Kastamonu’nun Yüzleri: Abdülbaki Ahmet ZiyaettinTümtürk (1896-1963)

Baki Tümtürk1896 (1312) yılında Daday, Karaköy, eski ismi olan Gülâm köyünde doğmuştur. Babası, Lise Hesap Memuru Mehmet Hulusi, annesi Halime Hanım’dır. İlk ve orta tahsilini Kastamonu’da yapmıştır. 1915 yılında tam devreli İstanbul Lisesi’nin 11. sınıfında iken askere çağırılmış, Yedek Subay olarak Birinci Dünya Savaşı ve İstiklâl Savaşı’nakatılmıştır.

Kıtasıyla birlikte birçok harplere girdi. Harp ve İstiklâl madalyalarıyla taltif edilmiştir.

1920 yılında Kuva-yı Milliye’nin halktan toplanan kuvvetlerinin talim işlerine memur edilmiştir. Aynı dönemde deniz yoluyla İstanbul’dan Kastamonu’ya gönderilen ve Ankara’ya yollanan askeri elbiselerin teslim ve tesellüm işiyle görevlendirilmiştir.

Cumhuriyetin ilanından sonra CHP’ye katılmış, 17 Şubat 1925 tarihinde Kastamonu 2. semt ocağının 1 numaralı kütüğüne üye kaydedilmiştir. O günden 1946 yılında milletvekili seçilinceye kadar CHP’nin ocak, bucak, ilçe ve il idare kurulu başkan ve üyeliklerinde ve ikinci seçmenlik vazifesi yapmıştır.

Ticaret hayatına atılan Tümtürk, 1928 yılında yerli Süreyya Paşa Mensucat Fabrikası’nın Kastamonu ve havalisi satış şubesini açmıştır. On yıl kadar ticaretle uğraşmış, 1938 yılında geçirdiği kalp krizi sonucu ticari hayattan çekilmiştir.

İsim benzerliği değil ise, Kastamonu’nun ilim adamlarından Dursun Efendi tarafından 1904 yılında ahşap ve 16 oda olarak yaptırılan Dursun Efendi Medresesi’nin Vakıflar İdaresi tarafından Baki Tümtürk isimli şahsa satıldığı Gökoğlu’nun eserinde geçmektedir.

Baki Tümtürk, Kastamonu cemiyet hayatında etkin bir kişilik olarak bilinmektedir. Kastamonu Gençler Kulübü, Memleket Yurdu ve Türk Ocağı idare heyetlerinde hizmet etmiştir. Ayrıca Çocuk Esirgeme Kurumu ve Halkevi Başkanlıklarında, Ticaret ve Sanayi Odası İdare Kurulu’ndabulunmuştur.

Türk Hava Kurumu ve Kızılay Derneği İkinci Başkanlığı görevinde de bulunmuştur. Kastamonu Halkevi'nin açılmasından sonra başkanlığını 14 Ocak 1933 tarihine kadar C.H.F Reisi Dr. Tevfik Bey sürdürmüştür. Bu tarihten sonra manifaturacı olan Baki Bey bu görevi üstlenmiştir.

Atatürk’ün Kastamonu’ya gelişinin yıldönümü etkinlikleri sırasında 1934 yılında Halkevi Başkanı’ydı. Kutlamalar sırasında konuşmalar yapmıştır. 1934 yılında Kastamonu gazetesindeki habere göre konuşma yaptığı anlaşılmaktadır: “Sevgili Gazimizin Kastamonu’muza teşrifle şereflendirdikleri 23 Ağustos günü program vecihle geçen Perşembe saat 14.00’de Cumhuriyet Alanı’nda toplanan memurîn ve halktan mürekkep kesif ve kalabalığın iştiraki ile sevinçle kutlandı.

Halkevi bandosunun çaldığı İstiklal ve hep bir ağızdan söylenen 10. Cumhuriyet Marşı’ndan sonra Halkevi İdare Heyeti Reisi Baki Bey tarafından bir nutuk irat edildi”.

1937 yılındaki etkinlikler sırasında Encümen Üyesi Baki Tümtürk “kıymetli bir hitabe irad ederek bu uğurlu ve şanslı günün yüceliğini anlattı. Atatürk’ün Kastamonu hakkındaki teveccühkar sözlerini hatırlattı ve büyük Ata’nın adına hitap ederek istiklal ve can bağışlayan büyük Ata’nın anıtı önünde hürmetle eğildi ve alkışlarla nutkunu bitirdi.

