Çocuklarda diş çürüğü ne zaman başlar? Süt dişlerinden ilk müdahaleye ailelerin bilmesi gerekenler

Çocuklarda ağız ve diş sağlığı, yalnızca çürüklerin önlenmesiyle sınırlı değil. Süt dişlerinin erken kaybedilmesi, ilerleyen yıllarda kalıcı dişlerin çıkacağı alanı daraltabiliyor. Diş fırçalama alışkanlığının geç kazandırılması, şekerli içeceklerin sık tüketilmesi ve diş hekimi kontrollerinin ihmal edilmesi de çocukların ağız sağlığını tehdit eden başlıca sorunlar arasında yer alıyor.

Çocuk Diş Hekimi Nurgül Demir, Yeni Ankara’nın sorularını yanıtlayarak süt dişlerinin görevlerinden çocuklarda diş çürüğünün nedenlerine, doğru fırçalama alışkanlığından diş travmalarında yapılması gereken ilk müdahaleye kadar pek çok konuda önemli bilgiler verdi. Demir, ailelerin en sık yaptığı yanlışlardan birinin süt dişlerini geçici oldukları gerekçesiyle önemsememek olduğunu belirterek bu dişlerin kalıcı dişler gelene kadar ağızda korunması gerektiğini söyledi.

SÜT DİŞLERİ İÇİN “NASIL OLSA DÖKÜLECEK” DİYE DÜŞÜNMEYİN!Süt dişlerinin yalnızca çocukluk dönemine ait geçici dişler olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Nurgül Demir, bu dişlerin çiğneme, konuşma ve çene gelişiminde önemli görevler üstlendiğini ifade etti. Demir, süt dişlerinin önemini şu sözlerle anlattı:“Süt dişleri, çocukların imza niteliğindeki gülümsemelerine olan tatlı etkilerinin yanı sıra çiğnemeye ve düzgün beslenmeye katkıda bulunur.

Seslerin doğru öğrenilmesini ve konuşma fonksiyonlarını destekler. Yüz ve çene bölgesindeki kas-iskelet yapısının gelişiminde de görev alırlar. Bir diğer önemli görevleri ise daimi dişler gelene kadar çenede onların çıkacağı bölgelerde yer tutmaları ve yeni çıkacak dişlere rehberlik etmeleridir.

Bu nedenle süt dişlerinin ideal düşme zamanına kadar ağızda tutulması büyük önem taşır.”Demir’e göre süt dişlerinde meydana gelen çürüklerin tedavi edilmemesi, dişin zamanından önce kaybedilmesine neden olabiliyor. Özellikle erken çekim sonrasında komşu dişlerin boşluğa doğru hareket etmesi, kalıcı dişlerin çıkacağı alanı daraltabiliyor.

Bu durum ilerleyen dönemde çapraşıklık ve kapanış problemlerine zemin hazırlayabiliyor. BEBEKLERDE BİLE DİŞ ÇÜRÜĞÜ GÖRÜLEBİLİYORÇocuklarda diş çürüğünün yalnızca okul çağında ortaya çıktığı düşüncesinin yanlış olduğuna dikkat çeken Demir, ilk süt dişlerinin çıkmasıyla birlikte çürük riskinin de başladığını belirtti.

Demir, “Yeterli ağız hijyeni sağlanamaması ve yanlış beslenme alışkanlıklarının devam ettirilmesi hâlinde, bebeklik döneminde ilk süt dişlerinin çıkmasıyla birlikte diş çürükleri başlayabilir” dedi. Tedavi edilmeyen çürüklerin zamanla ilerleyerek dişte enfeksiyona neden olabileceğini belirten Demir, özellikle gece uykusunu bölen diş ağrısı ve yüzde şişlik gibi belirtilerin ciddiye alınması gerektiğini söyledi.

Doğuştan kalp hastalığı bulunan çocukların ağız ve diş sağlığının ayrıca önem taşıdığını kaydeden Demir, bu çocuklarda diş kaynaklı enfeksiyonların ve bazı diş tedavileri sırasında oluşabilecek bakteri geçişinin enfektif endokardit açısından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. DİŞ FIRÇALAMAYA İLK SÜT DİŞİYLE BAŞLANMALIÇocuklara diş fırçalama alışkanlığının kazandırılması için belirli bir yaşın beklenmemesi gerektiğini belirten Nurgül Demir, bakımın ilk süt dişi çıktığında başlamasını önerdi.

Demir, “Bebeklerin genellikle 6–12 aylıkken çıkmaya başlayan ilk süt dişleriyle birlikte dişlerinin fırçalanmasına başlanması çok önemli. Bu dişlerin düşme yaşına kadar ağızda tutulması, daha sonra daimi dişlerin sağlıklı şekilde çıkışını tamamlayabilmesi açısından gerekli” ifadelerini kullandı.

Çocukların kendi dişlerini fırçalamaya başlamasının ebeveyn sorumluluğunu ortadan kaldırmadığını da vurgulayan Demir, ortalama 12 yaşına kadar fırçalamanın anne ve baba kontrolünde yapılmasını önerdi. Diş macunu seçiminde ise çocuğun diş yapısının ve çürük riskinin dikkate alınması gerektiğini belirtti.

