1933’te Cumhuriyet kutlamaları nasıl yapıldı? Pullar, madalyalar, özel gazeteler

Cumhuriyet’in ilanının 10. yıl dönümü olan 1933, Türkiye’nin dört bir yanında geniş kapsamlı törenler, özel yayınlar, hatıra ürünleri ve kamusal etkinliklerle kutlandı. Kutlamalar yalnızca meydanlardaki geçit törenleri ve resmî konuşmalarla sınırlı kalmadı.

Devlet kurumlarından yardım kuruluşlarına, gazetelerden posta idaresine kadar çok sayıda kurum Cumhuriyet’in ilk 10 yılına ilişkin özel çalışmalar hazırladı. Bu dönemin dikkat çeken ayrıntılarından biri de bugünkü adıyla Türk Kızılay olan Hilal-i Ahmer Cemiyeti’nin oyun kâğıtlarıyla olan ilişkisi.

HİLAL-İ AHMER O DÖNEMDE İSKAMBİL KÂĞITLARININ TEKELİNİ ELİNDE TUTUYORDUHilal-i Ahmer’in iskambil kâğıtlarıyla ilişkisi 1933 kutlamalarından daha önceye uzanıyor. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 21 Haziran 1927’de kabul edilen düzenlemeyle oyun kâğıtları inhisarı Hilal-i Ahmer Cemiyeti’ne verildi.

Bu sistemde oyun kâğıdı satışından elde edilen kârın yüzde 75’inin Hilal-i Ahmer’e, yüzde 25’inin ise Hazine’ye bırakılması öngörüldü. Avusturya’da bastırılan ilk büyük parti oyun kâğıtları 16 Nisan 1928’de piyasaya çıkarıldı.

Kızılay’ın tarihçesine göre ilk satışlardan 55 bin liralık kazanç sağlandı. Sonraki yıllarda da oyun kâğıdı satışı Hilal-i Ahmer’in gelir kaynaklarından biri olmaya devam etti.10. YIL SAYISINDA “OYUN KÂĞITLARI” İÇİN AYRI BÖLÜMHilal-i Ahmer’in 1933’te yayımlanan kurumsal dergisi de bu konuda dikkat çekici bir belge sunuyor.

Türkiye Hilal-i Ahmer Mecmuası’nın Cumhuriyet’in 10. yılına denk gelen 15 Teşrinievvel 1933 tarihli 132. sayısında, ilk bölüm “Cumhuriyetimizin 10. yıldönümünü kutlarız” başlığını taşıyor. Aynı özel sayının içindekiler bölümünde ayrıca “Oyun kağıtları” başlıklı bir yazı da yer alıyor.

Bu durum, oyun kâğıtlarının o tarihte Hilal-i Ahmer’in ekonomik ve kurumsal faaliyetleri arasında önemli bir yer tuttuğunu gösteriyor. Ancak mevcut belgeler, Hilal-i Ahmer’in Cumhuriyet’in 10. yılına özel olarak ayrı tasarlanmış bir iskambil destesi bastırdığını kesin biçimde ortaya koymuyor.

Bu nedenle “10. yıla özel iskambil serisi hazırlandı” demek yerine, “Hilal-i Ahmer’in 10. yıl özel sayısında oyun kâğıtlarına ayrıca yer verildi” ifadesi demek daha uygun olur. CUMHURİYET’İN 10. YILI İÇİN ÖZEL PULLAR BASILDI1933 kutlamalarında belgesi açık biçimde bulunan hatıra uygulamalarından biri posta pullarıydı.

Posta Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet’in 10. yıl dönümü için özel bir pul serisi hazırladı. Pulların tasarımlarının belirlenmesi amacıyla yarışma düzenlendi ve seçilen tasarımlar 10. yıl kutlamaları için basıldı. Dönemin araştırmalarına göre seri farklı değerlerde yedi puldan oluşuyordu ve toplam değeri 100 kuruştu.

Pullarda Cumhuriyet döneminde tarım, kalkınma ve modernleşme alanındaki gelişmeleri anlatan kompozisyonlara yer verildi. GAZETELER TARİHLERİNİN EN HACİMLİ SAYILARINDAN BAZILARINI ÇIKARDICumhuriyet’in 10. yılı basında da olağanüstü geniş yer buldu.

Normalde sekiz sayfa yayımlanan Cumhuriyet gazetesi 29 Ekim 1933’te 64 sayfa olarak çıktı. Hâkimiyeti Milliye gazetesi ise 96 sayfalık özel sayı hazırladı. Milliyet 52 sayfa, Akşam ise 32 sayfa yayımlandı. Vakit gazetesi de normal sayısının yanında 32 sayfalık özel ek verdi.

Bu sayılarda Cumhuriyet’in ilk 10 yılında sanayi, eğitim, ulaşım, ekonomi, kültür ve devlet yapılanmasında yaşanan değişimler geniş biçimde işlendi.10. YIL İÇİN MADALYALAR DA HAZIRLANDI1933 kutlamalarının kalıcı hatıralarından biri de Cumhuriyet’in 10. yılı için hazırlanan madalyalardı.

Maarif Vekâletinin girişimiyle Darphane’de bronz hatıra madalyalarının basılması kararlaştırıldı.9 Ekim 1933’te yürürlüğe giren talimatnameye göre bu madalyalar Ziraat Bankası ve ilgili yerel komisyonlar aracılığıyla 15 kuruş bedelle satışa sunuldu. Madalyalar, Cumhuriyet’in ilk on yılının vatandaşların gündelik hayatında da kalıcı bir hatıra bırakması amacıyla hazırlanan objeler arasında yer aldı.1933 KUTLAMALARI ÜÇ GÜNE YAYILDICumhuriyet’in 10. yıl dönümünün kutlanması için özel bir yasal düzenleme de yapıldı.2305 sayılı Cumhuriyet’in İlanının Onuncu Yıl Dönümü Kutlama Kanunu 11 Haziran 1933’te kabul edildi.

Kutlamaların Ankara’dan köylere kadar ülke genelinde örgütlenmesi için merkezde yüksek komisyon, yerelde ise kutlama komiteleri oluşturuldu. Geçit törenleri, halk kürsüleri, konserler, spor karşılaşmaları, tiyatro gösterileri, süslemeler ve gece aydınlatmalarıyla 1933 kutlamaları Cumhuriyet döneminin en kapsamlı yıldönümü organizasyonlarından biri haline geldi.

Hilal-i Ahmer’in oyun kâğıtları, Posta İdaresinin özel pulları, hatıra madalyaları ve gazetelerin onlarca sayfalık özel baskıları da 10. yıl kutlamalarının gündelik hayata ve basılı kültüre yansıyan dikkat çekici izleri arasında kaldı.