Tarihi evlerin turizm sınavı: Hamamönü yerelde kalırken Odunpazarı nasıl kültür markası oldu?

Türkiye'de kent kimliğini koruma ve tarihi dokuyu turizme kazandırma projeleri denildiğinde akla ilk gelen iki büyük örnek; Ankara'nın Altındağ ilçesindeki Hamamönü ve Eskişehir'in merkezindeki Odunpazarı evleridir. Her iki bölge de 2000'li yılların ortalarından itibaren ciddi bir kentsel dönüşüm ve restorasyon sürecinden geçti.

Ancak aradan geçen yılların ardından, bu tarihi sokakların turizmden elde ettiği katma değer, ziyaretçi profili ve kent ekonomisine katkısı belirgin şekilde ayrıştı. RESTORASYONDAN TURİZM EKONOMİSİNE GEÇİŞBir tarihi sokağın restore edilmesi, turizmden otomatik olarak yüksek pay alınacağı anlamına gelmiyor.

Odunpazarı, fiziksel restorasyonu tamamladıktan sonra bölgeyi bir "müzeler adasına" dönüştürme stratejisi izledi. Yılmaz Büyükerşen Balmumu Heykeller Müzesi, Çağdaş Cam Sanatları Müzesi ve 2019'da açılan Kengo Kuma imzalı Odunpazarı Modern Müze (OMM), bölgeyi salt "eski evlerin gezildiği" bir yer olmaktan çıkardı.

Bu kültürel altyapı, ziyaretçilerin Eskişehir'de konaklama süresini uzatarak bölgesel turizm harcamalarını artırdı. Müzeler, ulusal ve uluslararası sanat etkinlikleri, Odunpazarı'nı hafta sonu kaçışları için bir "kültür markası" haline getirdi.

HAMAMÖNÜ'NDE TÜKETİM ODAKLI YEREL TURİZMAnkara'nın Cumhuriyet dönemi ve öncesi sivil mimari örneklerini barındıran Hamamönü ise restorasyon başarısına rağmen farklı bir rotaya evrildi. Mehmet Akif Ersoy'un İstiklal Marşı'nı yazdığı Taceddin Dergahı gibi tarihi ve manevi yapılar bulunmasına rağmen, bölge turizmi ağırlıklı olarak "kafe, restoran ve kahvaltı" ekseninde şekillendi.

Hamamönü, özellikle Ramazan aylarında Ankara içinden yüz binlerce ziyaretçi çekerek yoğun bir yaya trafiği yaratsa da, bu hareketlilik dışarıdan gelen ve geceleme yapan turist harcamasına dönüşmekte zorlanıyor. Sanat galerileri ve el sanatları atölyeleri için ayrılan alanlar, zamanla yerini yeme-içme mekanlarına bırakırken, bölge ulusal bir turizm destinasyonundan ziyade Başkentlilerin günlük sosyalleşme alanına dönüştü.

TURİZM GELİRİ VE ZİYARETÇİ ÇIKTILARIDoğrudan mahalle ölçeğinde turizm geliri verisi yayımlanmasa da, bölgedeki çekim merkezlerinin ziyaretçi sayıları bu ayrımı netleştiriyor. Eskişehir Odunpazarı'ndaki müzeler ağı yıllık bazda yüz binlerce biletli ziyaretçi ağırlarken, bu durum doğrudan butik otel doluluklarına ve hediyelik eşya ekonomisine yansıyor.

Hamamönü'nde ise ziyaretçi trafiği ağırlıklı olarak ücretsiz açık alan gezintisi ve restoran harcaması üzerine kurulu. Bu durum, kişi başı turizm harcaması (turizm geliri / ziyaretçi sayısı) rasyosunda Odunpazarı'nı öne çıkarıyor.