Tomisa Kalesi Zamana Direniyor

Elazığ'ın Baskil ilçesinde, Fırat Nehri'ne hâkim bir noktada bulunan Tomisa Kalesi, binlerce yıllık geçmişiyle dikkat çekiyor. Erken Tunç Çağı'ndan Orta Çağ'a uzanan yerleşim izlerini barındıran tarihî kale, 2009 yılından bu yana birinci derece arkeolojik sit alanı olarak korunuyor.

Elazığ'ın Baskil ilçesinde Karakaya Baraj Gölü'ne hâkim sarp kayalıklar üzerinde yükselen Tomisa Kalesi, Anadolu'nun binlerce yıllık geçmişine tanıklık ediyor. Tarih boyunca Fırat Nehri üzerindeki önemli geçiş noktalarından birini kontrol eden kale, günümüze ulaşan surları, kule kalıntıları ve su sarnıcıyla bölgenin dikkat çeken kültürel mirasları arasında yer alıyor.

BASKİL'DE FIRAT'A HÂKİM TARİHÎ KALE Elazığ'ın Baskil ilçesine bağlı Topaluşağı köyü sınırlarında, Geli Mezrası'nın yaklaşık 2 kilometre güneyinde bulunan Tomisa Kalesi, konumuyla dikkat çekiyor. Karakaya Baraj Gölü'nün hemen yakınındaki sarp kayalık üzerine kurulan kale, Kömürhan Köprüsü'nün yaklaşık 1 kilometre kuzeyinde yer alıyor.

Doğu-batı doğrultusunda uzanan tarihî yerleşim alanı, yaklaşık 150 metre uzunluğunda ve 100 metre genişliğinde bir bölgeyi kapsıyor. Kalenin Fırat Nehri üzerindeki geçiş güzergâhına yakınlığı, geçmişte askerî ve ticari açıdan önemli bir konumda bulunduğunu gösteriyor.

TOMİSA ADININ KÖKENİ URARTULARA UZANIYOR Tomisa Kalesi'nin geçmişine ilişkin araştırmalarda Urartu dönemine ait tarihî kayıtlar öne çıkıyor. Araştırmacılar, Urartu yazıtlarında karşılaşılan Tumiški veya Tumeški adı ile antik kaynaklarda geçen Tomisa ismi arasında tarihî ve dilsel bir bağlantı bulunduğunu değerlendiriyor.

Bu benzerlik, bölgenin Urartu Krallığı'nın batıya yönelik seferleri sırasında taşıdığı stratejik önemi gündeme getiriyor. Fırat Nehri'nin iki yakası arasında geçiş sağlayan güzergâhların kontrolü, antik çağda bölgeye ayrı bir önem kazandırıyordu.

Ancak Tomisa Kalesi'nin kesin olarak hangi dönemde ve kim tarafından inşa edildiği bilinmiyor.

ERKEN TUNÇ ÇAĞI'NDAN ORTA ÇAĞ'A UZANAN İZLER Kültür ve Turizm Bakanlığının envanter kayıtlarına göre Tomisa Kalesi'nde yapılan yüzey incelemelerinde farklı dönemlere ait seramik parçaları tespit edildi. Buluntular, bölgede Erken Tunç Çağı'ndan Orta Çağ'a kadar uzanan yerleşim izleri bulunduğunu ortaya koyuyor.

Kalenin kuzey ve batı kesimlerinde Orta Çağ dönemine ait Horasan harçlı sur duvarları ve burç kalıntıları günümüze ulaşmış durumda. Alanda ayrıca kayaya oyulmuş basamaklar, kule kalıntıları ve kuzeydoğu bölümünde tonozlu bir su sarnıcı bulunuyor.

TOMİSA KALESİ 2009 YILINDA KORUMA ALTINA ALINDI Binlerce yıllık yerleşim geçmişini barındıran Tomisa Kalesi, 2 Temmuz 2009 tarihli ve 2362 sayılı kararla birinci derece arkeolojik sit alanı olarak tescil edildi. Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında kalenin bazı mimari bölümlerinin günümüze kadar korunabildiği belirtiliyor.

Bununla birlikte alanda geçmişte gerçekleştirilen kaçak kazıların yol açtığı tahribat izleri de bulunuyor. Tarihî yapının korunması, Fırat havzasının kültürel geçmişinin gelecek nesillere aktarılması açısından önem taşıyor.

BASKİL'İN KEŞFEDİLMEYİ BEKLEYEN TARİHÎ MİRASI Karakaya Baraj Gölü manzarası ve tarihî geçmişiyle öne çıkan Tomisa Kalesi, Baskil'in kültür turizmi açısından dikkat çeken noktalarından biri olmayı sürdürüyor. Fırat Nehri'nin tarih boyunca üstlendiği geçiş ve ulaşım rolüne tanıklık eden kale, bugün büyük ölçüde kalıntılarıyla ayakta duruyor.