İspanya'dan kadın çalışanlar için yeni hak: Menopoz izni 1 Aralık'ta başlıyor

İspanya'da yaşayan ve çalışan kadınlar, 1 Aralık itibarıyla yeni bir çalışma hakkından yararlanabilecek. Menopozla bağlantılı ve günlük yaşamı olumsuz etkileyen sağlık sorunları yaşayan kadınlar, özel sağlık izni talep edebilecek.

İznin ikinci gününden itibaren ödeme yapılacak ve bu haktan yararlanmak için belirli bir süre sosyal güvenlik primi ödemiş olma şartı aranmayacak. Hükümet tarafından 20 Ekim'de onaylanan düzenleme, kadınların çalışma hayatında sağlıklarının korunması yönünde atılan yeni bir adım olarak değerlendiriliyor.

Ancak menopoz dönemine girmiş olmak, tek başına bu izinden yararlanmak için yeterli olmayacak. Kadının işini geçici olarak yapmasını engelleyen, menopozla ilişkili ikincil bir sağlık sorununun doktor tarafından teşhis edilmesi gerekecek.

İspanya hükümeti, düzenlemeyle çalışma hayatında uzun yıllardır yeterince dikkate alınmayan sağlık sorunlarına çözüm getirmeyi hedefliyor. İçerme, Sosyal Güvenlik ve Göç Bakanı Elma Saiz, Bakanlar Kurulu toplantısının ardından düzenlenen basın toplantısında reformu savundu.

Saiz, "Sosyal Güvenlik sistemine kayıtlı 10,5 milyondan fazla kadın var ve bugüne kadar görünmez kılınan sorunlara yanıt veriyoruz," dedi. İspanya, 2023 yılında iş görme kapasitesini etkileyen şiddetli adet sancıları nedeniyle ücretli sağlık izni uygulamasını hayata geçirerek bu alanda Avrupa'da öncü ülkelerden biri olmuştu.

Yeni düzenlemeyle söz konusu koruma, menopozla bağlantılı belirli sağlık sorunlarını da kapsayacak şekilde genişletiliyor. Menopoz izninden kimler yararlanabilecek? Menopoz döneminde yaşanan şiddetli sıcak basmaları, uyku sorunları, yorgunluk ve konsantrasyon güçlüğü bazı kadınların günlük yaşamını olumsuz etkileyebiliyor.

Bazı durumlarda bu belirtiler kadınların çalışma hayatını sürdürmesini de zorlaştırabiliyor. Ancak her menopoz belirtisi sağlık izni hakkı sağlamayacak. İzin başvurusunda bulunmak isteyen çalışanların, menopozla bağlantılı ikincil bir sağlık sorununa bağlı olarak iş görme kapasitelerinin etkilenip etkilenmediğinin belirlenmesi için doktor muayenesinden geçmesi gerekecek.

Doktorun, kadının işini yapmasını engelleyen ve menopozla ilişkili ikincil bir sağlık sorunu bulunduğunu tespit etmesi halinde ilgili sağlık raporu düzenlenebilecek. Diğer sağlık izinlerinde olduğu gibi, çalışanların doktor tarafından düzenlenen raporu işverenlerine fiziksel olarak teslim etmeleri gerekmeyecek.

Gerekli bilgiler Sosyal Güvenlik Kurumu aracılığıyla elektronik ortamda iletilecek. Yeni uygulama 1 Aralık 2026 itibarıyla yürürlüğe girecek. Menopoz izninde ne kadar ödeme yapılacak? Yeni düzenleme ile standart hastalık izni arasındaki temel fark, ödemenin hangi günden itibaren başlayacağı olacak.

Mevcut sistemde, genel hastalık nedeniyle alınan sağlık izinlerinde ödeme dördüncü günden itibaren yapılırken, menopoz kaynaklı sağlık sorunları nedeniyle izin kullanan kadınlar ikinci günden itibaren ödeme alabilecek. İlk günün ücretini işveren karşılayacak.

İkinci günden itibaren ise çalışana Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından ödeme yapılacak. Buna göre, ilk 20 gün boyunca çalışana günlük düzenleyici esas kazancının yüzde 60'ı, 21'inci günden itibaren ise yüzde 75'i oranında ödeme yapılacak.

Düzenlemeyle genel hastalık izninde aranan bir başka şart da kaldırılıyor. Mevcut uygulamada çalışanların, geriye dönük beş yıl içinde en az 180 gün sosyal güvenlik primi ödemiş olması gerekiyor. Yeni düzenleme kapsamında ise gerekli tıbbi koşulları sağlayan kadınlar, ne kadar süredir prim ödediklerine bakılmaksızın bu ödenekten yararlanabilecek.

Diğer Avrupa ülkelerinde durum nasıl? Almanya, İtalya, Yunanistan, Portekiz ve Türkiye'de menopoz dönemine özgü ayrı bir çalışma izni uygulaması bulunmuyor. Örneğin Almanya ve Portekiz'de menopoz belirtileri nedeniyle çalışamayacak durumda olan kadınlar doktora başvurarak genel hastalık kapsamında sağlık raporu alabiliyor.

Ancak her iki ülkede de menopozu ayrıca ele alan özel bir iş hukuku düzenlemesi bulunmuyor. Yunanistan, İtalya ve Türkiye'de de benzer bir durum söz konusu. Bu ülkelerde menopoz dönemine bağlı olarak çalışma hayatını etkileyen sağlık sorunları için özel bir izin veya sosyal güvenlik desteği uygulaması hayata geçirilmiş değil.

İspanya, bu düzenlemeyle kadınların çalışma hayatındaki sağlık güvencelerini 2023 yılında kabul edilen ve iş görme kapasitesini etkileyen şiddetli adet sancıları için ücretli izin sağlayan uygulamanın ötesine taşıyor. Yeni düzenleme, Avrupa'nın büyük bölümünde henüz özel bir karşılığı bulunmayan önemli bir konuyu da gündeme getiriyor: Menopoz döneminde ortaya çıkabilen sağlık sorunlarına karşı sosyal güvenlik sistemleri nasıl uyarlanmalı?