Elazığ Ptt Meydanı -1

Bazı meydanlar vardır; yalnızca yolların kesiştiği, insanların gelip geçtiği, binaların çevrelediği boşluklar değildir. Onlar; bir şehrin kalbinin attığı, zamanın insan yüzlerinde biriktiği, sevinçlerin, ayrılıkların, hasretlerin, yoksulluğun ve çocukluk hayallerinin birbirine karıştığı görünmez hafıza odalarıdır.

Taşları ayak seslerini, duvarları konuşmaları, köşeleri karşılaşmaları saklar. Bir zamanlar oradan geçen insanların çoğu hayatta değildir artık; fakat sesleri bir eski fotoğrafın kıyısında, sararmış bir kartpostalın arkasında, unutulmuş bir dükkânın tabelasında yaşamayı sürdürür.

Elâzığ’ın eski Postane Meydanı da benim hafızamda böyle bir yerdir. Bugün adı 15 Temmuz Demokrasi Meydanı olsa da benim zihnimde hâlâ Postane Meydanı’dır. Çünkü bazı isimler tabelalardan silinse de insanın hafızasından silinmez.

Bir meydanın gerçek adı, orada yaşananların adıdır. Benim için burası, mektupların uzaklara kanatlandığı, kartpostalların rüzgârda hışırdadığı, çizgi roman kahramanlarının duvar diplerinde maceradan maceraya koştuğu, ayıcıların tef çaldığı, ayakkabı boyacılarının sandıklarını yan yana dizdiği, emeklilerin geçmişi birbirine anlattığı eski Elâzığ’ın ortak avlusudur.

Şimdi gözlerimi kapatınca, meydanın bugünkü hâli siliniyor. Betonun, asfaltın, araçların ve modern şehir telaşının gerisinden başka bir Elâzığ çıkıyor karşıma. Bir zamanlar yaşadığımız, belki de kıymetini yeterince bilemediğimiz, fakat içimizde hâlâ bütün sıcaklığıyla yaşayan o eski şehir...

Meydanın sessiz bekçisi: PTT binası

İstasyon Caddesi'nin başlangıcında, meydanın başında duran tarihî PTT binası, şehrin geçmişten bugüne ulaşabilmiş nadir tanıklarından biridir. Yalnızca mimarisiyle değil, önünden gelip geçen kuşakların hayatına dokunan hatıralarıyla da Elâzığ'ın hafızasında ayrı bir yere sahiptir.

Bir zamanlar bu binanın kapısından içeri giren insanların her birinin başka bir hikâyesi vardı. Kimi askerdeki oğlundan mektup beklerdi, kimi Almanya'ya çalışmaya gitmiş kocasına haber gönderirdi. Kimi uzak bir şehirdeki kardeşine bayram tebriği yollardı, kimi sevdiğine söyleyemediği sözleri bir kâğıdın üzerine emanet ederdi.

Telgrafın çekildiği, mektubun yazıldığı, postacının yolunun gözlendiği yıllardı. Bir haberin gelmesi günler sürer fakat o haberin beklenmesi bazen aylarca devam ederdi. İnsanlar postacının ayak sesini tanır, kapı önünde onun yolunu gözlerdi.

Bir zarfın üzerinde tanıdık bir el yazısı görmek, bazen bir insanın bütün gününü aydınlatmaya yeterdi.

Harput türkülerinde posta, telgraf ve mektubun böylesine sık yer bulması boşuna değildi. Bu coğrafyada gurbet, yalnızca uzaklık değil, insanın yüreğinde taşıdığı bir yaraydı. Haber beklemek, uzaktakine sesini ulaştırmak, ayrılığı birkaç satırla hafifletmeye çalışmak hayatın tabii bir parçasıydı.

Şimdi düşünüyorum da bir zamanlar bütün şehrin haberlerini taşıyan bu bina, bugün kendi geleceğinden haber bekliyor.

