Haydi, aklından bir sayı tut

Eski zamanlarda ne güzel oyunlar oynardık. Bu oyunlardan biri de "Aklından bir sayı tut!" idi. Yaş ilerledikçe insanlar market alışveriş listelerini hatırlayamıyor. Sokakta yürürken tanıdıkları birini gördüklerinde adını hatırlayamayıp "Merhaba, nasılsınız?" derler.

Oysa adını hatırlayıp "Merhaba Arif, nasılsın?" diyebilmeyi kim istemez? Bütün bunlar hafızanın oyunu insana. Şunu da bilmek gerekir: Ancak hafıza, beynimizden bir kelime veya isim seçmekten çok daha karmaşıktır. Mesela bir arkadaşınızın adını hatırlamak, beyninizin işlem hızına, odaklanma yeteneğinize ve geliştirebileceğiniz bir dizi başka faktöre de bağlıdır.

Ve hayattaki çoğu beceri gibi -ve vücudunuzdaki çoğu kas gibi- biraz çalışarak onu güçlü tutabilmek mümkün. Söylentilerin aksine, beynimiz üniversiteyi bitirip mezun olup iş hayatına atıldığımız anda büyümeyi bırakmaz. Nöroplastisite (sinir sisteminin esnekliği) sayesinde beyin, hayat boyunca yapısını ve işlevini değiştirme yeteneğine sahiptir; hatta emeklilikten sonra bile yeni beyin hücreleri üretilir.

Yani her kim beynini güçlendirmek istiyorsa bunu kesinlikle yapabilir. Beyin egzersizleriyle konsantrasyon artırılabilir, çalışma belleği genişletilebilir ve daha birçok şey yapılabilir. Hafızayı güçlendirmek ve bilişsel terleme ile mücadele etmek için çeşitli stratejiler vardır.

BEYİN EGZERSİZLERİNİN TEMELLERİFelç veya başka bir beyin hasarı geçiren kişiler, bilişsel becerilerini iki tür beyin egzersizi stratejisiyle geliştirebilirler: telafi edici ve onarıcı. Bu stratejiler, bilişsel yeteneklerini geliştirmek isteyen herkes için de işe yarayabilir.

Telafi stratejileri, beyniniz için yapabileceğiniz şeylerin büyük bir bölümünü oluşturur ve kırık bir bacağınız olduğunda koltuk değneğinin yürümenize yardımcı olması gibi çalışırlar. Bunlar, araba anahtarlarınızı her zaman kapının yanındaki bir askıya asmak, bir adresi hatırlatmak için akılda kalıcı bir şarkı bulmak veya yeni biriyle tanıştığınızda hafızayı pekiştirmek için adını tekrarlamak gibi şeylerdir.

Ancak onarıcı stratejiler, beyin fonksiyonlarını onarmaya veya iyileştirmeye yardımcı olmak için tasarlanmıştır. Örneğin, felç geçiren bir kişi yeniden yürümeyi veya konuşmayı öğrenmek zorunda kalabilir. Şunu belirtmekte fayda var ki araştırmacılar hâlâ beynin gizemlerini çözmeye çalışıyor ve hiçbir strateji bilişsel gerilemeyi kesin olarak durduracak bir çözüm değil; ancak bazı stratejilerin insanların bilgiyi işleme, odaklanma, depolama ve hatırlama biçimlerini iyileştirdiği gösterilmiştir.

SAĞLAM KAFA, SAĞLAM VÜCUTTA BULUNURHep söylenir ya "Sağlam kafa, sağlam vücutta bulunur" diye. Denir de bilinir ki beyni çalıştırmanın en etkili yolunun vücudunuzu çalıştırmak olduğu söylenebilir. Egzersizin daha fazla beyin hücresi üretmesine, beyninizde bağlantı ve yol sayısını artırmasına ve beyin hücreleri için adeta mucizevi bir besin kaynağı olan sinir büyüme faktörlerini daha fazla üretmesine yardımcı olabileceğine dair çok güçlü bilimsel kanıtlar var.

Eğer egzersizlerinizi müzik eşliğinde ve bol eğlenceyle yapmayı tercih ediyorsanız, araştırmalar mesela dansın koreografi yoluyla beyni zorladığı için beyni çalıştırmanın son derece etkili bir yolu olduğunu gösteriyor. YENİ ŞEYLER ZİHNİ AÇARYeni şeyler öğrenmek ve yapmak da zihni berraklaştırma yoludur.

Bu, illa çalmayı veya Rusça konuşmayı öğrenmeniz gerektiği anlamına gelmiyor. Bu şeyler beyninizi kesinlikle keskinleştirir, ancak aynı zamanda son derece zordur ve eğer hayal kırıklığına uğrayıp pes ederseniz ne anlamı kalır ki?

Bunun yerine, gerçekten keyif alacağınız ve her gün geri döneceğiniz yeni aktiviteler düşünün. Amaç beyninizi zorlamak değil, eğitmek olduğuna göre her birimizin, seçtiğimiz yeni aktivitelerin ilgi çekici olması ve bunlarda daha iyi olmak için motive olmamız için bir başlangıç noktası bulması gerekiyor.

Bu, sabah bulmaca rutininizi sudoku, mantık bulmacaları ve şifreli bulmacalarla birleştirerek daha da zenginleştirmek anlamına gelebilir. Resim yapmayı seviyorsanız serbest el çizim kursuna katılmayı deneyin. Sevdiğiniz bir şeyin üzerine inşa ederek yeni bir şeye yavaş yavaş başlayın.

Zorluk seviyesini artırmak, beyninizin eski yolları tekrar tekrar etkinleştirmek yerine yeni yollar oluşturmasına yardımcı olur. DAHA SOSYAL OLMAK İYİDİRİçine kapanıp kalmaktansa biraz dost ask takılmak daha iyidir. Komşunuzla düzenli yürüyüşler yapmak, bir bilgi yarışması takımına katılmak veya başka bir şehre ya da ülkeye taşınmış bir arkadaşınızla haftalık Zoom görüşmeleri planlamak beyniniz için iyidir.

Sosyal izolasyonun hayatımızdaki etkilerini Kovid pandemisi sırasında yaşadık. İzolasyonun yalnızca ne kadar uzun yaşadığınızı değil, aynı zamanda ne kadar iyi yaşadığınızı da etkileyebileceğine dair kanıtlar var. Yalnız kalmanın bilişsel gerileme riskini artırmasının yanı sıra sosyalleşmenin de beyin için çok faydalı olduğu, çünkü yeni şeyler öğrenmenin bir başka yolu olduğu belirtiliyor.

Çünkü başka insanlarla sohbet ederken beynimizi çalıştırıyoruz. Sadece 10 dakikalık bir sohbet (tartışma değil) bile çalışma belleği ve dikkat dağıtıcı unsurları bastırma yeteneği gibi yürütücü işlev becerilerini artırabilir.

Tüm bu yeni davranışları benimsemek can sıkıcı gelebilir, ancak süreci kolaylaştırmanın anahtarı şudur: Bunu bir angarya olarak değil, saf bir eğlence olarak görün. Ayrıca hafızanızı odaklamak, hatırlama ve kavrama yeteneğinizi geliştirmek ve daha fazlası için yeterince uyumak ve iyi beslenmek gibi benimsenebilecek başka beyin sağlığı davranışlarını da unutmayın.

İster bisiklet turuna çıkmak olsun, ister 10 dakika kendini dinlemekle stresten uzaklaşmak olsun, tüm bu alışkanlıkların beyin geliştirici unsurları zihinsel yolculuğunuzun en güzel yanı olsun.