İZSU’nun Çiğli’deki çamur sorunu Sayıştay raporunda: “2,5 milyon metreküp çamur birikti”

YENİGÜN- İzmir Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu açıklandı. Raporda, 22 bulgu sıralandı.

Körfez taraması ihalesinde maliyet farkıRapordaki en dikkat çekici bulgulardan biri, İzmir Körfezi’nin kuzey aksı ile Peynircioğlu Deresi ağzında gerçekleştirilen deniz dibi tarama işi oldu. Sözleşme bedeli 2 milyar 147 milyon 940 bin TL olan işte, Sayıştay yaklaşık maliyet hesabının yeterince ayrıntılı yapılmadığını ve Bakanlığın yayımladığı rayiç fiyatların dikkate alınmadığını belirtti.

Raporda, 1 milyon 800 bin metreküp tarama için Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının fiyat tarifesi esas alındığında yaklaşık maliyetin 1 milyar 126 milyon 800 bin TL olacağı hesaplandı. İZSU’nun belirlediği yaklaşık maliyet ise 2 milyar 167 milyon 614 bin TL olarak kaydedildi.

“Büyükşehir tarafından yürütülmeli”Sayıştay, deniz dibi tarama hizmetinin İZSU’nun kanunla belirlenen görev alanı içinde bulunmadığını da değerlendirdi. Raporda, bu tür çalışmaların İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından yürütülmesinin daha uygun olacağı belirtilerek şu ifadeler kullanıldı:

“Sonuç olarak; tarama faaliyetlerinin İzmir Büyükşehir Belediyesi’nce 5216 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesinin (n) bendi kapsamında Bakanlık ile yapılacak protokol çerçevesinde tarama rayiç fiyatları üzerinden gerçekleştirilmesi; söz konusu hizmetin piyasada faaliyet gösteren firmalardan ihale yoluyla gördürülmesi durumunda ise yaklaşık maliyet hesabında Bakanlığın tarama rayiç fiyatlarının göz önünde bulundurulması gerekmektedir.”“Çiğli’de 2,5 milyon metreküp çamur birikti”Raporda, İzmir genelindeki arıtma tesislerinden çıkan çamurların uzun yıllar boyunca Çiğli Atıksu Arıtma Tesisi arazisinde depolandığı ve bu durumun kentte koku sorununa yol açtığı belirtildi. Depolanan çamur miktarının yaklaşık 2 milyon 500 bin metreküp olduğu kaydedildi.

“Mevzuata uygun değil”Sayıştay, söz konusu alanın rehabilite edilmesi ve çamurların bertarafına yönelik çalışmaların tamamlanması gerektiğini bildirdi. Raporda, çamur stok sahasının çevre mevzuatına uygun lisansa sahip olmadığı da ifade edildi.

Çamur kurutma tesisi 2022’de kapatıldıÇiğli Atıksu Arıtma Bölgesi’nde 2014 yılında faaliyete başlayan Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisi’nin 2020 yılının temmuz ayına kadar çalıştığı, arızalar nedeniyle kademeli olarak devre dışı bırakıldığı ve 2022’de tamamen kapatıldığı belirtildi.

İZSU ne yanıt verdi? İZSU’nun yanıtında, mevcut kurutucu teknolojisinin çamurla uyumsuzluğu nedeniyle arızalar ve bakım ihtiyaçları yaşandığı, teknolojinin değiştirilmesine yönelik proje hazırlandığı aktarıldı. Sayıştay ise tesisin atıl kalmasının kamu kaynaklarının etkin kullanılmadığını gösterdiğini değerlendirdi.

“604 kaçak yapının 176’sı yıkıldı”Tahtalı Barajı, Ürkmez Barajı ve Mordoğan Göleti’ndeki imara aykırı yapılar da raporda yer aldı. Sayıştay, hukuki süreçleri tamamlanan ve yıkım kararı alınan yapıların yıkım işlemlerinin başlatılmasına rağmen tamamlanmadığını tespit etti.

Rapora göre, su havzalarındaki koruma alanlarında Tahtalı Barajı’nda 585, Ürkmez Barajı’nda 8 ve Mordoğan Göleti’nde 11 olmak üzere toplam 604 kaçak yapı tespit edildi. Bu yapıların 176’sının 2025 yılında yıkıldığı bildirildi.

Sayıştay, hukuki süreci tamamlanan diğer yapılar için de gerekli yaptırımların uygulanması gerektiğini belirtti.

“1.231 işletmenin ruhsatı bulunmuyor veya yenilenmemiş”İZSU’nun endüstriyel atık su üreten işletmelere yönelik denetimleri de raporda öne çıkan başlıklardan biri oldu. Sayıştay, bazı işletmelerin Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı olmadan faaliyet gösterdiğini ve bu durumun atık suların miktarı ile kirlilik düzeyinin denetlenmesini zorlaştırdığını belirtti.

