Son Onbeş Yılda Fındık

Son onbeş yılda Türkiye'nin dünya fındık pazarındaki yeri yüzde 90 lardan yüzde 50 lere düştü. 1990 yılında yüzde 91 olan dünya fındık pazaraındaki yerimiz son onbeş yılda yüzde 50 lere geriledi. Giresun Ticaret Borsası Başkanı Hamza Bölük bu rakamları bir televizyon yayınında İlhami Temel'in programında açıkladı.

Hamza Bölük başka rakamlar da açıkladı. Peki, bu onbeş yılda ne oldu da Türkiye dünya fındık pazarında hızla küçülüyor? Bu küçülme nereye kadar devam edecek? Bunun sonu nereye varacak? Ülkemizi yönetenler bu durum karşısında fındık üreticisi vatandaşlarını koruma adına neler yaptı, ya da yapamadı?

Fındıkçı bu küçülmeyle iyice silinip gidecek mi? Bir onbeş yıl sonra yüzde 25 lere mi düşecek? Giresun Ticaret Borsası Başkanı Hamza Bölük bu konulara pek değinmedi. Alanı ve konusu da değil zaten. Borsanın işi başka, Görev ve çalışmalarını da anlattı.

Bir izleyici 1983 yılında çıkan 2844 sayılı fındık dikim alanlarının genişlemesini önlemek için çıkarılan yasayı sordu. Yasa var ama ne uyan var ne de uygulayan! Burası Türkiye, Anayasa'ya uyulmuyor da kaldı ki yasalara uyulacak!

Taban arazilerde fındıklarını sökenlere 1998 yılında dönüm başı 5 bin lira verileceği teşviğine rağmen kimse bir dalını sökmemiş. Bu onbeş yılda ne olmuş da Türkiye milli ürünü fındıkta dünya pazarında önemli ölçüde küçülmek zorunda kalmış?

Dünyada değişik ülkelerde fındık dikim alanları oluşturulmuş. On yıl önce dikilen bahçeler ürün vermeye başlamış. Hem de dönüm başına 220 Kg'dan 350 Kg'a kadar… Türkiye ortalaması 70- 80 Kg'da kalmış. Türkiye'de bahçeler yaşlı, fındık üreticisi 65 yaş üstü yaşlanmış insanlar.

Verimi artırmak için kullanılacak gübre çok pahallı. Tarın ilacı ve işçilik de çok pahallı. Araziler sarp ve yamaç. Makineli tarım neredeyse imkânsız. Hamza Bölük'ün açıkladığı rakamlara göre bir kilo fındığın maliyeti Çin'de 1.60, ABD'de 1.35, İtalya'da 1.75 dolar.

Türkiye'de Ordu ve Giresun'da bir kilo fındığım maliyeti 4.5 dolar. Arazisi düz olan illerde 2- 2. 5 dolar. Ama devlet adına TMO bu maliyet farkına bakmazsızın 5.25 dolara alıyor fındığı. Tüccar 4 dolara. TMO'ya veren 0, 75 dolar kazanıyor, tüccara veren zaten 0.50 dolar zararına satıyor bunca uğraşıyla elde ettiği fındığını.

Çok rakamlı bir yazı oldu ama bu gerçekleri kayda geçmek zorundayız. Türkiye'nin fındık ihracatı da her yıl geriye gidiyor. Fındık satın alan firmalar maliyeti düşük olan ülkelerin fındığını satın alıyorlar. Yani fındıkta ülkemiz kan kaybediyor.

Bütün bunlar ülkeyi yönetenlerin gözünün önünde yaşanıyor. Ama yönetim bu durumdan hiç rahatsızlık duymuyor. Yani fındık ve fındıkçıyı feda ediyor. Bu gidişle yakın gelecekte fındıkçı bahçeye girmeyecek. Dünya fındık dikim alanlarını engellemek mümkün müdür bilmiyoruz ama ülkemizde fındık ve fındıkçı için kimse parmağını bile oynatmıyor.

Yönetim hiçbir sorumluluk hissetmiyor. Fındık politikasında bir değişikliğe gitmiyor. Deyim yerindeyse sadece seyrediyor. Giresun Ticaret Borsası Başkanı Hamza Bölük bu durumdan çıkış için üretimi artırmayı öneriyor. Çok fındık üretip çok para kazanmalı diyor.

Üretimde dünya ortalanasını yakalamalıyız diyor. Türkiye'de nasıl tütün bittiyse bu gidişle fındık da bitecektir. Olur mu demeyin, tütüncü de olur mu diyordu ama mesela Samsun'da tarihi tütün fabrikaları AVM oldu. Kirazın ana yurdu diyoruz da kiraz yok, fındığın başkenti deriz de fındık olmaz.

Bu bir fındığı bitiriş politikası değilse bu gamsızlığı nasıl açıklayacağız! Bu tabloyu okumak için ekonomist olmaya gerek var mı?