Üretimin bedelini işçiler ödüyor

Bir işçinin eve dönemediği her akşam, hepimizin kaybıdırBir işçi sabah evinden çıkarken akşam yeniden o kapıdan gireceğini düşünür. Ailesine dönecek, hayatına kaldığı yerden devam edecektir. Ancak hafta başında İzmir Aliağa'da yaşanan facia, bazı aileler için bu sıradan hayatın bir daha geri gelmeyecek biçimde sona erdiğini gösterdi.

Bir fabrikada yaşanan patlama ve can kayıpları, sıradan bir iş kazası olarak değerlendirilemez. İnsanların yaşamlarını sürdürebilmek için gittikleri yerde hayatlarını kaybetmesidir bu. Dolayısıyla mesele, iş güvenliğinin ötesinde yaşam hakkı, insan onuru ve insana yakışır çalışma hakkı meselesidir.

Aliağa, Türkiye'nin önemli sanayi merkezlerinden biri. Limanları, rafinerileri, demir çelik tesisleri ve üretim alanlarıyla ülke ekonomisinde önemli bir yere sahip. Bu üretimin arkasında binlerce emekçinin alın teri var.

Ancak sanayinin büyüklüğüyle övünürken o üretimi gerçekleştiren insanların hangi koşullarda çalıştığını da sorgulamak zorundayız.

Çünkü üretimin merkezinde insan vardır. İşçinin yaşamı, hiçbir üretim hedefinin, maliyet hesabının ya da kâr beklentisinin gerisine düşürülemez.

Dün 10 Kasım'dı. Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk'ün aramızdan ayrılışının 88. yılı. Atatürk'e atfedilen “Her fabrika bir kaledir” sözü, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığına ve sanayileşme idealine verdiği önemi anlatır.

Ancak bugün bu sözü yeniden düşünürken şu soruyu sormak gerekiyor: İçinde çalışan insanları koruyamayan bir fabrika, ne kadar güçlü bir kaledir?

Cumhuriyet'in kalkınma idealini yalnızca üretim kapasitesi ve ekonomik büyüklükle ölçemeyiz. Gerçek kalkınma; emeğin değer gördüğü, insanın güvende olduğu ve herkesin onurlu bir yaşam sürdürebildiği bir düzen kurabilmektir. Bir ülkenin sanayileşmesi, işçilerin hayatını kaybetmesi pahasına gerçekleşemez.

Aliağa'daki facianın nedenleri bütün yönleriyle ortaya çıkarılmalıdır. Bakım ve onarım süreçleri, güvenlik kontrolleri, risk değerlendirmeleri ve denetimler titizlikle incelenmelidir. Çalışanların daha önce dile getirdiği güvenlik uyarıları varsa bunların dikkate alınıp alınmadığı araştırılmalıdır.

Taşeronlaşmanın, güvencesiz istihdamın ve üretim baskısının çalışma koşulları üzerindeki etkileri de soruşturmanın dışında tutulmamalıdır.

Çünkü işçinin geçimini kaybetme korkusuyla tehlikeli koşullarda çalışmak zorunda kaldığı bir düzende gerçek iş güvenliğinden söz edilemez. İşçinin korunma hakkı kadar, tehlikeli işi reddedebilme hakkı da güvence altında olmalıdır.

Bunun yolu sendikal örgütlenmenin güçlendirilmesinden ve çalışanların çalışma koşullarına ilişkin kararlarda söz sahibi olmasından geçer.

Nitelikli istihdam, bir işe sahip olmaktan ibaret değildir. Güvenceli çalışma, adil ücret, sosyal güvence, örgütlenme özgürlüğü ve sağlıklı çalışma koşullarıyla mümkündür. İnsana yakışır iş, insanın ekmeğini kazanırken hayatından vazgeçmek zorunda kalmadığı iştir.

İş sağlığı ve güvenliği, duvarlara asılan talimatlardan ve kâğıt üzerinde tamamlanan denetimlerden ibaret olamaz. Gerçek iş güvenliği, işçinin vardiyasını tamamlayıp evine sağ salim dönebilmesidir. Bunun sağlanması işverenlerin sorumluluğu, etkin ve bağımsız denetim mekanizmalarının kurulması ise kamunun görevidir.

Sosyal devletin sorumluluğu, bir facianın ardından başsağlığı dilemek değil, o facianın yaşanmasını önlemektir.

İş cinayetlerini birkaç günlük haber başlıklarına ve başsağlığı mesajlarına mahkûm edemeyiz. Her ölümün ardından üzülüp hayatımıza devam etmek, zamanla bu kayıpları olağanlaştırır. Oysa her işçinin arkasında bir aile, yarım kalan hayaller ve değişen hayatlar vardır.

Gerçeklerin ortaya çıkarılması, varsa ihmallerin ve sorumluların belirlenmesi, hukukun gereğinin yerine getirilmesi zorunludur.

10 Kasım'da Atatürk'ü anarken onun sanayileşme idealini de bugünün çalışma hayatı üzerinden yeniden düşünmeliyiz. Fabrikalar ülkenin kaleleriyse, o kalelerin en değerli gücü emekçilerdir. Bir ülkenin sanayi gücü, ne kadar ürettiğiyle birlikte üretimi gerçekleştiren insanların yaşamını ne ölçüde koruduğuyla da ölçülür.

Üretim insan içindir. Hiçbir ekonomik hedef, hiçbir kâr beklentisi insan hayatından daha değerli değildir.