin "Demir Kapı" ile ablukayı ağırlaştırmayı amaçladığı İran’ın; Türkiye, Azerbaycan, Türkmenistan, Pakistan, Irak, Ermenistan ve Afganistan olmak üzere 7 ülkeyle kara sınırı bulunuyor. Buna ek olarak Tahran’a yaptırımlara karşı çıkan Rusya’nın Hazar Denizi üzerinden İran’la bağlantısı bulunuyor.

Uzmanlara göre, "Demir Kapı" girişiminin İran’a yönelik kara ablukasının başarı şansı oldukça düşük. Zira, ABD'nin bazı ülkelerle sınırındaki geçişlere yönelik denetimleri artırması halinde ticaretin diğer güzergahlara kaymasına imkan tanıyabilir.

Özellikle komşu ülkelerin İran'la ekonomik ilişkilerini sürdürme konusundaki tutumlarının, bu alternatif kanalların kullanılabilirliğini doğrudan etkilediği ifade ediliyor. Ayrıca kara yolu ve demir yolu bağlantılarının farklı ülkelere uzanmasının ticaretin tek bir sınır hattına bağımlı kalmasını önlediği kaydediliyor.

Buna ek olarak Rusya ve Çin’in ABD yaptırımlarına karşı çıkması ve uygulamaması da ablukanın uygulanabilirliğini düşürüyor. Moskova ve Pekin'in ABD'nin yaptırım politikalarını büyük oranda benimsememesi ve Tahran ile ekonomik ilişkilerini korumasının, Washington'ın denetim mekanizmalarının kapsamını sınırlayabileceği de değerlendiriliyor.

Hazar ülkelerinin işbirliği kritik olacakHazar Denizi de projenin uygulama kapasitesini etkileyen önemli bir alan olarak öne çıkıyor. Rusya, İran, Azerbaycan, Kazakistan ve Türkmenistan'ın kıyıdaş olduğu bölgede ABD'nin deniz denetimi bulunmuyor.

Bu nedenle Hazar üzerinden İran'ın gerçekleştirdiği ticaretin sınırlandırılması da bu ülkelerin ABD ile bu konuda işbirliğine bağlı. Son olarak, kara ve demir yolu taşımacılığının farklı ülkelerin egemenlik alanlarından geçmesi, ABD'nin doğrudan müdahale kapasitesini sınırlandırıyor.

Gümrük işlemleri, transit geçişler ve sınır denetimleri ilgili ülkelerin yetkisinde bulunuyor. Bölge ülkelerinin İran'la ilişkileri ve ABD yaptırımlarına yaklaşımları arasındaki farklılıklar da ortak bir denetim mekanizması oluşturulmasını güçleştiriyor.

Bu koşullar altında ABD'nin belirli sevkiyatları engellemesi, tedarik maliyetlerini artırması ve bazı ticaret ağlarını dağıtması mümkün olsa da İran'ın bütün alternatif ticaret güzergahlarını ve askeri tedarik bağlantılarını kesmesi çok daha kapsamlı uluslararası işbirliği gerektiriyor. İran'ın ticaret kanallarının tamamen kesilmesi durumunda ise Tahran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiği üzerindeki baskıyı artırması ve Körfez'deki enerji altyapısına yönelik tehditlerini hayata geçirmesi, bölgesel gerilimin daha da tırmanmasına yol açabilecek muhtemel karşılıklar arasında değerlendiriliyor.