TÜBİTAK'ın AR-GE gücü yeni yatırım ve desteklerle artacak

Türkiye'nin bilim, teknoloji ve yenilik kapasitesini geliştirmek amacıyla TÜBİTAK için 2027-2029 döneminde toplam 276 milyar 461 milyon 404 bin liralık bütçe öngörüldü. Kaynağın yaklaşık 246,2 milyar lirasının araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetlerinde kullanılması planlanırken teknoloji yatırımları, girişimcilik ve bilim insanlarına yönelik destekler de öncelikli alanlar arasında yer aldı.

TÜBİTAK'ın 2027 yılı bütçe teklifinden derlenen bilgilere göre, kurum önümüzdeki üç yılda araştırma altyapısını güçlendirmeyi, nitelikli araştırmacı sayısını artırmayı ve özel sektörün teknoloji geliştirme kapasitesini desteklemeyi hedefliyor. Bu kapsamda kurumun yıllık bütçesinin 2027'de 79 milyar 540 milyon 460 bin lira, 2028'de 92 milyar 909 milyon 450 bin lira, 2029'da ise 104 milyar 11 milyon 494 bin lira olması planlanıyor.

Üç yıllık toplam bütçenin 246 milyar 199 milyon 504 bin lirası Araştırma, Geliştirme ve Yenilik Programı'na, 30 milyar 261 milyon 900 bin lirası ise Yönetim ve Destek Programı'na tahsis edilecek. Yatırım bütçesinin büyük bölümü teknolojik araştırmalara TÜBİTAK'ın 2027-2029 dönemini kapsayan yatırım ödeneklerinin toplam 140 milyar 720 milyon 510 bin liraya ulaşması bekleniyor.

Yatırım kaynaklarının dağılımında teknolojik araştırmalar 138 milyar 783 milyon 224 bin lirayla ilk sırada bulunuyor. Bilişim altyapısının geliştirilmesi için 1 milyar 549 milyon 829 bin lira, ilköğretim ve genel ortaöğretim alanları için ise 387 milyon 457 bin lira ayrılması öngörülüyor.

TÜBİTAK'ın özel sektörün araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yönelik destekleri 2026 yılında da devam etti. Ocak-eylül döneminde yaklaşık 2 bin 500 firmanın 3 bine yakın projesine toplam 3 milyar 880 milyon lira kaynak aktarıldı.

Üniversiteler cephesinde ise eylül ayı itibarıyla 187 üniversitenin 6 binden fazla projesi için 3 milyar 900 milyon liralık destek sağlandı. Bilim insanları ve genç araştırmacılar da destek programlarından yararlandı. Aynı dönemde 70 bini aşkın bilim insanı ve öğrenciye burs ve destek kapsamında 2 milyar 620 milyon lira kaynak sunuldu.

Türkiye'nin uluslararası araştırma projelerindeki payını artırmaya yönelik çalışmalar da sürdü. Ufuk Avrupa Programı kapsamında desteklenen 992 proje sayesinde Türkiye'ye 496,4 milyon avro tutarında fon kazandırıldı. Teknoloji girişimlerine 25 milyar liralık fon hedefi TÜBİTAK'ın gelecek dönem planlamasında teknoloji tabanlı girişimlerin finansmana erişimi de önemli yer tutuyor.

Erken aşamadaki teknoloji şirketlerine yatırım yapan fonların toplam taahhüt büyüklüğünün 2027'de 20 milyar liraya, 2028 ve 2029 yıllarında ise 25'er milyar liraya çıkarılması hedefleniyor. Bu fonlardan yatırım alacak teknoloji girişimi sayısının 2027'de 1520 olması, 2028 ve 2029'da ise 1870'e ulaşması bekleniyor.

Sanayi kuruluşlarının ortaklaşa yürüttüğü AR-GE ve yenilik projelerine verilen desteklerin de artırılması planlanıyor. Bu kapsamda desteklenen proje sayısının 2027'de 450, 2028'de 550 ve 2029'da 575 olması öngörülüyor. Projeler sonucunda tescil edilecek patent sayısının 2029'da 750'ye, TÜBİTAK merkez ve enstitülerinde ticarileştirilecek ürün çeşidinin ise 110'a çıkarılması hedefleniyor.

Bilim insanı ve bursiyer sayısı 85 bine çıkarılacak Üç yıllık dönemde araştırmacı yetiştirilmesi ve bilimsel çalışmaların desteklenmesi de öncelikli hedefler arasında bulunuyor. TÜBİTAK tarafından desteklenen bilim insanı ve bursiyer sayısının 2027'de 82 bin, 2028'de 83 bin, 2029'da ise 85 bin olması planlanıyor.

Destek kapsamındaki kadın bilim insanı ve bursiyer sayısının 2029 yılına kadar 65 bine ulaşması bekleniyor. Stajyer Araştırmacı Burs Programı'ndan yararlananların sayısının da 2029'da 15 bin 100'e çıkarılması hedefleniyor.

Sanayi Doktora Programı aracılığıyla özel sektörde istihdam edilen doktoralı araştırmacı sayısının aynı yıl 450 olması öngörülüyor. Bilim merkezleri ve fuarlara milyonlarca ziyaretçi hedefi Bilim kültürünün toplum genelinde yaygınlaştırılması amacıyla fuar ve bilim merkezlerine yönelik hedefler de belirlendi.

Bilim fuarlarına projeleriyle katılan öğrenciler ile fuarları ziyaret edenlerin toplam sayısının 2029'da 48 milyona ulaşması bekleniyor. Bilim merkezlerinin ziyaretçi sayısında ise 20 milyon hedefi bulunuyor. Araştırma altyapısı ve süper bilgisayar kapasitesi geliştirilecek TÜBİTAK'ın gelecek dönem planlarında ileri araştırma altyapılarının güçlendirilmesi de yer aldı.

Mükemmeliyet Merkezleri Desteği kapsamında desteklenen araştırma programı sayısının 2027'de 60'a, 2028 ve 2029 yıllarında 70'e çıkarılması hedefleniyor. Öncül AR-GE laboratuvarlarında görev yapan araştırmacı sayısının 2029'da 380'e ulaşması beklenirken, Türkiye'de bu laboratuvarları kurmuş ulusal ve çok uluslu şirket sayısının 22'ye çıkarılması planlanıyor.

Türk Ulusal Bilim e-Altyapısı (TRUBA) üzerinden sunulan hesaplama kapasitesinin de artırılması öngörülüyor. Buna göre kullandırılan işlemci zamanının 2027'de 560 milyon çekirdek saate, 2028 ve 2029 yıllarında ise 575'er milyon çekirdek saate ulaşması hedefleniyor.