Bazı çocuklarda diş minesinin yeterince mineralize olmaması nedeniyle beyaz, opak lekeler veya kahverengi, daha yumuşak mine alanları görülebildiğini söyleyen Demir, bu tür durumlarda diş hekimi değerlendirmesiyle özel içerikli macunların tercih edilebileceğini kaydetti. FLORÜRLÜ DİŞ MACUNU KULLANIMINDA YAŞ ÖNEMLİÇocuklarda florürlü diş macunu kullanımına ilişkin de açıklamalarda bulunan Demir, florürün diş çürüğünü önlemede ve mevcut çürüklerin ilerlemesini durdurmada önemli bir yere sahip olduğunu söyledi.

Demir, kullanılacak macunun florür konsantrasyonunun çocuğun yaşına ve çürük riskine göre belirlenmesi gerektiğini ifade ederek bu konuda çocuk diş hekiminin önerisinin dikkate alınmasını istedi. Genel ağız bakım rehberlerinde de kullanılacak miktar yaşa göre değişiyor.

Amerikan Çocuk Diş Hekimliği Akademisinin önerilerinde, 3 yaşından küçük çocuklar için pirinç tanesi büyüklüğünde, 3–6 yaş arasındaki çocuklar için ise bezelye büyüklüğünde florürlü diş macunu kullanılması belirtiliyor. Ebeveyn gözetimi de özellikle macunun yutulmasını önlemek açısından önem taşıyor.

Demir, dişlerin günde en az iki kez fırçalanması gerektiğini belirterek özellikle gece yatmadan önce yapılan temizliğin ihmal edilmemesi gerektiğini söyledi. ÇOCUKLARIN DİŞLERİNİ ÇÜRÜTEN TEK ŞEY ŞEKER DEĞİLÇocukların diş sağlığında beslenme alışkanlıklarının da belirleyici olduğunu söyleyen Demir, ailelerin yalnızca çikolata ve şeker tüketimine odaklanmaması gerektiğini belirtti.

Beyaz ekmek, makarna ve pirinç pilavı gibi karbonhidrat ağırlıklı yiyeceklerin de ağız içindeki bakteriler tarafından parçalanarak asit oluşumuna katkıda bulunabileceğini ifade eden Demir, bu besinlerin tüketim sıklığının ve ağız temizliğinin önemine dikkat çekti. Paketli atıştırmalıklar ve şekerli içeceklerin çocukların dişleri açısından oluşturduğu riske de değinen Demir, özellikle meyve suları, meyveli sodalar, enerji içecekleri ve şekerle tatlandırılmış hazır içeceklerin sık tüketilmesinin çürük riskini artırabileceğini söyledi.

Demir, konuyla ilgili şu değerlendirmeyi yaptı:“Çoğu ebeveynin geçmişinde süt dişi tedavisi öyküsü yoktur. Ancak maalesef çocuklarda giderek artan çürük görülme sıklığı, bahsettiğim durumun vahametini gözler önüne seriyor.

Bunun en göze çarpan sebeplerinden biri, çocukların günlük olarak aldıkları rafine şeker miktarıdır.”PARMAK EMME VE UZUN SÜRE EMZİK KULLANIMI ÇENE YAPISINI ETKİLEYEBİLİRÇocuklarda diş dizilimini etkileyen unsurların yalnızca genetik faktörlerden ibaret olmadığını belirten Nurgül Demir, bazı alışkanlıkların da çene gelişiminde sorunlara neden olabileceğini anlattı. Parmak emme, emziğin uygun zamanda bırakılmaması, tırnak yeme ve kalem ısırma gibi alışkanlıkların çene kemiklerine sürekli kuvvet uyguladığını ifade eden Demir, bu durumun özellikle üst çenede şekil bozukluklarına yol açabileceğini söyledi.

Ağızdan nefes alıp verme alışkanlığının da değerlendirilmesi gerektiğini belirten Demir, bu sorunların yalnızca dişlerin dizilimi açısından değil, çene gelişimi bakımından da ele alınması gerektiğini kaydetti. Çocuklarda diş sıkma ve gıcırdatma alışkanlığının nedenlerine de değinen Demir, günlük yaşamda karşılaşılan stres kaynaklarının bu davranışları tetikleyebildiğini söyledi.

Sınav dönemlerinin, okul değişikliğinin, arkadaşlarla yaşanan iletişim sorunlarının, aile içindeki huzursuzlukların, kardeşin dünyaya gelmesiyle başlayan uyum sürecinin ve ifade edilemeyen öfkenin diş sıkma davranışında etkili olabileceğini belirtti. ÇOCUKLARDA DİŞ HEKİMİ KORKUSU AİLENİN SÖZLERİYLE BAŞLAYABİLİRÇocukların diş hekimi korkusunun azaltılmasında ailelerin yaklaşımının önemli olduğunu vurgulayan Demir, henüz muayene olmadan çocukların zihninde olumsuz bir algı oluşturulmaması gerektiğini söyledi.

