Seyit Rıza, oğlu ve arkadaşları anıldı!

Dersim Emek ve Demokrasi Platformu, 15 Kasım 1937 yılında Elazığ’da idam edilen Seyit Rıza, oğlu ve Dersim ileri gelenleri için yürüyüş ve anma gerçekleştirdi.

Sanat Sokağı’nda başlayıp Seyit Rıza Meydanı’na kadar süren sessiz yürüyüşte, Seyit Rıza, oğlu ve Dersim ileri gelenlerinin fotoğrafları taşındı.

Seyit Rıza Meydanı’ndaki anmaya Demokratik Bölgeler Partisi (DBP) Eş Genel Başkanı Çiğdem Kılıçgün Uçar, ABF Genel Başkanı Mustafa Aslan, DEM Parti Halklar ve İnançlar Komisyonu Eş Sözcüsü Yüksel Mutlu, DEM Parti Grup Başkanvekili Sezai Temelli, DEM Parti Dersim Milletvekili Ayten Kordu, yerine kayyım atanan Dersim Belediye Eş Başkanları Cevdet Konak ve Birsen Orhan, DEDEF Genel Başkanı Yaşar Gelincik’in yanı sıra onlarca yurttaş katıldı.

Dersim katliamında hayatını kaybedenler anısına saygı duruşunda bulunulması ve çılaların yakılmasının ardından Kırmancki/Zazaki ve Türkçe ortak açıklama metni okundu.

EMEP İl Başkanı Ergin Tekin tarafından okunan Türkçe açıklamanın tamamı şöyle:

Bugün burada, 1937-38 Dersim Tertelesi sırasında idam edilen Seyit Rıza ve yoldaşlarını anmak; onların hakikat, adalet ve onur uğruna diz çökmeyen duruşlarını bir kez daha saygı ve minnetle sahiplenmek için bir aradayız.

Seyit Rıza, Wusênê Seydi, Aliye Mirzê Sili, Hesen Ağa, Findik Ağa, Resik Uşen ve Hesenê Ivraimê'yi saygıyla anıyoruz.

1937-38 yıllarında Dersim'in dağlarında, vadilerinde ve köylerinde gerçekleştirilen bombardımanlar, yakıp yıkmalar, kurşuna dizmeler, süngülemeler ve toplu katliamlar sonucunda on binlerce insanımız yaşamını yitirdi. Binlercesi sürgün edildi, aileler parçalandı, çocuklar ailelerinden koparıldı. Yaşamını yitirenlerin mezar yerleri dahi halkımızdan esirgendi.

Seyit Rıza ve yoldaşlarının idamlarının ardından da baskı ve kayıplar devam etti. Çok sayıda insan cezaevlerine gönderildi ve bu insanların büyük çoğunluğu soğuktan ve açlıktan cezaevlerinde yaşamını yitirdi, akıbetlerinden bir daha haber alınamadı. Yakınlarından koparılan, yaşamları ve ölümleri hakkında ailelerine hiçbir bilgi verilmeyen bu insanların hikâyeleri de Dersim'in hâlâ aydınlatılmayı bekleyen tarihsel acılarının bir parçasıdır.

Aradan geçen onca yıla rağmen bu büyük acı, Dersim halkının belleğinde ve yüreğinde yaşamaya devam ediyor. Bu acı yalnızca Dersim halkının değil, insanlığın ortak vicdanında kapanmamış bir yaradır.

Dersim Tertelesi, halkımızın kimliğine, inancına, kültürüne ve tarihsel varlığına yönelmiş bir yok etme, inkâr ve asimilasyon sürecidir. Seyit Rıza ve yoldaşları, bu toprakların tarihsel hafızasını, toplumsal iradesini ve onurunu temsil eden önderlerdi.

Onların idam edilmesinin ardından halkımız ağır bir sürgün, mülksüzleştirme, zorla iskân ve asimilasyon politikalarına maruz bırakıldı.

SEYİT RIZA VE YOLDAŞLARININ YARGILANMASI: HUKUKSUZLUK VE ADALETSİZLİK

Dersim Tertelesi'nin en ağır boyutlarından biri de Seyit Rıza ve yoldaşlarının yargılanma ve idam sürecidir. Bu süreç, en temel hukuk ve adil yargılanma ilkelerinin ihlal edildiği bir uygulama olarak tarihsel hafızamızda yerini almıştır.

Yargılananlara etkin savunma hakkı ve avukat desteği sağlanmamış, Türkçe bilmeyen sanıkların kendi anadillerinde savunma yapabilmeleri ve yargılamayı anlayabilmeleri için gerekli tercüman imkânı tanınmamıştır. İnsanların kendilerini anlayamadıkları bir dilde yargılanmaları, savunma haklarının fiilen ortadan kaldırılması anlamına gelmektedir.

Bu hukuksuzlukların en çarpıcı örneklerinden biri Seyit Rıza ve oğlu Resik Hüseyin'in yaşlarıyla ilgili uygulamadır. Tarihsel anlatımlara ve araştırmalara göre, Seyit Rıza'nın yaşı küçültülerek, oğlu Resik Hüseyin'in yaşı ise büyütülerek idam edilmelerinin önünün açılmasıdır.