Ne tuhaf bir kader!

Başkalarının hasretini, müjdesini, ölüm haberini, kavuşma sevincini taşıyan yapı, şimdi kendi akıbetinin meçhul mektubunu bekliyor.

Kartpostalların rüzgârında bir çocukluk

1970'li ve 1980'li yıllarda aralık ayının ilk soğukları Harput sırtlarından şehre inmeye başladığında ya da bayram günleri yaklaşırken Postane Meydanı'nın çehresi değişirdi.

Meydanın bir kenarında ayakkabı boyacıları, diğer tarafında seyyar satıcılar, postanenin önünde ise sıra sıra kartpostal tezgâhları... İnce sicimlere mandallarla tutturulmuş, tahta panolara dizilmiş, camekânlara yerleştirilmiş onlarca, belki binlerce kartpostal...

Rüzgâr estikçe birbirine dokunan kartların çıkardığı hafif hışırtı, sanki meydanın kendi musikisiydi.

Bir kartta Harput Kalesi yükselirdi. Bir başkasında Ulu Cami'nin minaresi, İzzetpsşa Camii, Hazar Gölü'nün maviliği, Hazarbaba'nın karlı tepeleri, bağlar, bahçeler, Bolunun Abant Gölü, Uludağ'ın motelleri, simli ve kabartmalı kartlar.

Sonra; İstanbul Boğaz Köprüsü, İzmir'in Kanak semti, Ankara'nın Ulus Meydanı, Paris'in Eyfel Kuşesi, İtalya'nın Piza Kulesi, Londra'nın sisli sokakları, Roma'nın tarihî meydanları çıkardı karşımıza.

Daha çocuk yaşımızda, hiç gitmediğimiz şehirleri birkaç kuruşluk kartpostalların üzerinde dolaşırdık. Dünya, o küçücük kâğıtların üzerine sığdırılmıştı. Bir kartın ön yüzünde başka bir ülkeye gider; arkasını çevirdiğimizde yeniden Elâzığ'a dönerdik.

Kartpostal seçmek de öyle alelade bir iş değildi. Her kartın bir muhatabı, her resmin bir hatırası vardı. Askere giden oğluna kart gönderecek anne Harput'un resmini seçerdi belki. Almanya'daki kardeşine yazacak biri Hazar Gölü'nün maviliğinde memleketini arardı.

Nişanlısına bayram tebriği gönderecek genç kız en güzel manzarayı bulabilmek için tezgâhların önünde uzun uzun beklerdi.

Kartpostalın arkasına yazılacak birkaç satır ise başlı başına bir merasimdi. Kışın dondurucu ayazında PTT kapısından içeri girerken sizi sımsıcak bir hava karşılardı. İçerideki salonda onlarca yüksek masalarda yazım faslı başkardı;

“Canım kardeşim...”

“Sevgili annem...”

“Gözümün nuru evladım...”

Dolma kalemler çıkarılır, en güzel el yazısıyla birkaç cümle kurulur, yanlış yazılan kelimenin üzeri dikkatle çizilirdi. Sonra; adres faslına geçilirdi.

Küçük, dişli kenarlı pul, kartpostalın sağ üst köşesine yapıştırılırdı. O pul, sanki insanın yüreğinden kopup uzaklara gidecek bir selamın yol haritasıydı.

Ardından kırmızı posta kutusunun önüne gelinirdi. Kartpostalın dar aralıktan içeri bırakılmasıyla birlikte insanın içinden bir şey de onunla beraber giderdi.

Bir hasret, bir dua, bir özlem...

Bugün saniyeler içinde gönderilen mesajların hiçbirinde; o bekleyişin, o merasimin, o sabrın tadı yok. Çünkü eskiden haberleşmek yalnızca haber vermek değildi; sevdiğiniz insan için zaman ayırmak, düşünmek, seçmek, yazmak, beklemek ve nihayetinde hatırlanmaktı.