Özellikle çocukların yanında diş tedavilerinin acı verici olduğuna ilişkin konuşmalar yapılmasının yanlış olduğunu belirten Demir, muayene öncesinde iyi niyetle söylenen bazı cümlelerin bile korkuyu artırabileceğine dikkat çekti. Demir, “Çocuğa ‘Ağrı hissetmeyeceksin, dişin hiç acımayacak, sinek ısırır gibi olup hemen geçecek’ gibi sözler söylemek, çocuklarda dental anksiyeteye sebep olabilecek şartlandırmalardır.

Muayene ve tedavi süreçlerine dair tüm kontrol bir çocuk diş hekimliği uzmanına bırakılmalıdır” dedi. Çocukların diş hekimiyle erken yaşta tanışmasının yalnızca mevcut sorunların tespiti açısından değil, muayene ortamına alışmaları bakımından da önemli olduğu biliniyor.

Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkezlerinin bilgilendirmelerinde de ilk diş muayenesinin ilk süt dişi çıktıktan sonra veya en geç 1 yaşında yapılması öneriliyor. SÜT DİŞİ DÜŞMEDEN KALICI DİŞ ÇIKARSA NE YAPILMALI?Bazı çocuklarda süt dişi henüz düşmeden arkasından kalıcı diş çıkabiliyor.

Ebeveynlerin sık karşılaştığı bu durum hakkında bilgi veren Demir, her vakada aynı müdahalenin uygulanamayacağını belirtti. Demir, “Herhangi bir şikâyet oluşturmuyorsa ve diş fırçalama sırasında daimi diş yüzeyinin temizlenmesini engellemiyorsa bir süre süt dişinin kendiliğinden düşmesi için takip edilebilir.

Ancak bu kararı kesinlikle bir diş hekiminin klinik değerlendirmeden, gerekli görülürse radyolojik değerlendirmeden sonra vermesi gerekir” ifadelerini kullandı. DİŞİ KIRILAN VEYA YERİNDEN ÇIKAN ÇOCUKTA İLK MÜDAHALE NASIL OLMALI?Çocukların oyun oynarken, spor yaparken veya düşme sonucunda diş travması yaşayabildiğini hatırlatan Demir, böyle durumlarda hızlı ve doğru müdahalenin önemini anlattı.

Dişin bir bölümü kırılmışsa kopan parçanın bulunarak korunmasını öneren Demir, parçanın temiz bir kapta, süt veya serum fizyolojik içinde muhafaza edilerek en kısa sürede diş hekimine ulaştırılabileceğini söyledi. Uygun vakalarda kırılan parçanın yeniden dişe yapıştırılabileceğini belirtti.

Dişin yerinden oynadığı durumlarda ise dişe zorlayıcı kuvvet uygulanmaması gerektiğini vurguladı. Dişin tamamen yerinden çıkması hâlinde süt dişi ile kalıcı diş arasındaki ayrımın hayati önem taşıdığını belirten Demir, süt dişinin kesinlikle yeniden yerine yerleştirilmemesi gerektiğini söyledi.

Kalıcı dişin tamamen yerinden çıkması durumunda ise zaman kaybetmeden diş hekimine başvurulması gerektiğini ifade etti. Uluslararası Diş Travmatolojisi Birliği de yerinden çıkan kalıcı dişlerde hızlı müdahalenin önemini vurgularken süt dişlerinin yeniden yerine yerleştirilmemesi gerektiğini belirtiyor.

AİLELERİN ÇOCUKLARININ DİŞ SAĞLIĞINDA YAPTIĞI 3 BÜYÜK HATAÇocukların diş sağlığı kontrollerinin sabit bir takvim yerine çürük riskine ve ağız sağlığı durumuna göre planlanması gerektiğini belirten Nurgül Demir, bazı çocukların daha sık kontrole ihtiyaç duyabileceğini söyledi. Yanlış beslenme alışkanlıklarının, düzenli ilaç kullanımını gerektiren bazı hastalıkların ve yetersiz ağız hijyeninin çürük riskini artırabileceğini ifade eden Demir, kontrol aralıklarının çocuk diş hekimi tarafından belirlenmesini önerdi.

Ailelerin en sık yaptığı hataları da sıralayan Demir, şu üç noktaya dikkat çekti: Diş hekimine gitmek için ağrı ve şikâyetlerin başlamasını beklemek. Süt dişlerinin geçici olduğunu düşünerek gerekli tedavileri ertelemek.

Bebeklerde diş çürüğü oluşmayacağını düşünerek ilk dişlerden itibaren fırçalamayı ihmal etmek. Demir’in açıklamaları, çocuklarda ağız ve diş sağlığının bebeklik döneminden itibaren takip edilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.

İlk dişle başlayan bakım, düzenli kontroller ve ebeveyn gözetiminde sürdürülen fırçalama alışkanlığı, çocukların ilerleyen yaşlardaki ağız sağlığı açısından önem taşıyor.