Bundan sonra halk dağıldı. Ocaklarda ve Belediye binalarında şenlik için hazırlık yapılmaktadır”.

Baki Tümtürk 1938 yılındaki etkinliklerde de bir konuşma yapmıştır. Doğrusöz gazetesinde yayınlana haberden bir bölümü şu şekildedir: Valimizin çok kıymetli söylevleri halkımız tarafından çok candan alkışlandı ve Cumhuriyet Alanı’ndaki merasime son verilerek Kışla’ya Atatürk Anıtı’na gidildi.

Burada aziz arkadaşlarımızdan Baki Tümtürk tarafından heyecanlı bir hitabe irat edildi ve büyük Atatürk’ün Kastamonu havalisi hakkındaki iltifatkar ve teveccühkar sözleri hatırlatılarak hayatımızın ve bütün varlığımızın üssü'l esası olan büyük Ata’mıza sonsuz saygılar sunuldu. Bu nutuktan sonra Onuncu Yıl Marşı söylendi ve merasime nihayet verildi.

Gece CHP Ocaklarında, CHP parti binasında ve Belediyede çok neşeli şenlikler yapıldı. Bilhassa parti merkezinde yapılan tezahürat çok neşeli ve çok düzenli idi. Halkımız gece yarılarına kadar bu kutsi ve uğurlu günü kutladı”.

Tümtürk, İkinci Dünya Savaşı sırasında 1940 yılında üçüncü defa askere alınmış, İstihkam Üsteğmeni olarak Trakya Tahkimat Komutanlığı emrinde çalışırken kalp krizi geçirmiş ve Gülhane Askerî Hastanesi’nin 28 Ağustos 1941 tarih ve 27 sayılı raporuyla terhis edilmiştir.

1947 yılında Balıkesir, İstanbul, Kastamonu ve Tekirdağ için ara seçimler yapılmıştır. 6 Nisan 1947 milletvekili ara seçimleri, Türkiye'de TBMM 8. yasama dönemi içerisinde boşalan milletvekillikleri için Cumhuriyet Halk Partisi ile bazı bağımsız adayların katılımıyla gerçekleştirilmiştir.

Ana muhalefetteki Demokrat Parti, iktidarın seçim uygulamalarına ve güvenlik yasalarına tepki olarak bu ara seçimleri boykot ederek katılmama kararı almıştır.

CHP Genel Sekreterliği tarafından 1947 seçimleri için kimin aday olması konusunda Kastamonu Valisi Dr. Mitat Altıok’tan görüş istenmiştir. CHP İl İdare Kurulundan İzzet (Okay) ve Baki (Tümtürk) beylerin aday gösterilmesinin iyi tesir uyandırabileceği gibi aslen İnebolulu olan Millî Savunma Bakanlığı Baş Müsteşarlığından emekli Korgeneral Galip Deniz’in de aday olması durumunda başarılı olacağı değerlendirilmiştir. Ancak CHP’den aday gösterilmeyen Korg. Galip Deniz bağımsız aday olmuştur.

Baki Tümtürk Kastamonu’dan milletvekili adayı olmuş, 6 Nisan 1947 tarihinde yapılan ara seçimlerde VIII. Dönem CHP Kastamonu Milletvekili seçilmiştir. Ara seçimlerde Kastamonu’daki seçmen sayısı 178.765, kullanılan oy sayısı 118.935 olup 100.285 oy alarak milletvekili seçilmiştir.

Bağımsız adaylardan en çok oy alan iki kişi Orman Eski Genel Müdür Vekili Nazım Batur 11.637 ve Galip Deniz 6718 oy almıştır. Baki Tümtürk 14 Nisan 1947 günü TBMM’ne katılmış ve yemin etmiştir.8 Nisan 1947 tarihli seçim tutanağı ise 14 Nisan 1947 tarihinde TBMM tarafından onaylanmıştır.

Tümtürk, 5 Kasım 1947 tarihinde TBMM Dilekçe Komisyonu üyeliğine seçilmiş, 5 Kasım 1948 ve 7 Kasım 1949 tarihlerinde aynı üyeliğe tekrar seçilmiştir.