Savunma hakkının kısıtlandığı, anadilinde yargılanma ve tercüman desteğinin sağlanmadığı, yaş kayıtlarına ilişkin ciddi usulsüzlük iddialarının bulunduğu bir süreçte adil yargılanmadan söz edilemez. Bu yargılama, yalnızca birkaç insanın değil, bir halkın ileri gelenlerinin tasfiyesine giden sürecin parçası olmuştur.

Seyit Rıza ve yoldaşlarının idam kararları, tarihsel ve hukuki açıdan bütün yönleriyle yeniden ele alınmalıdır. Mahkeme tutanakları, kararlar ve dönemin diğer belgeleri açıklanmalı; bu yargılamanın nasıl ve hangi koşullarda gerçekleştirildiği kamuoyunun bilgisine sunulmalıdır.

Cezaevlerinde yaşamını yitirenlerin ve kendilerinden bir daha haber alınamayanların akıbetleri de araştırılarak açıklığa kavuşturulmalıdır.

Dersim'de yaşananların temelinde, farklı kimlikleri, inançları ve kültürleri tehdit olarak gören; tek tipleştirmeyi, inkârı ve zorla asimilasyonu esas alan ayrımcı ve baskıcı bir devlet anlayışı bulunmaktadır.

Ne yazık ki bu zihniyetin izleri bugün de varlığını sürdürmektedir. Son dönemde bazı siyasetçilerin Dersim'in tarihsel acılarını yeniden gündeme taşıyan, halkımızı hedef alan, kin ve nefret içeren açıklamaları bu anlayışın günümüzdeki yansımalarıdır.

Bu tür açıklamaları kınıyor, halkımızın tarihsel hafızasına, kimliğine ve inancına yönelik her türlü sa ldırının karşısında olduğumuzu ilan ediyoruz.

Bilinmelidir ki; onca katliama, baskıya, inkâra ve asimilasyon politikasına rağmen Rea Haq Aleviliği, Kürt kimliği, Zazaca ve Dersim'in kadim kültürü bu toprakların yaşayan tarihsel gerçekleridir. Hiçbir baskı halkımızı köklerinden koparamamış, kimliğini, dilini ve inancını ortadan kaldıramamıştır.

Seyit Rıza'nın tarihsel hafızamıza kazınan sözleri bugün de yolumuzu aydınlatmaktadır:

«“Ben sizin yalan ve hilelerinizle baş edemedim ama bu bana dert oldu, ben de sizin önünüzde diz çökmedim, bu da size dert olsun!”»

Pir ve ileri gelenlerimiz diz çökmedi; biz de hakikat, adalet ve özgürlük mücadelemizde diz çökmeyeceğiz.

Bugün buradan bir kez daha kamuoyuna ve insanlığın ortak vicdanına sesleniyoruz: Dersim'le yüzleşmenin, tarihsel gerçekleri açığa çıkarmanın, adaleti sağlamanın ve toplumsal yaraları onarmanın zamanı gelmiştir!

1. Devlet arşivleri eksiksiz biçimde açılsın. 1937-38 Dersim Tertelesi'ne ilişkin bütün belgeler kamuoyunun ve araştırmacıların erişimine sunulsun.

2. Dersim ismi resmî olarak iade edilsin. Halkımızın tarihsel ve kültürel kimliği tanınsın.

3. Devlet, Dersim halkından resmî olarak özür dilesin. Katliam, sürgün, mülksüzleştirme ve asimilasyon politikalarıyla yüzleşilsin.

4. Sürgün edilenlerin, kaybedilenlerin ve ailelerinden koparılarak evlatlık verilen çocukların kayıtları açıklansın. Ailelerin geçmişleriyle ve yakınlarının akıbetiyle ilgili hakikate ulaşması sağlansın.

5. Seyit Rıza ve yoldaşlarının mezar yerleri açıklansın. Ailelerinin ve halkımızın mezar yerlerine ulaşma hakkı tanınsın.

7. Dersim'de insansızlaştırma politikalarına ve ekolojik yıkıma son verilsin. Doğamız, yaşam alanlarımız, kutsal mekânlarımız ve kültürel değerlerimiz korunsun.

Bizler, Dersim halkının evlatları ve bu tarihsel hafızanın taşıyıcıları olarak, hakikat ve adalet mücadelemizden vazgeçmeyeceğiz. Bu taleplerin takipçisi olmaya, geçmişle yüzleşilmesi ve tarihsel adaletin sağlanması için mücadele etmeye devam edeceğiz.

Seyit Rıza ve yoldaşlarının onurlu duruşu, Dersim halkının kimlik, inanç, kültür ve özgürlük mücadelesine ışık tutmaya devam edecektir.

Milletvekilleri ile kurum temsilcilerinin de konuşma yaptığı anma lokma dağıtımıyla sona erdi.