Rapordaki verilere göre, ruhsat düzenlenmesi gereken 2 bin 264 işletmeden 2025 yılında 296’sine ruhsat verildi. Geçerlilik süresi devam eden ruhsatı bulunan işletme sayısı 1.033 olarak kaydedilirken, ruhsatı düzenlenmemiş veya yenilenmemiş işletme sayısının 1.231 olduğu belirtildi.

“Ödemiş ve Kiraz’da su kayıpları yüksek”Küçük Menderes Nehir Havzası’nın korunmasına ilişkin bulgular kapsamında su kayıp-kaçak oranları da incelendi. Sayıştay raporunda, 2025 yılı sonu itibarıyla Ödemiş’te su kayıp-kaçak oranının yüzde 31,50, Kiraz’da ise yüzde 31,02 olduğu belirtildi.

Raporda, bu oranların düşürülmesi için havza bölgesine özel eylem planı hazırlanması gerektiği vurgulandı. Ayrıca bölgedeki atık su arıtma tesislerinden çıkan arıtılmış suların tarımsal sulamada kullanılmadığı ve bu suların yeniden değerlendirilmesi için gerekli yatırımların yapılması gerektiği kaydedildi.

Sayaç okumaları nedeniyle gelir kaybıRaporda, her ay düzenli okunmayan sayaçlar nedeniyle bazı abonelerin katı atık bertaraf bedellerinin eksik tahakkuk ettirildiği tespitine de yer verildi. Sayıştay, aylık okuma yapılamayan sayaçlarda bedelin yalnızca bir ay için hesaplanmasının ilçe belediyelerine aktarılan tutarların da eksik kalmasına yol açtığını belirtti.

İZSU: “Tespit etmek güç”İZSU ise yanıtında, yaklaşık 2,2 milyon abonenin hangilerinin boş veya geçici olarak kullanılmayan konutlarda bulunduğunu anlık tespit etmenin güç olduğunu ifade etti. Sayıştay, mevzuat çerçevesinde tahakkuk işlemlerinin düzenlenmesi gerektiğini bildirdi.

BULGU LİSTESİ

B. Diğer Bulgular1. Sondaj Kuyuları ve Bu Kuyulardan Yapılan Su Kullanımları ile İlgili Olarak İdare ve DevletSu İşleri Genel Müdürlüğü Arasında Koordinasyon Eksikliklerinin Olması2. Arıtma Tesislerinden Çıkan Depolanmış Çamurların Rehabilite Edilmemesi3.

İmara Aykırı Yapılarla İlgili Yasal Sürecin İşletilmemesi4. Toplu İş Sözleşmesinde Liyakat İlkesi ile Bağdaşmayacak Hükümlere Yer Verilmesi5. Çiğli Çamur Kurutma ve Çürütme Tesisinin Etkin Çalıştırılmaması ve Atıl Durumda Kalması6.

İdareye Ait Akaryakıt İstasyonlarında Otomasyon Sisteminin Bulunmaması7. Yapım işi Kapsamında Yapılan İmalatların İhale Dokümanına Uygun Olmaması8. Bazı Yapım İşlerine İlişkin Yaklaşık Maliyet Hesaplarının Hatalı Yapılması9.

İdarenin Faaliyet Alanına Girmeyen Konuda Hizmet Alımı Yapılması, Yapılan Hizmet Alımıİhalesinin Yaklaşık Maliyet Hesabının Yeterince Ayrıntılı Yapılmayarak Rayiç FiyatlarınÜstünde İhale Edilmesi10. Parasal Limitlerin Altında Kalmak Amacıyla İhtiyacın Kısımlara Bölünerek TeminEdilmesi11.

Yapım İşlerinde Uygulama Projesi Hazırlama Zorunluluğuna Uyulmadan Ön ve KesinProje Üzerinden İhaleye Çıkılması12. İdarece İhale Edilen Yapım İşleri Nedeniyle Ortaya Çıkan Malzemenin Hafriyat AlanlarınaNaklinin Kontrol Edilmemesi13.

İşçilerin Yıllık İzinlerinin Kanuna Uygun Olarak Kullandırılmaması14. Sayaç Okumaları Her Ay Yapılmayan Abonelerin Katı Atık Bertaraf Bedellerinin EksikTahakkuk Ettirilmesi15. Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı Verilen İşletmelerin Denetimlerinin Etkin Yapılmaması16.

Harcama Yetkilisi ve Mutemetlerine Verilen Avansların Mevzuata Uygun Olmaması veAmacı Dışında Kullanılması17. Hizmet Tahsisli Konutların Amacı Dışında Kullanılması18. İşçilere Yasal Limitin Üzerinde Fazla Çalışma Yaptırılması19.

Tarımsal Arazi Niteliği Bulunan Bölgelerde İnşa Edilen Evlerin Tarımsal Abone GrubuÜzerinden Faturalandırılması20. Endüstriyel Atık su Üreten İşletmelerin Bağlantı Kalite Kontrol Ruhsatı OlmaksızınFaaliyette Bulunması21.

Küçük Menderes Nehir Havzasının Korumasında İdarenin Sorumluluğunda BulunanÖnlemlerin Alınmaması22.