Baki Tümtürk 1950 Genel Seçimleri için de Kastamonu’dan milletvekilliği adaylığı için müracaatta bulunmuş, seçmenlere aşağıdaki duyuru ve ekinde dört sayfa özgeçmiş ile aday olduğunu duyurmuştur. 12 Nisan 1950 tarihinde CHP Genel Merkezi’ne adaylık dilekçesi vermiştir.

Baki Tümtürk, biraz Fransızca bilmekteydi, Naciye Hanım ile evlenmişti. Üç kız babası olan Tümtürk, 6 Ekim 1963 tarihinde vefat etmiştir. Cenazesi Ankara Cebeci Mezarlığı’nda toprağa verilmiştir. Kabrinde ismi Abdülbaki Ahmet Ziyaettin olarak geçmektedir. Eşi Naciye Hanımın kabri de yanı başında bulunmaktadır.

Vefat haberi 8 Ekim 1963 tarihli Doğrusöz gazetesinde şu cümlelerle duyurulmuştur: “Teessürle haber aldığımıza göre değerli hemşehrimiz eski milletvekillerinden Baki Tümtürk Ankara’da vefat etmiştir. Birinci Dünya Savaşı ile İstiklâl Savaşına Yedek Subay olarak katılan merhum müteakiben şehrimizde muhtelif kurullarda üye ve başkan olarak çalışmış bir aralık ticaretle de iştigal ederek uzun yıllar C.H.P. nin muhtelif kademelerinde bulunmuş 1947-1950 yılları arasında da ilimiz milletvekilliğini yapmıştır.

Halim selim bir zat olan Baki Tümtürk milletvekilliğinden sonra Ankara’ya yerleşmişti. Merhuma Tanrı’dan rahmet kederli ailesi efradı ile kardeşi, Ali Tümtürk’e, arkadaş ve ahbaplarına baş sağlığı dileriz.”

Baki Tümtürk Kastamonu cemiyet ve siyaset hayatında hizmetlerde bulunmuş önemli bir şahsiyettir. Sivil toplum kuruluşlarında üyelik ve yöneticilik yapmış, Halkevlerinde aldığı görevler ile siyasi hayatı başlamış, 1947-1950 yılları arasında Kastamonu milletvekili olarak görev yapmıştır.

1950 seçimlerinde CHP listesinden Kastamonu için aday olmak istemiştir. Bu seçimlerde Demokrat Parti başarılı olmuştur. 67 yaşında vefat eden Baki Tümtürk’ü rahmetle anıyorum.

BCA, 490.1.0.0-350.1468.1 (31.01.1947). BCA, 490.1.0.0-371.1562.3 (08.04.1947). BCA, 30.10.0.0-77.507.18 (18.04.1947). TBMM Zabıt Ceridesi, Cilt:5, Birleşim:49, s.4. Emine Pür, Kastamonu'da Siyasî Hayat (1923-1950), Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü (Doktora Tezi), Kastamonu, 2023, s.225-226.

Mustafa Çufalı, Türk Parlamento Tarihi- TBMM VIII. Dönem (1946-1950). Cilt: III, TBMM Basımevi, 2012, s.654-655.Kastamonu, 28 Haziran 1932, s.2.Kastamonu, 27 Ağustos 1934, s.1.Kastamonu, 23 Ağustos 1937, s.2. Doğrusöz, 24 Ağustos 1938, s.1.“Baki Tümtürk Vefat etti”, Doğrusöz, Yıl:27, Sayı:5143, (8 Ekim 1963), s.1.“İlimiz Milletvekilliğine Cumhuriyet Halk Partisince Aday Olarak Baki Tümtürk İlan Edilmiştir”, Doğrusöz, 29 Mart 1947, Sayı:968-35, s.1.

“Şehrimizin Milletvekili Namzetleri”, Yenises, 3 Nisan 1947, Sayı:32, s.1.“Açık Bulunan Milletvekilliğine Baki Tümtürk Seçildi”, Dikkat, 10 Nisan 1947, Sayı:1, s.2.

Yazar Prof. Dr. Mehmet Serhat YILMAZ - Yazdır

Yorumunuz için teşekkürler, en kısa sürede gözden geçirilip yayınlanacaktır

Kastamonu Açıksöz Haber, Kastamonu ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.